Şempanzelerin Konuşma Yeteneği: Eski Kayıtlar Ne Anlatıyor?
Birçok bilim insanı, insanları primatlardan ayıran tek şeyin eşsiz konuşma yeteneğimiz olduğuna inanıyor.
Ancak yeni araştırmalar Maymunlar Gezegeni’nin eli kulağında olabileceğini düşündürüyor; zira bilim insanları şempanzelerin de konuşabildiğini iddia ediyor.
Uluslararası bir bilim ekibi, insanlar tarafından artık etik dışı kabul edilecek koşullarda yetiştirilen şempanzelerin görüntülerini inceledi.
Araştırmacıların 1962 yılında çekilen bu görüntü üzerinde yaptıkları analiz, şempanzelerin ‘anne’ gibi basit insan sözcüklerini söyleyebildiklerini ortaya koyuyor.
Bu keşif, maymun psikolojisine ilişkin eski varsayımları altüst edebilir ve dilin sinirsel ‘devresinin’ daha önce düşünülenden daha önce evrimleştiğini gösterebilir.
Araştırmacılar artık şempanzelerin (resimdeki stok görsel) ve potansiyel olarak diğer maymunların insan benzeri konuşma yeteneğine sahip olduğuna inanıyor.
Maymunların konuşma yeteneğine sahip olup olmadığı sorusu, bilim insanlarını nesillerdir ikiye bölen bir konudur.
Belki de insanları eşsiz kılan dilin önemi nedeniyle, tartışmanın her iki tarafı da güçlü savunucuları kendine çekmiştir.
1900’lerde başlayan bu tartışma, insanların şempanzeleri insanlar gibi yetiştirmeye çalıştığı bir dizi son derece etik dışı deneyle doruğa ulaştı.
Örneğin araştırmacılar, 1947 yılında yetiştirmek üzere bir şempanze evlat edinen Keith ve Catherine Hayes’in vakasına atıfta bulunuyor.
Çift daha sonra Viki adını verdikleri şempanzenin ‘anne’, ‘bardak’ ve ‘yukarı’ gibi basit kelimeleri öğrendiğini iddia etmiştir.
Ancak, bu ilk denemelerden çok az doğrudan kanıt günümüze ulaşmış ve şempanzeleri ailelerinden ayırmanın yarattığı travma nedeniyle sonuçlar büyük ölçüde göz ardı edilmiştir.
Bazı bilim insanları, şempanzelerin çene ve ses kutusu kontrolünü konuşma sesleri üretebilecek şekilde birleştirecek beyin devresinden yoksun olduğuna inanıyordu.
Scientific Reports’ta yayınlanan makalelerinde araştırmacılar, bu eski vakaların analiz edilmemesinin maymunların konuşma yeteneğinden yoksun olduğu inancına yol açtığını savunuyor.
İsveç’teki KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü’nden başyazar Dr. Axel Ekström MailOnline’a şunları söyledi: “Birkaç yıldır sinirbilim çevrelerinde şempanze korteksinin onları geride tutuyor olabileceğine dair bir fikir dolaşıyor.
Dr Ekström, temel fikrin, insanların çeneyi hareket ettirmekten sorumlu beyin bölgesi ile ses kutusunu kontrol eden bölge arasında bir örtüşme olması olduğunu açıklıyor.
Dr Ekström, “Bu örtüşmenin, bebeklerde gördüğümüz türden (“ba-ba-ba”) heceli konuşmanın kilidini açtığı ve gelişimde yetişkin konuşma kalıplarına geçtiği düşünülüyor” diyor.
‘Kuypers-Jürgens hipotezi’ olarak adlandırılan bu hipotez, şempanzelerin bu örtüşmeye sahip olmadıkları için insanlar gibi konuşma üretemediklerini öne sürüyor.
1900’lerden itibaren bazı şempanzeler, dil öğretmek amacıyla insanlarla birlikte yetiştirilmiştir. Ancak, bu eski vakalardan elde edilen kanıtlar bilim insanları tarafından büyük ölçüde reddedilmiştir. Resimde: ‘Şimdi Duyun Bunu! İtalyanlar Konuşan Şempanzeyi Tanıtıyor’ başlıklı filmden bir kesit. 1962 yılında Universal Studios’un haber filmleri serisinin bir parçası olarak gösterime girmiştir.
Dr. Ekström ve meslektaşları, insanların çevresinde yetişmiş şempanzelerin eski görüntülerine bakarak bu fikre karşı iyi bir kanıt bulduklarını düşünüyor.
