Bilim İnsanı Oğlu Üzerinde Deney Yaptı ve Uyku Algısını Değiştirdi
Yetmiş yıl önce Eugene Aserinski, meslektaşı Nathaniel Kleitman ile birlikte uyku sırasındaki hızlı göz hareketini (uykunun hızlı evresi) keşfetti ve açıkladı. Böylece bilim insanları, insanların olağan gece aktiviteleri hakkındaki düşüncelerini değiştirdi.
Rus İmparatorluğu’ndan göç eden bir ailenin oğlu olan Eugene Aserinsky (Eugene Azerinsky), uyku ve rüyalar üzerine yaptığı araştırmalarla tanınan Amerikalı bir psikolog ve nörologdur.
1950’lerde rüyalar üzerine çığır açan analizler gerçekleştirmiş, bu da rem uykusunun (hızlı göz hareketi) ve bu aktivitenin rüyalarla ilişkisinin keşfedilmesine ve incelenmesine yol açmıştır.
Böylece, yoğun beyin aktivitesiyle ilişkili olan uykunun periyodik aşaması (REM), insan uyku döngüsünü anlamanın anahtarı haline geldi.
Azerinsky’nin rem uykusunu keşfi, uykunun yapısının ve insan ruh sağlığındaki rolünün anlaşılmasını değiştirdi. Bu keşif aynı zamanda uyku ve rüya psikolojisi alanında da önemli bir etki yaratmıştır.
Eugene Aserinsky: REM uyku evresinin keşfinin öyküsü
Eugene Aserinsky her gece geç saatlere kadar çalıştı. Beyin dalgası makinesi Offner dinografı bodrum katından ABD’deki Chicago Üniversitesi Abbott Hall’un birinci katındaki fizyoloji laboratuvarına sürükledi. Bilim insanı orada makinenin güvenilmezliğini fark edecek kadar uzun süre onunla uğraştı.
Ve böylece, 1951 yılının Aralık ayının sonlarında, 8 yaşındaki oğlu Armond laboratuvara geldi ve babası başını ve gözlerinin etrafındaki deriyi asetonla silerken, elektrotları çocuğun başına bantlarken ve kabloları yatağın üzerindeki bir bağlantı kutusuna bağlarken bir asker karyolasında sabırla oturdu.
Azerinsky yan odadan Armond’a sağa, sola, yukarı ve aşağı bakmasını söyleyerek makineyi kalibre etti.
Armond uykuya daldı. Simit ve kahveyle güçlenen Azerinsky masasında, cehennemden fırlamış çirkin bir kırmızı lambanın altında oturuyordu.
Azerinsky 30 yaşındaydı – orta boylu, siyah saçlı, bıyıklı, mavi gözlü ve bir boğa güreşçisinin ifadesine sahip, yakışıklı bir adamdı: fizyoloji bölümünde yüksek lisans öğrencisiydi ve geleceği mevcut deneylerine ve araştırmalarına bağlıydı.
Ayrıca bilim insanının eşi Sylvia ikinci çocuklarına hamileydi: Aile kampüste, parafin ocağıyla ısıtılan dönüştürülmüş bir askeri barakada yaşıyordu. Para o kadar sıkışıktı ki Azerinsky sonunda amiri Nathaniel Kleitman’dan küçük bir kredi almak zorunda kaldı.
Deney saatleri uzadıkça uzadı. Azerinski, milimetrik kağıttan uzun bir afiş açıldığında, oğlunun göz hareketlerini izleyen kalemlerin yanı sıra beyin aktivitesini kaydeden kalemlerin de ileri geri sallandığını fark etti.
Bilim insanı, Armond’un “uyanık olduğunu ve etrafına bakındığını” tahmin etti. Azerinsky oğlunun karanlık odasına girerek onu uyanık yakalamayı umdu.
Ancak Armond’un gözleri kapalıydı: çocuk derin bir uykudaydı. Neler oluyordu? Makinelerde başka bir sorun mu vardı? Azerinski ne düşüneceğini bilemiyordu, büyük bir keşfin eşiğinde şaşkın bir heyecan içinde duruyordu.
Uykuda hızlı göz hareketi
Binlerce yıldır, uykunun hızlı evresinin fiziksel belirtileri, uyuyan bir çocuğun göz kapaklarına bakan ya da uyuyan bir köpeğin seğiren patilerini inceleyen herkes tarafından zar zor fark edilebilmiştir.
Belirli bir uyku evresinin rüyalarla olan ilişkisi, gözlemci herhangi bir mağara adamı tarafından tanımlanabilir. Ancak bilim insanları uzun zamandır uyuyan beyinle ilgili önyargılar yüzünden gafil avlanmaktadır.
Uykunun REM evresi o kadar önemlidir ki bazı uzmanlar bu evreyi “varlığın üçüncü hali” olarak adlandırmıştır (uyanıklık ve rüyadan sonra), ancak bu olgunun kendisi, Eugene Aserinsky tarafından Chicago’da yapılan deneylerin yayınlandığı Eylül 1953’e kadar gözlerden uzak kalmıştır.
Nathaniel Kleitman tarafından kaleme alınan bu klasik makale, ortaya çıkardığı şeylerden çok, başlattığı şey açısından önemliydi. REM uykusunun keşfi, uyuyan beynin keşfedilmemiş bölgesini keşfetmenin başlangıcıydı: daha önce uykunun pasif bir durum olduğu varsayılıyordu, sözde uyarım olmadığında beyin geceleri masa lambası gibi kapanıyordu.
Azerinsky sayesinde dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları uyuyan beynin aslında iki farklı elektriksel ve biyokimyasal mod arasında gidip geldiğini öğrendi.
Bunlardan biri, bazen “sessiz uyku” olarak adlandırılan ve artık yavaş dalga uykusu olarak bilinen derin, yavaş dalga uykusu ile karakterize edilir.
İkincisi ise bazen ‘aktif’ uyku olarak da adlandırılan hızlı ateş uykusudur.
REM uykusunun REM evresinde zihin canlı rüyalarla doludur ve bazı beyin yapıları uyanıklık dönemine eşit ya da daha yüksek bir oranda oksijen ve glikoz tüketir.
Buna ek olarak, şaşırtıcı bir bulgu da uykuyu üreten ve görünüşe göre ondan faydalanan beynin kendisinin uykuya dalamayacak kadar meşgul görünmesidir. Hızlı fazlı uykunun keşfi, on milyonlarca insanı etkileyen uyku bozukluklarının teşhis ve tedavisine yol açan yeni bir tıp dalı başlattı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Bilim İnsanı Oğlu Üzerinde Deney Yaptı ve Uyku Algısını Değiştirdi
İki Dil Bilmek Alzheimer’ın İlerlemesine Karşı Koruyucu Olabilir