Uyku Felci: Uyandıktan Sonra Devam Eden Kabus
Uyku felci geçiren herkes bunun bir insanın yaşayabileceği en korkunç şeylerden biri olduğunu söyleyecektir. Bir tür parasomnia olan bu tuhaf uyku fenomeni, tipik olarak, henüz uyanmış olmasına rağmen kişinin vücudunun üzerinde kabus gibi figürlerin gezindiğine tanık olurken hareket edememesini içerir.
Çoğu durumda, korkunç görsel halüsinasyonlara göğüste dokunsal baskı hissi eşlik eder ve genellikle kötü niyetli bir varlığın kişinin vücudunun üst kısmına oturması veya bastırması gibi genel bir deneyimle sonuçlanır. Neyse ki, bu dehşet verici karşılaşmalar genellikle birkaç dakikadan az sürer ve geçtikten sonra kalıcı bir hasar bırakmaz, ancak oldukça rahatsız edici olabilirler. Peki burada neler oluyor?
Uyku felci nedir?
Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, uyku felci çok sayıda kültürel yoruma tabi tutulmuştur. Örneğin Inuit toplulukları arasında bu deneyim, kişinin ruhunun tarniq olarak bilinen bir unsurunu çalmaya çalışan kötü şamanların ruhani saldırılarıyla ilişkilendirilmiştir. Brezilya’nın bazı bölgelerinde ise bu fenomen, pisadeira adı verilen ve uyurken insanların göğsüne oturan sinsi, uzun tırnaklı bir canavar hakkındaki halk hikayelerine bağlanmaktadır.
İlginç bir şekilde, uyku felci travma sonrası stres bozukluğu ile ilişkilidir ve genellikle kişinin travmasının yeniden canlandırılması olarak deneyimlenir. Örneğin Kamboçya’da yapılan bir araştırma, Kızıl Kmer soykırımından kurtulanların özellikle yüksek oranda uyku felci geçirdiğini ve gölgeli saldırganlarını khmaoch sângkât olarak bilinen Kızıl Kmer üniforması giymiş köpek benzeri bir hayalet olarak görme eğiliminde olduklarını ortaya koymuştur.
Konuya daha bilimsel yaklaşan batı tıbbı ise uyku felcini, beynin uyku-uyanıklık döngülerini kontrol edememesi anlamına gelen narkolepsinin bir türü olarak sınıflandırıyor. Bu deneyim narkoleptik olmayanlarda da görülebilir ve jet-lag, yüksek stres veya yetersiz uyku dönemlerinde ortaya çıkma eğilimindedir.
Uyku felcine ne sebep olur?
Uyku felci genellikle bir kişi, beynin son derece aktif olduğu ve rüyaların çoğunun gerçekleştiği uykunun hızlı göz hareketi (REM) aşamasından geçerken ortaya çıkar. Genellikle, omurilikteki motor nöronları inhibe etmek ve esasen vücudu felç etmek için REM uykusu sırasında GABA ve glisin nörotransmitterleri salınır. Bunun, rüyalarımızı gerçekleştirmemizi ve kendimize ya da yatak arkadaşlarımıza zarar vermemizi önlemek için gerçekleştiği düşünülmektedir.
Uyandığımızda, GABA ve glisin seviyeleri düşer ve bunların yerini norepinefrin, histamin, kolin ve serotonin alır; bunların hepsi beyinde ve vücutta uyarılmayı teşvik eder. Bu nedenle uyku felci, bu çeşitli nöropeptitler düzgün bir şekilde düzenlenmediğinde ortaya çıkar, yani beynimiz uyanır ancak kaslarımız atoni durumunda kalır.
Bu duruma neden kabus gibi halüsinasyonların eşlik ettiği bilinmemekle birlikte, göğüs ve boğaz kaslarının felç olması insanların neden üzerlerinde bir şey oturuyormuş gibi hissettiklerini açıklayabilir.
İnsanlar neden uyku felci yaşar?
Farklı 35 ülkeden katılımcıların yer aldığı bir çalışmada, uyku felcinin dünya genelinde insanların yaklaşık yüzde 8’ini etkilediği, ancak bazı alt popülasyonların bu uyanma kabuslarına özellikle eğilimli olduğu görülmüştür. Örneğin, Asyalı üniversite öğrencilerinin yaklaşık yüzde 40’ı ve Afrika kökenli psikiyatri hastalarının yüzde 40’ından fazlası en az bir kez uyku felci yaşadığını belirtmiştir.
Genel olarak, muhtemelen beyindeki serotonin düzensizliği nedeniyle, altta yatan psikiyatrik rahatsızlıkları olan kişilerin bu garip uyku fenomeniyle karşılaşma olasılığı daha yüksektir. Vardiyalı çalışanlar veya yaşam tarzları yeterince uyumalarını engelleyenler de daha yüksek oranda uyku felci bildirme eğilimindedir.
Şimdiye kadar bilim insanları uyku felcinin neden oluştuğunu ya da nasıl önlenebileceğini tam olarak çözememiş olsalar da, daha fazla uyumak, daha sağlıklı beslenmek, egzersiz yapmak ve stresten kaçınmak gibi birkaç bariz önleyici tedbir bulunmaktadır.
Hatta bir çalışmada uzaylılar tarafından kaçırıldığını iddia eden kişilerde uyku felci görülme oranının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Yani ya uyku felci uzaylılara ya da uzaylılar uyku felcine neden oluyor.
Gerçek orada bir yerde.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber