Sahra Çölü’nün Kayıp Cenneti Bir Zamanlar Yemyeşildi ve Üzerinde Nehirler Akmaktaydı
Bugünkü Sahra Çölü’nün büyük kısımları binlerce yıl önce yeşildi. Çölde yüzen insanları gösteren taş devri mağara resimleri, zürafaların ve timsahların tarih öncesi gravürleri bunu kanıtlıyor.
Bununla birlikte, bu resimler yaşam koşullarının kabaca bir resmini vermektedir. Son zamanlarda, Libya açıklarında Akdeniz’den çıkarılan tortu çekirdeklerinden daha ayrıntılı bilgiler edinildi. Uluslararası bir araştırma ekibi bu çekirdekleri inceledi. Deniz tabanının katmanlarının, son 160.000 yılda Kuzey Afrika’daki büyük çevresel değişikliklerin hikayesini anlattığı keşfedildi. Ekip çalışmayı Nature Geoscience dergisinde yayınlandı.
Bir bilim insanı ekibi Aralık 2011’de Hollandalı Pelagia gemisinde Sirte Körfezi’ne bir araştırma gezisi düzenledi.“Sahra Çölü’nün yeşil olduğu zamanlarda, şu an kuru olan nehirlerin o dönemde aktif olabileceğinden ve Sirte Körfezi’ne parçacıklar getirebileceğinden şüphe duyuldu.” Bu tür çökeltiler, bu nehirlerin yeniden aktivasyonunun zamanlamasını ve koşullarını daha iyi anlamaya yardımcı olacaktır.
Bilim adamları, “pistonla çıkarma” adı verilen bir yöntem kullanarak, 10 metre uzunluğundaki deniz çamuru sütunlarını kurtarmayı başardılar. Bu yöntemde, çamur tortu örneklerini çıkarmak için deniz tabanına daldırılmış uzun, ağır bir tüp kullanılır. Tüpün içindeki bir piston, bilim adamlarının 27 metre uzunluğa kadar mümkün olan en uzun örnekleri yakalamasına olanak tanır.
Araştırma gemisinde bulunan Anne Osborne, “Dev bir içi boş silindirin deniz tabanına itildiğini hayal edebilirsiniz” diyor. Deniz çamurunun katmanları, yakındaki Afrika kıtasından taşınan kaya parçaları ve bitki kalıntılarını içeriyor. Bu tortu parçacıkları bize geçmiş iklim değişikliklerinin hikayesini anlatabilir.
Tobias Friedrich, “Tortu analizlerini bilgisayar simülasyonumuzun sonuçlarıyla birleştirerek, son 160.000 yılda Kuzey Afrika ortamlarında meydana gelen ciddi iklim süreçlerini tam olarak anlayabiliyoruz” diye ekliyor.
Önceki çalışmalardan, bugün Dünya’nın en kurak bölgelerinden biri olan bölge boyunca epizodik olarak birkaç nehrin aktığı zaten biliniyordu. Ekibin benzeri görülmemiş yeniden inşası sürekli olarak son 160.000 yılı kapsıyor.
Orta Sahra’da bu nehirleri yeniden canlandırmak, yeterince yağışın ne zaman ve neden olduğuna dair kapsamlı bir resim sunuyor. Cécile Blanchet, “Dünya’nın yörüngesindeki ufak değişiklikler ve kutup buz tabakalarının büyümesi ve azalması; yüksek yağış ve neredeyse tamamen kuraklık içeren uzun dönemler ile nem evrelerinin dönüşümünü hızlandırdı.
Verimli dönemler genellikle beş bin yıl sürdü ve nem Kuzey Afrika’ya Akdeniz kıyılarına kadar yayıldı. O zamanın insanları için bu, muhtemelen Kuzey Afrika’da büyük göç hareketlerine yol açan yaşam koşullarında köklü değişikliklere neden oldu.
Blanchet, “Çalışmamızla, geçmiş Sahra manzara değişikliklerinin resmine insan evrimini ve göç tarihini daha iyi anlamaya yardımcı olacak bazı temel yapboz parçaları ekledik” diyor. “Tortu verilerinin bilgisayar simülasyonu sonuçlarıyla kombinasyonu, Kuzey Afrika’daki geçmiş nemli ve kurak aşamaları neyin kontrol ettiğini anlamak çok mühimdi. Bu özellikle önemlidir, çünkü insan kaynaklı iklim değişikliğinin bir sonucu olarak, bu bölgenin yoğun kuraklıklar yaşaması bekleniyor. “