Venüs’te Yeni ve Kapsamlı Volkanizma Keşfi
Venüs’te 30 yıldan daha uzun bir süre önce toplanan verilerin yeni bir analizi, gezegenin şu anda volkanik olarak aktif olabileceğini gösteriyor. İtalya’nın Pescara kentindeki Università d’Annunzio’dan David Sulcanese liderliğindeki bir araştırma grubu, 1990’ların başında Venüs’ün yüzeyinin radar haritasını çıkararak volkanik lav akışını araştırdı ve iki bölgede buldu.
Keşif, volkanik aktivitenin şu anda aktif ve daha önce düşünülenden daha yaygın olabileceğini gösteriyor ve Venüs’te volkanik aktivite olduğuna dair önceki dolaylı kanıtları destekliyor. Çalışma, Nature Astronomy dergisinde yayınlandı.
Venüs bazen “Dünya’nın ikiz kardeşi” olarak adlandırılır. Dünya’dan sadece biraz daha küçük olmasına rağmen, CO2 ağırlıklı atmosferi, yüzeyini yaklaşık 465°C’de (870°F) pişiren muazzam bir sera etkisine sahiptir. Her ne kadar milyarlarca yıl önce Venüs’ün yüzeyi ve atmosferi büyük olasılıkla sıvı suyun bulunduğu bugünkü Dünya’ya çok benziyor olsa da, sürekli parlayan Güneş ve volkanik faaliyetler sıcaklıkları gezegendeki tüm suyu buharlaştıracak kadar yükseltti ve kaçak bir sera etkisine yol açtı. Bugün Venüs, yoğun sülfürik asit bulutlarıyla çevrili, kurumuş, kavurucu sıcakta ve ölü gibi görünüyor.
1989 yılında NASA’nın uzay mekiğinden fırlatılan Magellan uzay aracı, 1990 ve 1992 yılları arasında bir dizi bilimsel araçla Venüs’ün yörüngesine girerek gezegenin yüzeyinden 295 km kadar alçaldı. Magellan’ın Ocak-Eylül 1992 tarihleri arasında alınan ilk radar tarama döngüsünü, Eylül 1990’dan Mayıs 1991’e kadar alınan üçüncü döngüyle karşılaştıran araştırmacılar, farklı görüş açıları için geri saçılmayı ayarlamak gibi bir dizi ayarlama yaptılar.
İlk bölge, Venüs’ün 22° kuzey enleminde yer alan ve düz bir kalkan profili gibi yerde oldukça sığ duran düşük profilli bir volkan olan Sif Mons’un batı kanadındaki lav akıntısı özelliklerini kapsamaktadır. İkinci bölge ise Niobe Planitia’nın benzer bir enlemde, 21° kuzeyde yer alan ve düz bir arazi, çok sayıda kalkan volkan ve kalkanla ilişkili volkanik malzeme ile karakterize edilen batı kısmıydı.
Gözlemleri için bir dizi başka olasılığı araştırdıktan sonra grup, gözlemlerin “en iyi yorumunun”, Venüs’ün pürüzlülüğü ve bileşimi gibi yüzey saçılma özelliklerinin, taramaların ilk döngüsünden üçüncü döngüsüne kadar, yaklaşık 16 aylık bir aralıkta değiştiği olduğunu yazıyor. Gözlemlenen değişen özelliklerin muhtemelen Magellan görevi sırasında meydana gelen yeni lav akıntıları olarak açıklandığını belirtiyorlar.
Üniversitenin Uluslararası Gezegen Bilimleri Araştırma Okulu’nda çalışan başyazar Sulcanese, “Çalışmamız, sadece iki sola bakış döngüsünden gelen görüntüleri karşılaştırma sınırlaması nedeniyle Venüs yüzeyinin yalnızca yaklaşık %16’sını kapsadı. Bu nedenle Venüs’te bu nitelikte daha fazla kanıt bulunması muhtemeldir” dedi.
Bulgu, atmosferdeki sülfürik asitteki değişimler, bir bölgenin termal emisyon verilerindeki değişiklikler ve volkanik benzeri yüzey özelliklerinin morfolojik analizi gibi dolaylı kanıtlardan Venüs’teki son volkanik aktiviteyi çıkaran önceki çalışmaları desteklemektedir.
Venüs’ün yılda 42 volkanik patlamaya maruz kalabileceği ve tahmini 20 patlamanın 1.000 Dünya gününden fazla sürdüğü tespit edildi. (Venüs son derece yavaş döner; Venüs’teki bir gün aslında bir yıldan daha uzundur. Eğer Venüs’te doğmuş olsaydınız, her gün sizin doğum gününüz olurdu). Bu mevcut çalışma, Dünya yılı başına 120 kadar ayrı patlama olabileceğini ima etmektedir.
İki bölgenin her biri için volkanik akış hızlarının tahminleri, akışların kalınlığının bilinen karasal değerler olan 3 m ila 20 m aralığında olduğu varsayılarak ve bölgelerin gözlemlenen akış alanları kullanılarak türetilmiştir. Sif Mons 25 km3/Dünya yılı ve Niobe Planitia 38 km3/Dünya yılı maksimum akış hızına sahiptir. Maksimum akış hızlarının toplamı, Venüs’teki volkanik aktivitenin Dünya’nınki ile aynı büyüklükte olabileceği anlamına gelir ve bu da onu daha önce düşünülenden daha volkanik olarak aktif hale getirir.
“VERITAS ve EnVision gibi gelecekteki görevler Venüs’ün yüzeyini tekrar ziyaret edecek” diyen Sulcanese, “bu sayede elde ettiğimiz verileri Magellan görevinin görüntüleriyle karşılaştırabileceğiz. Bu sayede 40 yılı aşkın bir süre boyunca yüzeyde meydana gelen değişiklikleri tespit edebileceğiz.”
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Venüs’te Yeni ve Kapsamlı Volkanizma Keşfi
Samanyolu Eğer Dönüyorsa Neyin Etrafında Dönüyor?
Venüs’te Yeni ve Kapsamlı Volkanizma Keşfi