Yeni Bileşik, Büyük Bağırsak Ameliyatı Sonrasında Karaciğeri Koruyor
İnce bağırsağın bazı bölümleri ciddi şekilde hasar gördüğünde veya öldüğünde, cerrahların etkilenen dokuyu çıkarması gerekebilir. Bu ameliyat hastanın hayatını kurtarabilse de, radikal ince bağırsak rezeksiyonu olarak bilinen bu işlem, uzun vadede ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Bazı hastalarda, ilerleyici karaciğer hasarına ve hatta karaciğer yetmezliğine yol açarak nihayetinde karaciğer nakli gerektirebilir. Şu anda, bu komplikasyonu önleyecek veya tedavi edecek hiçbir ilaç bulunmamaktadır ve çalışmalar, ince bağırsak rezeksiyonu geçiren kişilerin %15’ini etkileyebileceğini göstermektedir.
St. Louis’deki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi’ndeki araştırmacılar, bu sorunu çözmeye yardımcı olabilecek yeni bir deneysel bileşiği fareler üzerinde geliştirip test ettiler.
Bulguları, ilacın karaciğeri korumaya yardımcı olurken aynı zamanda ince bağırsak ameliyatından sonra vücudun besinleri emme yeteneğini de iyileştirebileceğini gösteriyor.
Daha da önemlisi, araştırmacılar bileşiğin yalnızca gastrointestinal sistem içinde etkili olduğunu buldular; bu da vücudun diğer bölgelerinde yan etki riskini azaltabilir.
Gwendalyn Randolph, PhD, “Amacımız, ince bağırsak ameliyatı geçiren kişilerde karaciğer fonksiyonunu koruyabilen ve karaciğer nakli ihtiyacını azaltabilen terapötik bir ilaç geliştirmektir” dedi. “Bu çalışma, böyle bir tedavinin geliştirilmesi için umut vadeden bir yol sunuyor.”
Bağırsak yoluyla karaciğeri korumak
Nekrotizan enterokolit adı verilen, bağırsakların bazı bölümlerinin ölmesine ve cerrahi olarak çıkarılması gereken ciddi bir gastrointestinal hastalıkta, prematüre bebeklerde sıklıkla ince bağırsak rezeksiyonu yapılır.
Ameliyat hayat kurtarıcı olabilse de, sıklıkla kısa bağırsak sendromuna yol açar. Bu durum, kısalmış bağırsağın besinleri etkili bir şekilde emememesi sonucu ortaya çıkar.
Kısa bağırsak sendromuyla yaşayan çocuklar genellikle besinleri doğrudan damara gönderen bir besleme pompası aracılığıyla sağlanan uzun süreli beslenme desteğine bağımlıdırlar.
Ayrıca karaciğer hastalığı geliştirme riskleri önemli ölçüde daha yüksektir ve yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde karaciğer nakline ihtiyaç duyabilirler.
WashU Medicine’de çocuklarda gastrointestinal cerrahi konusunda uzmanlaşmış bir çocuk cerrahı ve araştırmacı olan merhum Dr. Brad Warner, çalışmalarının büyük bir bölümünü kısa bağırsak sendromlu hastaların tedavi sonuçlarını iyileştirmeye adadı.
Randolph ile birlikte yürüttükleri ve 2021’de yayınlanan bir çalışmada , ekip bağırsak bakterileri tarafından üretilen zararlı bir maddenin ince bağırsak rezeksiyonundan sonra karaciğere ulaşarak karaciğer hasarına katkıda bulunabileceğini keşfetti.
Araştırmaları ayrıca, genellikle “iyi” kolesterol olarak adlandırılan yüksek yoğunluklu lipoprotein veya HDL’nin, bağırsaktan kaynaklanan bu zararlı maddelerden karaciğeri korumaya yardımcı olabileceğini gösterdi.
Yeni çalışmada Warner, ortak yazar olarak listeleniyor. Araştırma ekibi, karaciğer X reseptör agonistleri olarak bilinen bir ilaç kategorisine odaklandı. Bu bileşikler, karaciğerde ve bağırsaklarda HDL üretimini uyarır.
Bu sınıftaki ilaçları geliştirmeye yönelik önceki girişimler önemli bir sınırlamayı ortaya koydu. Sistemik karaciğer X reseptör agonistleri olarak adlandırılan ve vücut genelinde etki gösteren bileşikler ciddi yan etkilere neden oluyordu.
Bu sorunu çözmek için bilim insanları, özellikle bağırsakları hedef alan bir yaklaşım tasarladılar. Sadece bağırsaklarda etki göstermesi amaçlanan, “bağırsakla sınırlı” bir karaciğer X reseptör agonistini test ettiler.