Araştırmacılar özellikle ‘anne’ diyebilen iki şempanze videosu ortaya çıkardı.
İlk video, Florida Palm Harbor’daki Suncoast Primate Sanctuary’de yaşayan Johnny adlı bir şempanzeyi gösteriyor.
Videonun yorumlarında, orijinal poster şöyle yazmış: ‘Johnny herkese Mama derdi. Muhteşem bir hayvandı ve 63 yaşına kadar yaşadı’.
İkinci videoda ise ‘Şimdi Bunu Duyun!’ başlıklı bir filmden bir klip gösteriliyor. İtalyanlar Konuşan Şempanzeyi Tanıtıyor’ başlıklı, 1962 yılında Universal Studios’un haber filmleri serisinin bir parçası olarak yayınlanan filmden bir klip.
Klipte Renata isimli bir şempanzenin çenesine bir bakıcı tarafından vuruluyor ve şempanzenin ‘anne’ gibi bir şey söylemesi isteniyor.
Johnny (resimde) gibi tutsak şempanzelerin eski videolarındaki sesleri analiz eden araştırmacılar, hayvanların ‘mama’ kelimesine çok benzeyen sesler üretebildiklerini keşfetti.
Bu ifadelerin insan kelimelerine yaklaşıp yaklaşmadığını test etmek için araştırmacılar çevrimiçi bir dinleme deneyi tasarladılar.
Şempanze ifadeleri, Parkinson hastalığı teşhisi konmuş insan klipleriyle karıştırıldı.
Katılımcılara tüm kliplerin konuşma patolojisi teşhisi konmuş konuşmacılara ait olduğu söylendi ve duydukları sesleri fonetik olarak yazmaları istendi.
Araştırmacılar, katılımcıların çoğunun Johnny ve Renata’nın mama dediği konusunda hemfikir olduğunu keşfetti.
Renata’nın seslendirmeleri genellikle daha net olsa da, çok sayıda katılımcı Johnny’nin ‘a’ sesi içeren bir ses çıkardığını kaydetmiştir.
İki şempanzenin kayıtları (üstte) Parkinson hastası insanların kayıtlarıyla birlikte dinletildi. Kör bir dinleme deneyindeki katılımcıların çoğu maymunların ‘mama’ dediğini kaydetti.
Ancak araştırmacılar, maymunların anlam içeren bir dil öğrenmek yerine ses çıkarmayı öğrendikleri için Kingdom of the Planet of the Apes (resimdeki) filmindeki gibi konuşamayacaklarını söylüyorlar.
Araştırmacılar bunun, şempanzelerin aslında sessiz ve sesli harflerle heceli konuşma yapmak için gereken çene-ses kutusu ‘bağlantısına’ sahip olduklarının açık bir kanıtı olduğunu savunuyor.
Dr Ekström şöyle diyor: “Buradan çıkan sonuç, ya kortikal örtüşmenin çok önemli olmadığı ya da şempanzelerin de buna sahip olduğudur.
Bununla birlikte araştırmacılar, ‘Maymunlar Cehennemi’nden hatırlayabileceğiniz türden konuşan şempanzelerle karşılaşma olasılığımızın düşük olduğuna da dikkat çekiyor.
Şempanzeler yeni sesleri öğrenmek için doğru beyin türüne sahip olsalar bile, dilleri uzun ve düzdür, bu da konuşma sesleri arasında geçiş yapmayı zorlaştırır.
Araştırmacılar çeşitli büyük maymunların dil üretebileceğini ileri sürmüşlerdir; son çalışmalar orangutanların çağrılarında (soldaki resim) daha önce beklenmeyen bir ‘karmaşıklık’ düzeyi olduğunu göstermiştir.
Sesleri duymayı ve tekrarlamayı öğrenmek ile bir dili konuşmayı öğrenmek arasında da önemli bir fark vardır.
Dr Ekström, makalesinin şempanzelerin ‘vokal öğrenme’ olarak bilinen bu yeteneğe sahip olduğunu gösterdiğini söylüyor.
Ancak şöyle ekliyor: ‘Bizim durumumuzda, şempanzelerin mama kelimesinin “anlamını” anladıklarına dair bir kanıt yok.
Yani, bildiğimiz kadarıyla, “mama “larını sormuyor ya da birine “mama” diye hitap etmiyorlardı. Bunlar bizim için derin bir sembolik anlam taşıyan seslerdi, ancak şempanzeler bunun farkında değilmiş gibi görünüyor.
Kaynak:
Olağandışı Davranış: Bir Şempanze Kartaldan Avını Aldı ve Yedi