Sibirya’daki Devasa Çukur Cehennemin Kapısı Hızla Genişliyor
Dünyadaki dev bir delik Sibirya’daki toprağı parçalıyor ve uzaydan gelen fotoğraflar hızla büyüdüğünü gösteriyor.
Bir vatoz, at nalı yengeci veya dev bir kurbağa yavrusu şeklinde. 1960’lardan kalma gizliliği kaldırılmış uydu görüntülerinde zar zor görülebilen bir şerit olarak başladı.
Şimdi uzaydan açıkça görülebilen dik uçurumlu bir uçurum.
ABD Jeoloji Araştırması’na göre delik 1991 ile 2018 yılları arasında üç katına çıktı.
1965’ten kalma gizliliği kaldırılmış uydu görüntüleri, Sibirya’da büyüyen deliğin başlangıcını gösteriyor. (Corona Uydusu/USGS)
Bazen Batagaika veya “cehennemin kapısı” olarak da adlandırılan Batagay krateri, tüm gezegeni etkileyen çok daha büyük, genellikle görünmez bir sorunun temsilcisidir.
Sibirya’daki bu delik nedir?
Arktika, Dünya’nın geri kalanından daha hızlı ısınıyor ve bu, kalıcı olarak donmuş kalın bir toprak tabakası olan permafrostu hızla çözüyor – en azından eskiden öyleydi.
Batagay krateri aslında bir krater değil. Dünyanın en büyük “geriye doğru çözülme çökmesi”, permafrostun çözülmesinin zeminin çökmesine neden olmasıyla oluşan bir çukur, kenarlarındaki toprak çukura çökerken bir heyelan yaratıyor.
1999 ve 2017’den uydu görüntüleri Batagay mega çöküşünün ne kadar büyüdüğünü (ve uydu görüntülemesinin ne kadar geliştiğini) gösteriyor. (NASA Dünya Gözlemevi/Jesse Allen/ABD Jeoloji Araştırması’ndan Landsat verileri)
Arktika’da binlerce çözülme çökmesi var. Ancak Batagay “kraterinin” boyutu ona megaslump unvanını kazandırdı. Adını yakındaki Batagay kasabasından alıyor.
“Permafrost, diyelim ki, en fotojenik konu değil,” diyor St. Louis’deki Washington Üniversitesi’nde jeofizikçi olan Roger Michaelides, Business Insider’a.
“Çoğunlukla yeraltındaki donmuş topraktan bahsediyorsunuz, ki tanımı gereği, bu megaslump’ta olduğu gibi, bir şekilde açığa çıkmadığı sürece bunu göremezsiniz.”
Bu, Batagay çukurunu biraz permafrost ünlüsü ve önümüzde ne olduğunun bir işareti yapıyor.
Batagay megaslump’ı gezegenimizin geleceğini çözmeye yardımcı olabilir.
Donmuş toprak eridikçe, yüzyıllardır içinde donmuş olan tüm ölü bitkiler ve hayvanlar ayrışmaya başlar ve atmosfere karbondioksit ve metan salar.
Bunlar, küresel sıcaklıkların daha da artmasına neden olan ve donmuş toprağın daha da hızlı çözülmesine yol açan güçlü ısı tutucu gazlardır.
Bu kısır döngünün korkunç etkileri olabilir. Donmuş toprak, Kuzey Yarımküre’deki arazinin %15’ini kaplar. Toplamda atmosferin iki katı kadar karbon içerir.
2020’de yakın kızılötesiyle görüntülenen Batagay krateri. (Copernicus Sentinel/ESA)
Bir araştırma, endüstriler ve ülkeler bugün kendi emisyonlarını agresif bir şekilde kontrol altına almazlarsa, 2100 yılına kadar permafrostun çözülmesinin büyük bir sanayi ülkesi kadar gezegeni ısıtan gazlar yayabileceğini tahmin etti.
Michaelides, “Bu geri bildirim döngüsü ve bunun nasıl gerçekleşeceği hakkında bilmediğimiz çok şey var, ancak çok, çok hızlı jeolojik zaman ölçeklerinde iklim sisteminde çok büyük değişiklikler meydana gelme potansiyeli var,” dedi.
Kısacası, permafrost çözülmesi iklim krizini hızla çok daha kötü hale getirebilir. Ancak bu hala gizemli bir süreçtir. Batagay mega çöküşü gibi aşırı yerleri incelemek, bilim insanlarının permafrost çözülmesini anlamalarına ve geleceğe bakmalarına yardımcı olabilir.
Haziran ayında Geomorphology dergisinde yayınlanan bir çalışmada, araştırmacılar uydu ve drone verilerini kullanarak mega çöküşün 3B modellerini oluşturdular ve zaman içindeki genişlemesini hesapladılar.
Batagay’da yaklaşık 14 Giza Piramidi değerinde buz ve permafrostun çözüldüğünü buldular. Kraterin hacmi her yıl yaklaşık bir milyon metreküp artıyor.
“Bu değerler gerçekten etkileyici,” dedi çalışmanın baş yazarı ve Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi’nde bilim insanı olan Alexander Kizyakov, BI’a gönderdiği e-postada.
“Sonuçlarımız permafrost bozulmasının ne kadar hızlı gerçekleştiğini gösteriyor,” diye ekledi.
Batagay krateri, Mayıs 2024’teki uydu verilerinde Google Earth’te görüldüğü gibi. (Google/Airbus)
Araştırmacılar ayrıca mega çöküşün her yıl yaklaşık 4.000 ila 5.000 ton karbon saldığını hesapladılar. Bu, 1.700 ila 2.100 ABD evinin enerji kullanımının yıllık emisyonuna yakın.
Michaelides bu sayıların kendisini şaşırtmadığını ancak gelecekteki permafrost çözülmesi ve emisyon modellerine bilgi sağlamaya yardımcı olabileceğini söyledi.
Michaelides, “Batagaika’dan öğrenebileceğimiz çok şey olduğunu düşünüyorum, sadece Batagaika’nın zamanla nasıl evrimleşeceğini anlamak açısından değil, aynı zamanda benzer özelliklerin Arktika üzerinde nasıl gelişip evrimleşebileceğini anlamak açısından da,” dedi.
“Batagaika’nın onda biri veya yüzde biri kadar olsalar bile, fizik temelde aynıdır.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com