Çalışmada kullanılan bileşik, başlangıçta bir ilaç şirketi tarafından tespit edilmiş ancak hiçbir zaman piyasaya sürülmemişti. Bu proje için, WashU Tıp Fakültesi’nde anesteziyoloji doçenti ve tıbbi kimya alanında uzmanlığı bulunan çalışmanın ortak yazarlarından Bahaa Elgendy (PhD) tarafından sentezlendi.
Araştırmacılar bileşiği farelere ağız yoluyla verdiklerinde, bileşiğin vücutta yaygın olarak dolaşmak yerine bağırsaklarda yoğunlaştığını buldular. Bileşiğe WUSTL0717 adı verildi.
Bileşiğin Farelerde Test Edilmesi
Bilim insanları daha sonra WUSTL0717’nin ince bağırsak rezeksiyonundan sonra sıklıkla meydana gelen şiddetli kilo kaybını engelleyip engelleyemeyeceğini araştırdılar. Farelere ameliyattan üç hafta sonra ilaç verildi.
Tedavi uygulanmayan farelerle karşılaştırıldığında, WUSTL0717 verilen hayvanlar besinleri daha etkili bir şekilde emdi ve daha fazla kilo aldı. Bu sonuçlar, bileşiğin bağırsak kısalığı olan hastaların karşılaştığı en büyük zorluklardan birine çözüm bulmaya yardımcı olabileceğini düşündürmektedir.
Ekip ayrıca ilacın karaciğer üzerindeki etkilerini de inceledi. Tedavinin, karaciğerin normal fonksiyonunu bozabilen yara dokusunun birikmesi olan fibrozise karşı koruma sağladığını buldular.
Bağırsak rezeksiyonu geçiren ve WUSTL0717 verilen farelerin karaciğerlerinde kolajen seviyelerinin daha düşük olduğu görüldü. Kolajen, yara dokusunun önemli bir bileşenidir. Bu seviyeler, tedavi edilmemiş farelere ve ayrıca bağırsak kesilip doku çıkarılmadan hemen yeniden birleştirildiği sahte ameliyat geçiren farelere kıyasla azalmıştı.
Yapılan ileri genetik analizler, tedavi edilen farelerin karaciğerlerinde, kolajen birikiminde rol oynayan genler de dahil olmak üzere, fibrozise bağlı çeşitli genlerin aktivitesinde azalma olduğunu ortaya koydu.
“Gelecekteki hedefimiz, tedavi edici faydayı korurken istenmeyen sistemik etkileri azaltan yeni nesil dokuya özgü tedaviler yaratmaktır,” diyen Elgendy’nin araştırması, mevcut LXR tabanlı tedavilerin etkinliğini artırmak ve yan etkilerini azaltmak için yalnızca ihtiyaç duyulan dokularda LXR reseptörünü spesifik olarak aktive eden tedaviler geliştirmeyi amaçlıyor. “Bu hassas strateji, daha önce güvenli bir şekilde geliştirilmesi çok zor olarak kabul edilen önemli biyolojik hedefleri yeniden ele almamızı sağlıyor.”
Kısa Bağırsak Sendromu İçin Gelecekteki Tedavilere Doğru
Araştırma ekibi, kısa bağırsak sendromu için potansiyel bir tedavi olarak WUSTL0717’nin kullanımını kapsayan bir patent başvurusu yapmak üzere WashU’nun Teknoloji Yönetimi Ofisi (OTM) ile işbirliği yaptı.
Gelecekteki çalışmalarda, bilim insanları, hayvanlara damar yoluyla beslenme de sağlandığında bileşiğin karaciğeri korumaya devam edip etmediğini incelemeyi planlıyor. Bu beslenme yönteminin uzun süreli kullanımının karaciğer üzerinde ek bir yük oluşturduğu biliniyor.
WashU Tıp Fakültesi’nde Cerrahi Profesörü ve çalışmanın ortak yazarlarından, aynı zamanda çocuklarda gastrointestinal sorunları tedavi eden bir çocuk cerrahı olan Dr. Colin A. Martin, “Kısa bağırsak sendromlu hastalar için tedavi yöntemlerinin olmaması, uzun vadeli sağlıkları açısından ciddi sonuçlar doğurmaktadır” dedi. “Bu klinik öncesi bulgular, karaciğer fonksiyonunu koruyan ve besin emilimini iyileştirerek kısa bağırsak sendromundan etkilenen hastaların yaşam kalitesini artıran bir tedavi geliştirme hedefimizde çok önemli bir ilerlemeyi temsil etmektedir.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Yeni Bileşik, Büyük Bağırsak Ameliyatı Sonrasında Karaciğeri Koruyor
Yaşlanmak Kader Değil mi? Bilim Dünyasını Sarsan Yeni Araştırma
Yeni Bileşik, Büyük Bağırsak Ameliyatı Sonrasında Karaciğeri Koruyor/Yeni Bileşik, Büyük Bağırsak Ameliyatı Sonrasında Karaciğeri Koruyor