Zihnimiz Dalıp Gittiğinde Beynimiz Öğrenir
Hepimiz bu durumda olmuşuzdur; bir toplantıda ya da sınıfta otururken, düşüncelerimiz uzaklarda bir yerlerde dolaştığı için son beş dakikadır tek bir kelime bile duymadığımızı fark ederiz.
Rahatsız edici bir duygu ortaya çıkar! Konsantre olmaya çalışırsınız, belki de kendinizi suçlu hissedersiniz. Ama bu mümkün görünmüyor!
Sonuçta, odaklanmanın öğrenmenin temel taşı olması gerekmez mi?
Eğitimciler ve işverenler onlarca yıldır “zihinde dolaşmanın” üretkenliğin ve öğrenmenin düşmanı olduğuna inanıyor. Peki ya başından beri yanılıyorlarsa? Ya bu zihinsel sapmalar aslında bazı şeyleri daha iyi öğrenmemize yardımcı oluyorsa?
Yeni bir çalışma, zihin gezintisinin sadece zararsız olmadığını; etrafımızdaki dünyadaki ince kalıpları yakalama yeteneğimizi büyük ölçüde artırabileceğini öne sürüyor.
Gezgin bir zihnin şaşırtıcı faydaları
Avrupa’nın çeşitli kurumlarından bilim insanları tarafından yürütülen çalışmada, katılımcıların bir bilgisayar görevi sırasında dikkatleri dağıldığında, bilinçli olarak tespit etmeye çalışmasalar bile gizli istatistiksel kalıpları daha iyi tespit edebildikleri görüldü.
Araştırmacılar, “Uyanık olduğumuz zamanın %30-50’sini kaplayan zihin dolaşımı, bilişsel sinirbilimde şaşırtıcı bir olgu olmaya devam ediyor” diyor. Zihinsel yaşamımızın ne kadarının bu tür gezinme düşüncelerini içerdiği düşünüldüğünde, bunların hiçbir amaca hizmet etmemesi pek olası görünmüyor.
Araştırmacılar yaş ortalaması 22 olan 37 katılımcı ile çalıştılar. Her katılımcı, hem düşüncelerde gezinme eğilimini hem de farkına varmadan ince istatistiksel kalıpları yakalama becerisini ölçmek üzere tasarlanmış özel bir bilgisayar görevini tamamladı.
Görev sırasında katılımcılar beyin aktivitelerini izlemek için elektroensefalografi (EEG) başlıkları taktılar. Araştırmacılar, düşüncelerini sormak için periyodik olarak sözlerini kesti: göreve mi odaklanmışlardı yoksa tamamen başka bir şey mi düşünüyorlardı?
Beyin örüntüleri neyi gösteriyor?
Sonuçları analiz eden araştırma ekibi beklenmedik bir şey buldu: Katılımcılar, düşüncelerinin eldeki görevden uzaklaştığını söyledikleri dönemlerde örüntüleri tanımada daha iyiydiler.
Bu avantaj, kasıtlı olarak hayal kurmaya daldıklarında değil, zihin kasıtsız olarak dolaştığında (düşünceler kendiliğinden dağıldığında) daha belirgindi.
Beyin aktivitesi ölçümleri bulmacaya bir parça daha ekledi. Dikkat dağınıklığı dönemlerinde, özellikle de öğrenme sürecinin başında, katılımcılar belirli rüya durumlarının karakteristik özelliği olan yavaş beyin dalgalarında artan aktivite gösterdiler. Bu dalgalar beynin duyusal ve motor işlemlerden sorumlu bölgelerinde yoğunlaşmıştır.
Esasen, bu dikkat dağınıklığı anları uyanık olduğumuzda bir tür “mini uyku” işlevi görebilir. Tıpkı uykunun sinirsel bağlantıları güçlendirmeye ve anıları pekiştirmeye yardımcı olması gibi, bu kısa zihinsel gezintiler de beynimize keşfetmeye başladığımız yeni oluşan kalıpları işlemek ve pekiştirmek için küçük bir fırsat penceresi verebilir.
Bununla birlikte, çalışma katılımcıların zihin gezintisi dönemlerinde hala daha fazla hata yaptığını ortaya koydu. Ancak anlık görev performansları kötüleşirken, altta yatan kalıpları anlamaları gelişti ve anlık doğruluk ile daha derin öğrenme arasında bir denge sağladı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Zihnimiz Dalıp Gittiğinde Beynimiz Öğrenir