Türkiye Sularındaki 3300 Yıllık Batık Gemi, Şaşırtıcı Bulguyu Açığa Çıkardı
MÖ 14. yüzyılda Akdeniz’de, günümüz Türkiye topraklarındaki Antalya Uluburun’un doğu kıyısı açıklarında, tonlarca metal taşıyan bir gemi battı. Geminin 1982 yılında keşfedilmesinden bu yana, Washington Üniversitesi, St. Louis’den arkeologlar ve bilim insanları su altındaki ambarların içeriğini inceliyorlar.
Kazılar sırasında kalay külçeler çıkarıldı. İzotopik analizi, bu kalayın Orta Asya dağlarında, modern Özbekistan topraklarında çıkarıldığını gösterdi. Hayfa limanına yaklaşık 3000 km’lik bir mesafeden talihsiz gemiye yüklenmişti. Bilim insanları, böylece antik dünyada aktif olarak işleyen bir ticari ilişkiler haritasını restore ettiler.
Kalayın uzun yolculuğu; 3300 yıl önce, Orta Asya’nın madencilik bölgeleri, büyük sanayi merkezlerinden ve başkentlerden uzakta, küçük dağcı-çoban toplulukları tarafından işgal edildi. Maden sahasından Hayfa’ya ağır metal taşımak için İran ve Mezopotamya’nın dağlık bölgelerinden taşınması gerekiyordu.
Arkeologlar ve tarihçiler, kalayı Orta Asya dağlarından Akdeniz pazarına getiren karmaşık tedarik zincirini ortaya çıkardılar. Baş yazar Michael Frachetti, “Görünüşe göre bu madencilerin kapsamlı uluslararası ağlara erişimleri var ve kalayı Akdeniz’e kadar ulaştırmışlar” diyor.
Louis Washington Üniversitesi’nden arkeologlar, izotop analizi kullanarak gemide bulunan kalayın Orta Asya’daki modern Özbekistan topraklarında çıkarıldığını gösterdi. Kalay, bronz yapmak için bakırla eritildiği Akdeniz pazarlarına gönderildi.
Çalışma, metal madenciliğinin yerini yüksek doğrulukla belirlemeyi mümkün kılan jeokimyasal analiz kullanılarak elde edilen verilere dayanmaktadır. Analizin gösterdiği gibi kalay, Özbekistan dağlarındaki madenlerde çıkarıldı. Orta Asya’da Özbekistan’daki Mushiston madeninden çıkan kalay, geminin yükünü yüklediği Hayfa’ya 3.000 km’den fazla yol kat ettikten sonra, günümüz Türkiye’si Uluburun’un doğu kıyılarına çarptı.
Antik dünyanın yüksek teknolojisi
MÖ 1500’de bronz, Avrasya’nın “yüksek teknolojisi” idi. Silahlardan lüks eşyalara, aletlere ve mutfak eşyalarına kadar her şeyi yapmak için kullanıldı. Bronz esas olarak bakır ve kalaydan yapılır. Frachetti, bakırın oldukça yaygın olmasına ve Avrasya’nın her yerinde bulunabilmesine karşın, kalayın nadir olduğunu ve yalnızca belirli jeolojik yataklarda bulunduğunu söylüyor.
Frachetti, “Kalay bulmak büyük bir problemdi. Ve kalay çıkarmak için harcanan uzun ve sancılı çabalar göz önüne alındığında, asıl soru Tunç Çağı imparatorluklarının büyük bronz talebini nasıl karşıladığıdır,” diyor.
Uluburun açıklarında batan gemi, şimdiye kadar bulunan dünyanın en büyük ham Bronz Çağı metal koleksiyonunu ortaya çıkardı. 11 metrik ton en yüksek kalitede bronz üretmeye yetecek kadar bakır ve kalay içerir. Gemi batmasaydı, bu metal, çok sayıda şarap sürahisi bir yana, neredeyse 5.000 askeri bronz kılıçlarla donatmaya yeterli olurdu.
Bugün dünyadaki tüm aktif ve halihazırda kapalı kalay yataklarının izotopik bileşiminin bilindiği düşünüldüğünde, kalay, Tunç Çağı’ndan başlayarak ticaret ağlarının gelişimini gösteren bir tür DNA rolü oynayabilir.
Frachetti şöyle diyor: “Kalay izotopları kullanarak ticaret bağlantılarının nerelerde koptuğunu, kurtarıldığını veya yeniden tanımlandığını görebiliriz. Aile bağlarını göstermek için zaten DNA analizimiz var. Çanak çömlek, ölü gömme gelenekleri vb. fikirlerin aktarımını ve bağlantısını gösterir. Artık kalay izotoplarını kullanarak uluslararası ticaret ağlarını ve bunların sürdürülebilirliğini tanımlayabiliriz.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Türkiye Sularındaki 3300 Yıllık Batık Gemi, Şaşırtıcı Bulguyu Açığa Çıkardı
Kertenkelelerin Atası Dolaptan Çıktı: 35 Milyon Yıllık Keşif