Antik DNA Kaybolan Avar Kağanlığı’nın Sırlarını Açığa Çıkarıyor
Avarlar iki yüzyıldan fazla bir süre Doğu ve Orta Avrupa’ya hükmetmiş, ancak daha sonra neredeyse hiçbir iz bırakmadan ortadan kaybolmuş ve yazılı bir kanıt bırakmamışlardır.
Bilim insanları 4 büyük mezar kalıntısından elde edilen antik DNA’yı analiz ederek Avarların yaşamı ve gelenekleri hakkında bize çok şey anlatmayı başardılar.
Elbette çoğu insan Hunların ve savaşçı hükümdar Attila’nın adını duymuştur. Ancak Hunlarla yaklaşık olarak aynı Doğu ve Orta Avrupa bölgesini işgal eden bir başka göçebe halk olan Avarlar bilinmemektedir.
Ve aslında 6. yüzyılın sonundan 9. yüzyılın başına kadar varlığını sürdüren geniş bir imparatorluk yarattılar: Avar Kağanlığı. Onlar hakkında hala çok az şey biliyoruz. Ve neden ortadan kaybolduklarını da bilmiyoruz.
Almanya’dan bilim insanları yüzlerce Avar mezarından toplanan 424 genomu inceledi. Elde ettikleri sonuçlar Nature dergisinde yayımlandı.
Arkeogenetikçi Zuzana Hofmanova, “Bu insanların tarihte neredeyse hiç sesi çıkmadı ve biz onlara bu şekilde, yani bedenleri aracılığıyla bakıyoruz” diyor.
Dokuz nesil
Araştırmacılar, bir zamanlar Avar Kağanlığı’nın merkezi olan Macaristan’daki dört mezarlığa odaklandı. Genetikçiler tüm mezarlardan kalıntılar çıkardı. Bu sayede bilim insanları genetik verileri kullanarak tüm Avar topluluklarının akrabalık haritasını çıkarabildi.
Bu çaba, ancIBD adı verilen ve uzak aile üyelerini bile ortak kromozom dizilimlerine dayanarak birbirine bağlayabilen bir hesaplama yönteminden önemli bir destek aldı.
Arkeogenetikçi Johannes Krause, bilim insanlarının kuzenler ya da büyük büyükanne ve büyükbabalar gibi üçüncü derece akrabaların ötesine geçen DNA temelli soy ağaçlarını yeniden bir araya getirmelerinin genellikle zor olduğunu söylüyor.
Ancak ancIBD gibi araçları kullanan Krause ve meslektaşları, tek bir ailenin 146 üyesinin dokuz nesillik devasa bir soyağacı da dahil olmak üzere Avarların çok daha uzak soy ağaçlarını derleyebildiler.
Veriler, Avarların Avrupa’ya göç ettikten sonra, Kuzeydoğu Asya bozkırlarındaki kökenlerinin kültürel geleneklerinin çoğunu koruduklarını göstermektedir.
Örneğin, Avarlar akraba evliliğinden çok sıkı bir şekilde kaçınmışlardır. Akrabalar arasında evlilikler neredeyse yok denecek kadar azdı – üçlü kuzenler düzeyinde bile. Krause, kuzenler arasındaki birlikteliklerin Avrupa tarihinin büyük bölümünde olağandışı olmadığı düşünüldüğünde bunun şaşırtıcı olduğunu söylüyor.
Avar olmayan komşularla karma evlilikler de nadirdi: Örneklenen Avar DNA’sındaki genomik dizilerin yaklaşık %20’si Orta Avrupa soyuna atfedilebilir.
Ataerkillik
Araştırmacılar, dul bir kadının ölen eşinin ailesinden, örneğin erkek kardeşi gibi bir erkekle evlendiği birkaç “levirat birliktelik” örneğini belgelemiştir. Bu tür evlilik biçimleri Avrupa’nın büyük bölümünde görülmezken, Asya bozkır kültürlerinin köklü özelliklerindendi.
Avarlar ayrıca baba soyuna sıkı sıkıya bağlıydı: erkekler aile reisi olarak hareket ediyordu. Kız çocukları kocalarına katılmak için topluluklarından ayrılırdı. Bir anne ile yetişkin kızının yan yana gömüldüğü yalnızca bir vaka kaydedilmiştir.
Toplanan akrabalık verileri, yerel siyasi güçte bir değişim olduğunu göstermektedir. Rakocifalva mezarlık alanındaki mezarlarda araştırmacılar, Avarların Avrupa tarihinin başlarında bir erkek soyunun baskın olduğunu, ancak 7. yüzyılın sonunda bunun yerini bir başkasının aldığını tespit etmiştir.
Bu mezarlardan elde edilen arkeolojik kanıtlar, yeni ailenin geleneklerini bozkırdan getiren aileden farklı bir beslenme düzenine ve farklı defin ritüellerine sahip olduğunu göstermektedir. Avar olmayanlarla nispeten az sayıda karma evliliğe rağmen Avar kültürü giderek değişiyordu.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Antik DNA Kaybolan Avar Kağanlığı’nın Sırlarını Açığa Çıkarıyor
Maya Uygarlığının Gizemli Aynaları: Doğaüstü İletişim Aracı mıydı?