Suudi Arabistan’da 3,5 Milyar Yıllık İlk Yaşam Formları Keşfedildi
Suudi Arabistan Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden bilim insanları stromatolit tarlaları keşfetti. Bunlar 3,5 milyar yıl öncesine kadar uzanan biyotik yapılardır.
Stromatolitler neredeyse 3 milyar yıldır Dünya’ya hükmetmektedir. Oksijen felaketinden kurtuldular ve buna uyum sağladılar. Ve çok nadir bulunmalarına rağmen modern Dünya’dalar.
Stromatolitler Dünya üzerindeki yaşamın en eski jeolojik kanıtlarıdır. Bu biyotik yapılar, ışığa doğru büyüyen ve karbonatları çökelten alg halılarından oluşur.
Stromatolitler 3,48 milyar yıl önce ortaya çıktıktan sonra, yaklaşık üç milyar yıl boyunca yaşayan tek karbonat fabrikası olarak gezegene hükmetmiştir.
Stromatolitler, bol miktarda oksijen salınımı yoluyla atmosferimizin bileşimini kökten değiştiren Büyük Oksijenlenme Olayından kısmen sorumludur.
Bu oksijen başlangıçta stromatolitlerin rakiplerini yok ederek Arkean ve erken Proterozoik ortamlarda öne çıkmalarını sağlamıştır. Ancak, daha fazla yaşam formu metabolizmalarını oksijenli bir atmosfere adapte ettikçe, stromatolitlerin sayısı azalmaya başladı ve jeolojik kayıtlarda ancak kitlesel yok oluşlardan sonra veya karmaşık ortamlarda ortaya çıktı.
Dünya’da 3,5 milyar yıllık yaşam hala var
Modern zamanlarda, stromatolitler hipersalin deniz koşulları (örneğin Shark Körfezi, Avustralya) ve alkali göller gibi niş ekstrem ortamlara atanmıştır.
Yakın zamana kadar, Proterozoik stromatolitlerin çoğunun geliştiği biyolojik çeşitliliğe sahip açık sığ deniz ortamlarının bilinen tek modern benzeri Bahamalar’daki Exuma Adaları’ydı.
Bu durum, Dr. Volker Vahrenkamp’ın Suudi Arabistan’da Kızıldeniz’in kuzeydoğu sahanlığındaki Shaybara Adası’nda yaşayan stromatolitleri keşfetmesine kadar devam etti.
Vahrenkamp, mütevazı bir stromatolit tarlasına rastladığında uzaydan görülebilen tuz kabuğu kubbelerini inceliyordu. Bu keşif beklenmedikti ama neyse ki Varenkamp Bahamalar’da stromatolit gören az sayıda insandan biri.
Varenkamp, “Üzerlerine bastığımda ne olduğunu anladım,” diye açıklıyor. “2.000 kilometrelik bir karbonat platformu kıyı şeridi, yani stromatolit aramak için çok uygun bir alan. Bahamalar’da da aynı şey oluyor ama yine de bulunabilecekleri sadece küçük bir alan var.”
Sheibara Adası, düzenli olarak değişen ıslanma ve kuruma koşullarına, 8° C’den 48° C’nin üzerine kadar aşırı sıcaklık dalgalanmalarına ve Bahamalar’a çok benzer koşullara sahip bir bölgedir.
Sheibara Adası’nda birkaç yüz stromatolit bulunmaktadır. Bazıları tek kelimeyle mükemmel ders kitabı örnekleridir. Diğerleri ise bilim insanlarının henüz karşılaşmadığı, düşük rölyefli, daha yaprak şeklindedir.
Mars’ta da stromatolitler olabilir
Sorun şu ki, stromatolitlerin ne kadar hızlı büyüdüğünü bilmiyoruz. Stromatolitlerin tarihlendirilmesi de çok zor çünkü birbirinden ayrılması neredeyse imkânsız olan iki farklı karbonat bileşeni içeriyorlar: biri yakın zamanda mikroplar tarafından çökeltilmiş, diğeri ise çevrede bulunan kum.
Varenkamp’ın ekibi şu anda herhangi bir görsel değişikliği kaydetmek için alanı aylık olarak izliyor. Bilim insanları Scheibara Adası stromatolitlerinden bazılarını bir akvaryuma aktarmak ve orada büyütmek istiyor. Bu çok şeyi açıklayacaktır.
Vahrenkamp ve meslektaşlarının keşfi, Dünya’daki ilk yaşam ve okyanusun evrimi hakkında fikir veriyor. Hatta Mars gibi diğer gezegenlerde yaşam arayışına da yardımcı olabilir.
Mars’ta yaşam neye benzerdi ve biz onu nasıl tanırdık? Gezegenimiz oksijenli bir atmosfere sahip olmadan önce Dünya’daki ilk yaşam formları olan stromatolitleri incelemek umut verici bir alan.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Suudi Arabistan’da 3,5 Milyar Yıllık İlk Yaşam Formları Keşfedildi
Dünyanın En Eski Oyunlarından Biri Antik Mısır’da İcat Edilmemiş Olabilir