Organ Naklinde Devrim: Tüm Kan Gruplarıyla Uyumlu Böbrek Üretildi
On yıllık çalışmanın ardından araştırmacılar, böbrek nakillerinde önemli bir atılıma her zamankinden daha yakınlar: Donörlerden ve alıcılardan farklı kan gruplarına sahip böbrekleri nakledebilmek, bu da bekleme sürelerini önemli ölçüde hızlandırabilir ve hayat kurtarabilir.
Geçtiğimiz yıl yayınlanan bir araştırmada, Kanada ve Çin’deki kurumlardan bir ekip, teorik olarak herhangi bir hasta tarafından kabul edilebilecek ‘evrensel’ bir böbrek yarattıklarını bildirdi.
Test organı, ailesinin araştırmaya onay verdiği beyin ölümü gerçekleşmiş bir alıcının vücudunda birkaç gün boyunca hayatta kaldı ve işlev gördü.
Kanada’daki Britanya Kolombiya Üniversitesi’nden biyokimyacı Stephen Withers, çalışmanın Ekim ayında yayınlanmasıyla ilgili olarak, “Bunun insan modelinde nasıl işlediğini ilk kez görüyoruz,” dedi.
“Bu bize uzun vadeli sonuçları nasıl iyileştirebileceğimiz konusunda paha biçilmez bir fikir veriyor.”
Günümüzde, O kan grubuna sahip olup böbreğe ihtiyaç duyan kişilerin genellikle bir donörden O kan grubuna ait bir böbrek bulunmasını beklemesi gerekiyor.
Bu durum, bekleme listelerindeki kişilerin yarısından fazlasını oluşturuyor, ancak O kan grubuna ait böbrekler diğer kan gruplarına sahip kişilerde de işlev görebildiği için, bu böbrekler az bulunuyor.
Alıcının vücudunu organı reddetmemesi için eğiterek farklı kan gruplarına ait böbreklerin nakli şu anda mümkün olsa da, mevcut süreç mükemmel olmaktan çok uzak ve özellikle pratik değil.
Zaman alıcı, pahalı ve riskli olmasının yanı sıra, alıcının hazırlanması için zamana ihtiyaç duyduğu için canlı donörler gerektiriyor.
Kan grubu (veya kan tipi), kısmen kırmızı kan hücrelerinde bulunan ABO kan grubu antijenleri tarafından belirlenir. Kan plazmamızdaki antikorlar, yabancı bir antijen belirtecinin varlığını tespit eder (InvictaHOG/Kamu Malı/Wikimedia Commons).
Burada araştırmacılar, A tipi kanın belirteçleri olarak işlev gören şeker moleküllerini (antijenleri) ortadan kaldıran, önceden tanımlanmış özel enzimler kullanarak, A tipi bir böbreği etkili bir şekilde O tipi bir böbreğe dönüştürdüler.
Araştırmacılar, enzimleri moleküler ölçekte çalışan makaslara benzetiyor: A tipi antijen zincirlerinin bir kısmını keserek, O tipi kanı karakterize eden ABO antijensiz duruma dönüştürülebiliyorlar.
Withers, “Bu, bir arabadan kırmızı boyayı çıkarıp nötr astarı ortaya çıkarmaya benziyor,” dedi.
“Bu yapıldıktan sonra, bağışıklık sistemi artık organı yabancı olarak görmüyor.”
Araştırmacılar, nakil için hazır, enzimle dönüştürülmüş O tipi (ECO) bir böbrek ürettiler. (Zeng vd., Nat. Biomed. Eng., 2025)
İnsanlarda denemeler düşünülebilmeden önce önümüzde birçok zorluk var.
Nakil edilen böbrek, üçüncü günde tekrar A tipi kan belirtileri göstermeye başladı ve bu da bir bağışıklık tepkisine yol açtı; ancak tepki, normalde beklenenden daha az şiddetliydi ve vücudun böbreği tolere etmeye çalıştığına dair işaretler vardı.
Bu konuya ilişkin istatistikler oldukça çarpıcı: Şu anda, yalnızca ABD’de her gün 11 kişi böbrek nakli beklerken hayatını kaybediyor ve bunların büyük çoğunluğu O tipi böbrek bekliyor.
Bilim insanları bu sorunu, domuz böbreklerinden yararlanmak ve yeni antikorlar geliştirmek de dahil olmak üzere birçok açıdan ele alıyorlar.
Bu kişilerin sahip olabileceği uyumlu böbrek sayısını genişletmek, önemli bir fark yaratmayı vaat ediyor.
Withers, “Yıllarca süren temel bilim çalışmaları nihayet hasta bakımıyla birleştiğinde işte böyle görünüyor” dedi.
“Keşiflerimizin gerçek dünyada etki yaratmaya yaklaşmasını görmek, bizi ilerlemeye devam etmeye motive eden şeydir.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com