Patateslerin Domateslerden Geldiği Ortaya Çıktı
Salatadaki patates cipsi ve taze domatesler, ne tat ne de görünüm olarak birbirlerine hiç benzemiyor. Ancak Çinli bilim insanlarının yakın zamanda yaptığı bir genetik araştırmanın da gösterdiği gibi, bu sebzeler uzak (aslında çok uzak) akrabalar.
Yabani domateslerle patates benzeri bitkilerin çaprazlanması sonucu ortaya bugün herkesin bildiği patates çıkmıştır.
Uzun yıllar boyunca bilim insanları patatesin kökeninin gizemini çözemedi ve çözüme bir şekilde yaklaşmak için Shenzhen Tarım Genomiği Enstitüsü’ndeki araştırmacılar, kültür patatesinin 450 genomunu ve yabani patatesin 56 genomunu analiz etti.
Modern patates bitkileri, Şili’ye özgü üç yabani türe (Solanaceae familyasına ait Etuberosum olarak bilinir) çok benziyor. Ancak bu bitkilerin yumruları olmasa da, bilim insanları sonuçlarında bunlardan genetik miras görmeyi bekliyorlardı.
Patatesler 9 Milyon Yıl Önce Nasıl Ortaya Çıktı?
Etuberosum gerçekten de patateslerin atalarıdır, ancak genetik miraslarının yalnızca %60’ını oluşturmuşlardır. Geriye kalan %40 ise Solanum cinsinden gelmektedir. Solanum, modern domateslerin kadim atasıdır.
Etuberosum’un yumruları yoktur çünkü bitkide yumruların oluşumundan sorumlu iki gen yoktur: SP6A ve IT1. İlki domateslerde, ikincisi ise patateslerde bulunmuştur.
Genlerin hiçbiri tek başına yeterli değildir; ancak birlikte kullanıldıklarında, gövdeleri nişastalı ve lezzetli yeraltı meyvelerine dönüştüren güçlü süreci tetiklerler.
Patatesin ebeveynlerinin domates ve Etuberosum olduğu, bu bitkiden de bu kadar güçlü ve dayanıklı bir bitki olmasını sağlayan istikrarlı bir gen kombinasyonunun miras alındığı ortaya çıktı.
Patlıcangiller ile domatesler arasındaki ayrışmanın, muhtemelen böceklerin kazara tozlaşması nedeniyle yaklaşık 14 milyon yıl önce başladığı düşünülüyor. Bu ayrışma, And Dağları’nın hızla yükseldiği dönemde, yaklaşık dokuz milyon yıl önce sona erdi.
Bu durum, besinleri yer altında depolayabilen yumrulu bitkilerin ortaya çıkması için ideal koşulları yarattı. Yerli halk, en büyük ve en lezzetli yumruları üretenleri elle toplayarak birkaç yabani türü evcilleştirdi.
Patates uzun süre sadece And Dağları’nda “yaşadı” ve 16. yüzyılda İspanyol gemileriyle bölgeyi terk ederek Avrupa’ya ulaştı. Besin değerleri ve elverişsiz koşullarda yetişme konusundaki benzersiz yetenekleri nedeniyle burada büyük değer gördüler ve kısa sürede yumru bitki sadece Avrupa kıtasında değil, tüm dünyada temel bir gıda haline geldi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Patateslerin Domateslerden Geldiği Ortaya Çıktı
Pasifik Okyanusu’nda 9 Km’den Daha Derinde Gelişen Bir Ekosistem Keşfedildi