Son 4 Yılda 688 Gri Balina Kıyıya Vurdu Nedeni Ancak Anlaşıldı
Açıklanamayan üç toplu ölüm olayıyla eş zamanlı olarak Pasifik kıyılarında 2,000’den fazla gri balina ölüsü bulundu ve bilim insanları artık bunun nedenini bildiklerine inanıyor.
1986 yılında, Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu’nun ticari balina avcılığını tamamen yasaklamasının ardından, gri balina popülasyonları yok olmanın eşiğinden etkileyici bir geri dönüş yapmıştı.
Ancak araştırmacılar o zamandan beri bu görkemli deniz memelilerinin bir dizi yeni ve daha gizemli kitlesel ölümünü izledi; bu ölümleri iklim değişikliğiyle ilişkilendiren devam eden bir araştırma dalgası da dahil.
Deniz araştırmacıları on yıllardır bu ölümlerin gri balinaların yasak sonrası nüfus patlamasının doğal bir sonucu olduğunu, çünkü artan sayılarının kuzey Pasifik besin zincirinde yeni bir denge bulduğunu düşünüyorlardı.
Şimdi yeni bir araştırma, son zamanlarda yaşanan ‘olağandışı ölüm olaylarının’ aslında balinaların tercih ettiği besin olan karides ve iskorpit gibi kıyı kabuklularının stoklarını azaltan Arktik buzunun küçülmesinin bir sonucu olabileceğine dair kanıtları ortaya çıkardı.
Gerçekte, bu binlerce gri balina, ekosistemleri altlarında yok olurken açlıktan ölmüş gibi görünüyor.
Açıklanamayan balina ölümleriyle ilgili bu araştırmayı yürüten deniz ekoloğu Joshua Stewart, “Bunlar gri balinalar gibi büyük ve uzun ömürlü bir türde görmeyi beklemediğimiz aşırı nüfus dalgalanmalarıdır” diyor.
Stewart ve ekibi, gri balina popülasyonlarının 1980’lerin ortalarında toparlanmaya başlamasından bu yana meydana gelen üç olağandışı ve şaşırtıcı kitlesel ölüme odaklandı.
İlk dalga 1987 ve 1989 yılları arasında gerçekleşti ve bilim insanlarının sahile vuran ya da karaya vuran her balinayı tam olarak takip etme becerisinin sınırlı olduğu bir dönemde en az 700 gri balina (Eschrichtius robustus) öldü.
Araştırmacılar, Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin (NOAA) ABD Deniz Memelileri Karaya Vurma veri tabanı tarafından 1990’dan bu yana derlenen gri balina ölümlerindeki eğilimleri daha iyi takip edebildi ve bulabildi.
İkinci toplu ölüm 1999 ve 2000 yılları arasında gerçekleştiğinde, 651 balinanın öldüğü daha kesin bir sayıya ulaşıldı.
Perşembe günü Science dergisinde yayınlanan yeni çalışmaya göre, bu ölümler gri balina nüfusunu her seferinde yüzde 15 ila 25 oranında azalttı.
Ancak araştırmacılar için en endişe verici olanı, 2019’da başlayan ve 26 Eylül 2023 itibariyle hala devam eden en yeni ve daha uzun süreli kitlesel ölüm olayı: Şimdiye kadar 688 balina öldü ve sayıları artıyor.
2019’da altı ay içinde yaklaşık 70 gri balinanın ölü bulunması, Kaliforniya Bilimler Akademisi uzmanları ve gönüllüler tarafından Kaliforniya’da yaygın bir endişeye ve sahil kenarında nekropsilere yol açtı.
Araştırmanın başyazarı Stewart, üniversite basınına yaptığı açıklamada, “Şu anda keşfedilmemiş bir bölgedeyiz” dedi. Önceki iki olay önemli ve dramatik olmalarına rağmen sadece birkaç yıl sürmüştü.
En son ölüm vakası yavaşladı ve işlerin tersine döndüğüne dair işaretler var,’ diye ekledi, ‘ancak nüfus azalmaya devam etti.
Stewart’ın ekibi ilk iki ölüm olayının, Kuzey Kutbu’ndaki deniz buzunun mevsimsel olarak büyümesinin, o dönemde büyüyen balina popülasyonlarının mevsimsel beslenme alanlarını engellemesiyle yakından bağlantılı olduğunu buldu.
Ancak araştırmacılar, 2019’da başlayan daha uzun süreli ölüm olayının yeni bir nedenini tespit etti: Kuzey Kutbu’ndaki deniz buzunun erimesi, gri balinaların bağlı olduğu besin zincirini kesti.
İlk olarak, küçülen buz, denizaltı yüzünde yetişen yeşil alglerin kaybına yol açmış, bu da gri balinaların ana besini olan karides ve iskorpit gibi kıyı kabuklularının daha küçük ve daha az sağlıklı popülasyonlara sahip olmasına neden olmuştur.
Araştırmacılar, NOAA’nın Ulusal Kar ve Buz Veri Merkezi (NSIDC) tarafından kaydedilen kutup denizindeki buzulların erimesiyle kabuklu popülasyonlarındaki düşüşün zamanlamasını haritalandırmayı başardı.
Kabukluların kendi düşüşünü göstermek için araştırmacılar, 1970’ten günümüze kadar yabani olarak yakalanan kabuklu örneklerini tartan verileri aldılar ve bu kabukluların her birinden kişi başına düşen ağırlıkları türlerin genel sağlığının bir ölçüsü olarak kullandılar.
Stewart, “Tüm bu faktörler, güvendikleri gıdanın kalitesini ve bulunabilirliğini azaltmak için bir araya geliyor” dedi.
Balinaların geri dönüşünün zirvesinde, tür yaklaşık 25.000 gri balinaya ulaşıyordu; ancak ölümler ve azalan doğum oranları nedeniyle, araştırmacılar nüfusun şu anda 14.500 bireyde olduğunu ve battığını söyledi.
Stewart, “Önemli ölçüde ısınmış bir Arktik Okyanusu, yakın geçmişte olduğu gibi 25.000 gri balinayı destekleyemeyebilir” diyor.
Yine de deniz araştırmaları, bir tür olarak gri balinaların uzun evrimsel geçmişinde ve zekasında umut ışıkları görüyor.
Bu deniz memelisi yüz binlerce yıllık dünya tarihi boyunca hayatta kalmış ve uyum sağlamış, buzul çağlarını ve diğer çevresel çalkantıları atlatmıştır, bu da tamamen yok olma riskinin oldukça düşük olduğu anlamına gelmektedir.
Stewart’a göre, “İklim değişikliği nedeniyle gri balinaları kaybetme riski olduğunu söyleyemem. Ancak bu değişikliklerin gelecekte ne anlama gelebileceği konusunda eleştirel düşünmemiz gerekiyor.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Son 4 Yılda 688 Gri Balina Kıyıya Vurdu Nedeni Ancak Anlaşıldı