Sahra Çölü’nün Yemyeşil Olduğu 7.000 Yıl Öncesinde Yaşamış İnsanların Genomları Okundu
Genetikçiler, yaklaşık 7.000 yıl önce bugünkü Libya’da ölen iki kadının genomlarının tamamını elde etti. Kadınlar, bugünkü çölün gelişen bir savana olduğu Afrika Nemli Dönemi sırasında Sahra’da yaşayan izole bir nüfusa aitti.
Sahra her zaman bugün bildiğimiz kurak, misafirperver olmayan manzara değildi. Afrika’nın Nemli Dönemi olarak bilinen 14.500 ila 5.000 yıl önce, burası gelişen bir savanaydı.
İnsanlar, tekrar kumların altına gömülmeden önce binlerce yıl boyunca bu yeşil dünyada yaşadı.
Yaklaşık 7.000 yıl önce bugünkü Libya’da yaşayan iki kadından alınan antik DNA, araştırmacıların Sahra’nın eski sakinlerinin kökenlerini yeniden inşa etmelerine yardımcı oldu.
DNA profilleri Nature dergisinde yayınlanan bir çalışmada tanımlanmıştır. Bunlar, Afrika’nın Nemli Dönemi’nde Sahra’da yaşamış insanların ilk tam genomlarıdır. Genomlar, bu insanların diğer Afrika popülasyonlarından büyük ölçüde izole olduğunu gösteriyor.
Genetikçi Rosa Fregel, “Kuzey Afrika’nın tarih öncesi büyük bir bilmece ve elimizde sadece birkaç parçası var” diyor. Fregel, bu çalışmanın “Kuzey Afrika’nın paleogenomiğine önemli bir katkı” olduğunu söylüyor.
Değerli genomlar
Kuzey Afrika’dan antik genomlara erişmek zordur. Paleogenetik çalışmaların neredeyse tamamı Avrupa ve Asya’da yoğunlaşmıştır. Antik DNA, yüksek sıcaklıkların ve güçlü ultraviyole ışığın kalıntılardaki genetik materyali hızla yok ettiği Sahra’da özellikle nadirdir.
Arkeolog Nada Salem, bu nedenle elementlerden korunan alanları keşfetmenin önemli olduğunu söylüyor.
Libya’nın güneybatısındaki Takarkori kaya sığınağı da bu alanlardan biri. Arkeologlar 2003 ve 2007 yılları arasında, Takarkori’de 8.900 ila 4.800 yıl önce gömülmüş 15 kişinin kalıntılarını keşfetti.
Cesetlerden ikisi 7000 ila 6000 yıl önce yaşamış kadınlara aitti. Kalıntılar doğal yollarla mumyalandıkları için korunmuşlardır.
Arkeolojik kanıtlar Takarkori kadınlarının yaklaşık 8000 yıl önce bölgeye gelen bir grup çobana ait olduğunu gösteriyor. Bu, daha önce avcı-toplayıcı olan Sahra’nın ilk sakinlerinin yaşam tarzında önemli bir değişiklikti.
Bazı araştırmacılar, yerel halkın Levant’tan Kuzey Afrika’ya göç eden insanlarla evlenerek pastoralizmi öğrendiğini düşünüyor.
Salem ve meslektaşları bunu test etmek için Takarkori’den genomları diziledi ve DNA’larını Afrika, Güney Avrupa ve Orta Doğu’dan yaklaşık 800 modern insan ve 117 antik genomla karşılaştırdı.
Ekip, Takarkori’deki kadınların Levanten soyundan sadece küçük izler taşıdığını, yani karışımın bölgede pastoralizmin ortaya çıkmasından çok önce gerçekleştiğini buldu.
Dahası, bu Sahra sakinlerini başka herhangi bir antik grupla ilişkilendirmenin zor olduğu kanıtlandı.
“Bu bizim için bir gizemdi. Nasıl oldu da soyları doğuya, batıya ya da güneye yayılmadı?”
İzole edilmiş nüfus
Yeni bir çalışma Takarkori kadınlarının ilk tam genom analizini sunuyor. Ancak 2019’da yapılan bir çalışmada bu kalıntılardan mitokondriyal DNA dizileri elde edilmişti.
Bu da kadınların 60.000 yıl önce, Afrika dışına yerleşen tüm modern insanların atalarıyla aynı zamanda Sahra altı Afrikalılardan ayrılan bir nüfusa ait olduğunu gösterdi.
Bu durum, antik Kuzey Afrikalıların tarih öncesi dönemin büyük bölümünde neredeyse tüm diğer Afrikalılardan genetik olarak izole kalmış olma ihtimalinin yüksek olduğunu gösterdi.
Salem ve meslektaşları, Takarkori ve diğer antik Afrikalıların genomları arasında sadece tek bir güçlü bağlantı kurabildiler: Kadınlar, yaklaşık 15.000 yıl önce Fas’ta yaşayan avcı-toplayıcılarla ortak bir soyu paylaşıyorlardı.
Salem, Sahra’da pastoralizmin muhtemelen göçten ziyade kültürel ödünç almanın bir sonucu olarak ortaya çıktığını söylüyor. Çölün geri dönüşü, su kaynaklarının seyrekleşmesi nedeniyle muhtemelen orada yaşayan insanların bağlantısını kesti.
Ancak Takarkori kadınlarının genetik izolasyonu, Sahra’nın çiçek açtığı zamanlarda bile seyahat için hala bir engel olduğunu gösteriyor, ancak bunun neden böyle olduğu belirsiz. “Buna inanmak bizim için kolay değil,” diyor Salem. – “Ama bunu görebiliyoruz.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Sahra Çölü’nün Yemyeşil Olduğu 7.000 Yıl Öncesinde Yaşamış İnsanların Genomları Okundu
Anlaşılan O ki Şarap, Troya’nın Tüm Sakinleri İçin Günlük Bir İçecekti