Roma Dönemine Ait Bir Yağ Amforasının Kalıntıları Üzerinde Virgil’in Bir Şiiri Yer Alıyor
Sadece 6 santimetre genişliğinde ve 8 santimetre uzunluğunda olan bu keşfin büyüklüğü ve istisnai özelliği, Avrupa arkeoloji camiasını şaşkına çevirdi. Cordoba, Sevilla ve Montpellier Üniversiteleri arasında ortak bir proje olan OLEASTRO üyeleri tarafından Hornachuelos (Córdoba) belediyesinde yürütülen maden arama çalışmaları sırasında bulunan bu parça, yaklaşık 1.800 yıl önce Roma’nın Betica bölgesinde üretilmiş ve üzerinde yazılı bir metin bulunan bir yağ amforasının parçasıdır.
Şimdiye kadar antik Roma’ya ait sayısız çanak çömlek parçası bulunduğundan, bu buluntunun olağanüstü bir yanı yoktu. Roma çanak çömleklerinden oluşan yapay bir höyük olan Roma’daki Monte Testaccio, Roma zeytin ve şarap endüstrisi hakkında sonsuz bir bilgi kaynağıdır.
Aslında araştırma ekibi, Villalón (Fuente Palmera) köyüne çok yakın bir bölge olan Arroyo de Tamujar’da yürürken, Roma’nın bu küçük parçasını fark eden ilk kişi olan Ochavillo köyü sakini Francisco Adame’den bu parçayı aldığında ilk başta pek şaşırmadı.
Araştırma ekibi de amforada sözcüklerin yer almasına şaşırmadı çünkü bu da oldukça yaygın bir durum. Aslında amforaların üzerine basılan bilgiler (üreticiler, miktarlar, kontrol…) arkeologların İmparatorluk dönemindeki tarımsal ticaretin tarihini anlamalarını sağlamıştır.
Aynı şekilde, Guadalquivir Nehri Ovası gibi İmparatorluk boyunca zeytinyağı üretimi ve ticaretinin sinir merkezlerinden biri olarak kabul edilen bir bölgede, bir amfora parçası bulmak hiç de şaşırtıcı değildi. Örneğin Testaccio Dağı’nda korunan “Betica” mühürlü amfora kalıntılarının da gösterdiği gibi, Roma’nın tükettiği zeytinyağının büyük bir kısmı Corduba, günümüz Cordoba çevresinde üretiliyor ve paketleniyordu.
Bu nedenle, üzerinde yazı bulunan bir amfora parçası, ilk başta özel bir ilgiden yoksun, sıradan bir parça gibi görünüyordu. Ancak yazıt deşifre edildiğinde her şey değişti ve aşağıdaki sözler ortaya çıktı:
S vais avoniam glandemm arestapoqv tisaqv it
Araştırmacılar, üst üste bindirme yoluyla metnin, Virgil’in M.Ö. 29 yılında yazdığı, tarım ve kırsaldaki yaşama adanmış bir şiir olan Georgics’in ilk kitabının yedinci ve sekizinci dizelerine karşılık geldiği sonucuna vardılar:
Auoniam[pingui]glandem m[utauit]aresta, poq[ulaque][inuen]tisAqu[eloia][miscu]it [uuis]C[ambió] la bellota aonia por la espiga [fértil] [y mezcl]óel ag[ua] [con la uva descubierta]
Virgil, kendi döneminin en popüler şairiydi ve yüzyıllar sonra bile hala popülerliğini korumaktadır. Aeneid okullarda öğretilmiş ve dizeleri birçok nesil boyunca pedagojik bir alıştırma olarak rutin bir şekilde yazılmıştır.
Bu nedenle, bu dizelere seramik yapı malzemelerinin kalıntıları üzerinde rastlamak yaygındır ve pek çok yazar bu tabletlerin eğitimsel (Romalı okul çocukları Virgil’i kara tahtalarına yazmıştır) ve mezarlık işlevleri olduğu sonucuna varmıştır (Virgil’in dizeleri pek çok durumda mezar taşı olarak kullanılmıştır).
Ama neden bir amfora üzerinde? Ve neden Aeneid değil de Georgics? Bu soruları soran projedeki araştırmacılar, Virgil’in dizelerinin petrol ticaretine yönelik bir amfora üzerinde daha önce hiç belgelenmemiş olması nedeniyle, bu küçük çömlek parçasının eşsiz ve olağanüstü değere sahip bir parça olabileceğini fark ettiler.
Dr. Iván González Tobar’ın baş araştırmacı olarak yer aldığı ve Journal of Roman Archaeology’de (Cambridge Üniversitesi) yayımlanan çalışmada yazarların ana tezi (Ph.D, Córdoba Üniversitesi, şu anda Barselona Üniversitesinde Juan de la Cierva araştırmacısı ve parça bulunduğunda Montpellier Üniversitesi tarafından işe alındı), dizelerin amforanın alt tarafına kimsenin fark etmesi beklenmeden, sadece onları yazan kişinin bilgi ve kültürünün bir işareti olarak yazıldığı ve Guadalquivir bölgesinin verimli ovasında belirli bir okuryazarlık seviyesini ortaya çıkardığıdır.
Bunu kim yazdı? Bu noktada yazarlar çeşitli olasılıklar öne sürmektedir: Bu yazılar, işletmede çalışan ve belli bir okuryazarlık seviyesine sahip uzman bir işçi ya da fabrikanın sahibi olan aristokrat bir aileye yakın köylerden biri tarafından yazılmıştır. Ayrıca, bu tür bir işletmede genç işçilerin düzenli olarak kullanıldığı daha önce belgelendiği için, bir çocuk işçinin yazmış olma ihtimaline de açıklar.
Her halükarda, Hornachuelos/Fuente Palmera amforası üzerindeki dizeler, onu cevaplanması gereken daha pek çok soru ortaya koyan eşsiz bir parça haline getirmektedir.
Kaynak: https://phys.org
Derleyen: Simge Kara
Sivas’ta İçinde 1700 Yıllık Zeytinyağı Olan Cam Fanus Bulundu