Tarihin En Eski İnsan Mumyaları Ortaya Çıktı
Ölüleri mumyalama, dünya çapında birçok yerde binlerce yıldır uygulanan bir cenaze törenidir.
Yeni bir keşif, bu uygulamanın ne kadar yaygın olduğunu tam olarak hafife almış olabileceğimizi ortaya koyuyor. Güneydoğu Asya ve güney Çin’de, 12.000 yıl öncesine kadar Neolitik dönem öncesine ait, kasıtlı mumyalama izleri taşıyan kemikler bulunmuştur.
Bu, mumyalama ile en çok tanınan kültürlerden, 7.000 yıl önce ölülerini mumyalayan Şili’deki Chinchorro halkından ve 5.600 yıl önce bu sanatı uygulayan eski Mısırlılardan birkaç bin yıl daha eskiye dayanmaktadır.
Gömülmeden önce dumanla mumyalanmış, Çin’in güneyinden orta yaşlı bir kadın. (Zhen Li)
Bunu gözden kaçırmış olmamızın nedeni ne olabilir? Eski Asya kültürlerinde kullanılan teknik, daha iyi bilinen mumyalama uygulamalarından oldukça farklıdır. Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden arkeolog Hsiao-chun Hung liderliğindeki bir ekibe göre, araştırmalarında inceledikleri bireyler uzun süre açık ateşte yavaşça tütsülenmişlerdir.
Bu uygulama, biraz daha geç bir tarihte Avustralya ve Yeni Gine’de görülen gömülme geleneklerine benzemektedir, bu da ortak cenaze törenleri aracılığıyla kültürel bir bağlantı olduğunu düşündürmektedir.
Araştırmacılar makalelerinde, “Güneydoğu Asya’dan elde ettiğimiz mezar örnekleri, kafatası ve yüz özellikleri ile genomik benzerlikleri açısından Yeni Gine Yaylası ve Avustralya yerli halklarıyla akraba olan avcı-toplayıcı topluluklar arasında 10.000 yıldan fazla bir süre boyunca devam eden, oldukça kalıcı bir dizi kültürel inanç ve cenaze törenleri uygulamasını ortaya koymaktadır” diye yazmaktadır.
Güney Çin’den erken ve orta Holosen dönemine ait insan mezarları. (Hung ve ark., PNAS, 2025)
Arkeologlar daha önce, Güneydoğu Asya ve Güney Çin’i kapsayan geniş bir coğrafi bölgede bulunan çok sayıda Neolitik öncesi mezarın birçok ortak noktaya sahip olduğunu fark etmişti. Çoğunda, cesetler çömelmiş veya cenin pozisyonunda kıvrılmış ve sıkıca bağlanmış haldeydi. Ayrıca, bu mezarların çoğunda kemiklerin kısmen yanmış olduğu görülüyordu.
Bu kültürlerin ölülerini mezara nasıl hazırladıkları ve bu kendine özgü mezar pozisyonlarını nasıl elde ettikleri, açık bir soru olarak kalmıştı. Hung ve meslektaşları, kalıntıların, bazı Yeni Gine Yaylası kültürlerinin günümüzde ölülerini işledikleri şekilde, dumanla kurutulduğunu varsaymışlardır.
Araştırma ekibinin incelemesi, 4.000 ila 12.000 yıl öncesine ait, Çin’in güneyi, Vietnam’ın kuzeyi ve Endonezya’daki 11 farklı bölgeden 54 Neolitik öncesi mezardan alınan 69 kemik örneğini kapsamıştır.
Yaklaşık 9.000 yıl önce orta yaşta ölen, dumanla mumyalanmış bir adam. (Yousuke Kaifu ve Hirofumi Matsumura)
Bu kemikler X-ışını difraksiyonu (XRD) ve Fourier dönüşümü kızılötesi spektroskopisi (FTIR) yöntemlerine tabi tutuldu. XRD, 500 santigrat derece (932 Fahrenheit) üzerindeki sıcaklıklarda kemik yapısında meydana gelen değişiklikleri tespit etmede özellikle etkilidir. FTIR ise daha düşük sıcaklıklara maruz kalma sonucu kemikte meydana gelen değişiklikleri tespit etmede daha etkilidir.
Beş numuneden güvenilir FTIR sonuçları elde edilemedi, bu da 64 numune bıraktı. Bunların çoğu – yaklaşık yüzde 84’ü – ısıya maruz kaldıklarına dair kanıtlar gösterdi. Bazı kemiklerde kurum birikintileri de vardı, ancak aynı kişiden alınan farklı kemikler farklı değerler verdi, bu da ısının seçici olarak uygulandığını düşündürdü. Bazı kemiklerde kesik izleri de vardı.
Araştırmacılar, bulgularına dayanarak, bu sürecin Yeni Gine’deki Dani halkının günümüzdeki ritüellerine benzer olduğunu düşünüyorlar. Ölen kişi sıkıca bağlandıktan sonra, haftalarca hatta aylarca düşük ve dumanlı ateşlerin üzerinde asılı tutuluyordu. Kemiklerdeki kesikler, drenaj veya eklemlerin ayrılması amacıyla yapılmış kesikler olabilir.
Yeni Gine’den dumanla mumyalanmış bireyler, Ocak 2019’da fotoğraflandı. Her ikisi de özel evlerde saklanıyor. (Hung et al., PNAS, 2025)
Birey yeterince mumyalanınca, cenaze törenleri devam edebilir. Dani halkı için bu, açık hava sergileri anlamına gelir; Neolitik öncesi kültürler için ise cenaze töreni anlamına geliyor gibi görünüyor.
Bu bulgular, kasıtlı mumyalamanın dünya çapında çok daha yaygın, daha karmaşık ve çeşitli olduğunu ve düşündüğümüzden daha eski olduğunu gösteriyor.
“Tütsülenmiş mumyalama geleneği, eski Güneydoğu Asya ile etnografik Papua ve Avustralya cenaze gelenekleri arasında uzun vadeli kültürel sürekliliğin ikna edici bir kanıtıdır. Ayrıca, arkeolojik bulgular, bu geleneğin, kuzeydoğu Asya ve Jomon Japonya’dan batı Okyanusya ve Avustralya’ya ve muhtemelen daha da ötesine uzanan geniş bir bölgedeki avcı-toplayıcı toplumlar arasında binlerce yıldır biliniyor olabileceğini göstermektedir” diye yazıyor araştırmacılar.
“Bu uygulama sayesinde, tütsülenmiş ve korunmuş ölülerin kalıntıları, insanların atalarıyla fiziksel ve ruhsal bağlarını sürdürmelerine olanak tanıyarak zaman ve hafıza arasında bir köprü kurdu.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Boynunda Kuvars Ucu Bulunan 12.000 Yıllık İskelet: Tarihte Kaydedilen İlk Cinayet mi?