NASA’dan Kitaplara Geçecek Keşif: Şimdiye Kadarki En Eski Yıldız Tespit Edildi
NASA hafta başında 30 Mart Çarşamba günü “rekor kıran bir keşif” duyurusu yapacağını ve bunun “tarih kitapları için bir keşif” olduğunu belirtmişti.
NASA’nın Hubble uzay teleskobu, 12.9 milyar yıl öncesine dayanan devasa bir yıldızı tespit etmek için kullanıldı ve bu yıldız, gökbilimciler tarafından şimdiye kadar görülenlerin en eskisi oldu.
Bu yıldızdan gelen ışık, evren 900 milyon yıl yaşındayken üretildi. Big Bang’den sonra oluşan ilk yıldızlar ve evrenin evrimine dair anlayışımızda ‘olağanüstü yeni bir ölçüt’ yarattı.
Eski İngilizce’de Earendel veya ‘sabah yıldızı’ olarak adlandırılan bu yeni keşif, en yaşlı yıldız için önceki rekoru neredeyse dört milyar yıl geride bırakıyor.
Almanya’daki Max Planck Enstitüsü’nden bir ekip, Earendel adlı yıldızdan gelen çok zayıf ışığı, onunla Dünya arasında duran bir gökada kümesi nedeniyle tespit edebildi ve arkasında duran nesneler için güçlü bir doğal büyüteç yarattı.
Yıldızın, Güneş’ten milyonlarca kat daha parlak olduğu düşünülüyor, bu da onu hem ilk yıldızlardan biri hem de şimdiye kadar keşfedilen en parlak yıldızlardan biri yapıyor.
Şu anda Earendel hakkında çok az şey biliniyor, ancak ekip, oluşumu da dahil olmak üzere daha fazlasını öğrenmek için James Web Uzay Teleskobu’nu kullanmayı umuyor.
Güneş’ten elli kat daha büyük olan ışık, 12.9 milyar yıl önce ilk kez yanmasına rağmen, Dünya’ya henüz ulaştı. Almanya, Max Planck Astrofizik Enstitüsü’nden ortak yazar Dr Selma de Mink;
“Bu, büyükanne ve büyükbabanızın eski bir fotoğrafını bulmak gibi bir şey” dedi.
Dr de Mink, “Bu yıldızlar temelde bizim ‘yıldız atalarımız’ ve sonuçta biz onların bir zamanlar ürettikleri elementlerden yapıldık. Yine de cevaplanmamış o kadar çok sorumuz var ki.” diye ekledi.
Bu, büyük kütleli bir yıldızın ömrünün sonuna geldiğinde, daha ağır elementleri, patlayana kadar kaynaştırdığı ve bu maddeyi, yıldız doğumevleri ve bulutsu(nebula) oluşturduğu evrene gönderdiği teorisine dayanmaktadır.
Bu bulutsuların içinde, yer çekiminin ağırlığı altında bir araya gelen gaz ve toz kümeleri, sonunda yeni bir yıldız, gezegenler ve bir gezegendeki her şeyi oluşturur.
Hubble uzay teleskobu tarafından toplanan verilere dayanan gözlemler, zamanda geriye doğru büyük bir sıçrama yaratıyor ve şimdiye kadarki en eski yıldız görülebilir.
Dr Guillaume Mahler, bundan daha önce oluşmuş yıldızları görmenin mümkün olmayabileceğini söyledi. ‘Çok şaşırtıcıydı. Dokuz milyar yıllık bir önceki rekor yıldızdan çok daha genç gibiydi, ilk başta buna inanmadım,’ diye açıkladı.
Şimdiye kadar gözlemlenen en büyük yıldızlardan biri olmasına rağmen, Dünya’dan uzaklığı, devasa Hubble teleskopu için bile Earendel’in kolayca gözlemlenemeyeceği anlamına geliyordu.
Önceki en uzak yıldızdan çok daha uzaktaydı. Normalde bu mesafelerde, tüm galaksiler küçük lekeler gibi görünür. Bu galaksi, yer çekimi merceklenmesiyle büyütülmüş ve ‘Gün Doğumu Arkı’ adını verdiğimiz uzun bir hilal şeklinde çarpıtılmıştır.’
Baş yazar Dr Welch, “Earendel’i incelemek, evrenin aşina olmadığımız bir çağına açılan bir pencere olacak; ama bu bildiğimiz her şeye yol açtı. Sanki gerçekten ilginç bir kitap okuyoruz ama ikinci bölümle başladık ve şimdi her şeyin nasıl başladığını görme şansımız olacak.” dedi.
James Webb Uzay Teleskobu (JWST), bu daha uzun dalga boylarına karşı oldukça hassastır ve Earendel’in bir yıldız olduğunu doğrulamak için kullanılacaktır.
Dr de Mink şunları ekledi: “Benim için en heyecan verici şey, yer çekimi dalgaları tarafından yakın zamanda tespit edilen karadeliklerden bazılarının, o zamanlar yaşamış yıldızların kalıntıları olmasıdır. Umarım Earendel ve gelecekteki benzer keşifler, bu kara deliklerin kökeni hakkında biraz daha bilgi edinmemize yardımcı olur.” Bulgular Nature’da yayınlandı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
NASA’dan Bu Hafta Tarih Kitaplarında Yer Alacak Rekor Bir Keşif Geliyor
/NASA’dan Kitaplara Geçecek Keşif: Şimdiye Kadarki En Eski Yıldız Tespit Edildi/