Parthenon’un Aydınlatma Sırrı Ortaya Çıktı
Atina Akropolü’nün baş tacı Parthenon’un aydınlatılma şekli, özellikle de Athena Parthenos’un devasa heykelinin nispeten karanlık iç mekanda nasıl ışıkla yıkandığına dair hikayeler yüzyıllardır bilim insanlarını büyülemiştir. Şimdi, Oxford Üniversitesi’nden arkeolog Juan De Lara tarafından yürütülen yeni bir çalışma, antik Yunanlıların tapınaklarını, ışığın en önemli heykellerini hem mecazi hem de gerçek anlamda her zaman spot ışığında tutmasını sağlamak için nasıl tasarladıklarını açıkladı.
De Lara’nın The Annual of the British School at Athens dergisinde yayınlanan araştırması, güneş ışığının bir yapı olarak Parthenon ve özellikle de tanrıça heykeli ile nasıl etkileşime girdiğini keşfetmek için 3D modelleme ve bilgisayarla oluşturulmuş görüntüler kullanıyor. Tapınağın geometrisini ve 40 fit (12 metre) uzunluğundaki heykeli mükemmele yakın bir hassasiyetle yeniden yarattı, ardından MÖ beşinci yüzyıldan kalma verileri kullanarak dört mevsim boyunca güneşin konumunu haritaladı.
Yöntemleri dikkatle seçilmişti ve çarpıcı bir keşfe yol açtılar: Panathenaic festivali gibi önemli ritüel anlarında, güneş ışığı tapınağın büyük kapılarından giriyor ve Athena’nın krizalit heykelinden yansıyordu. Bu etki, heykeli göz kamaştırıcı güneş ışınlarıyla aydınlatarak ve ona tüm vücuda yayılan bir auraya eşdeğer bir hava vererek görsel olarak dikkat çekici olurdu. Bu etki çarpıcı olurdu ve Parthenon’un özel mimari tasarımı sayesinde tamamen mümkün olurdu.
Tanrıça Athena’ya Yakışır Bir Atmosfer Yaratmak
Juan De Lara’ya göre Parthenon kasıtlı olarak kutsal bir gösteri yeri olarak tasarlanmıştır. Mermer ve simetrinin başyapıtıydı ama aynı zamanda doğal ışığın akıllıca kullanımı ve yönlendirilmesiyle unutulmaz bir ambiyans yaratmak için ustalıkla tasarlanmış antik bir sahne setiydi. Gölgeli iç mekanına rağmen tapınak, güneş ışığı huzmelerinin kasveti delerek Athena’yı neredeyse kutsal bir parıltıyla vurguladığı kilit anlarda canlanıyordu.
Athena Parthenos’un küçük bir modeli, Athena’nın Nike’yi tutan kolunu destekleyen Korint düzeninde bir sütun, Royal Ontario Müzesi’nden.
De Lara, bu etkinin, ışığın etkilerini arttırmak için nasıl yansıtılabileceğini anlayan mimarlar tarafından bilinçli olarak tasarlanan birçok Yunan tapınağının tasarımıyla tutarlı olduğunu söylüyor. Görsel etki birçok faktöre bağlıydı: binanın yönü, günün saati, yılın zamanı ve hem mimaride hem de heykelde kullanılan malzemeler. Athena’nın durumunda, fildişi ve altın sadece nadir oldukları için değil, aynı zamanda ışığı yansıtma nitelikleri için de seçilmiştir.
Ayrıca her Yunan tapınağının, büyük ölçüde onurlandırdığı tanrı tarafından belirlenen benzersiz bir duyusal ve sembolik deneyim sunduğunu açıklar. Bu ruhani ‘koreografi’ -mekân, ışık ve biçimin orkestra edilmiş bir karışımı- Klasik ve Helenistik dönemler boyunca gelişerek, dini huşunun mimari aracılığıyla nasıl uyandırıldığı konusunda artan bir karmaşıklığa işaret etmiştir.
Tapınak yapıları antik Yunanistan’da benzer görünse de, iç mekanları yerel kült uygulamalarına, tanrı veya tanrıçanın kimliğine ve coğrafi ortama bağlı olarak önemli ölçüde değişmiştir. Savaşçı-tanrıça Athena’ya adanan Parthenon, yüksek sanatsal hedefleri unutulmaz bir görsel deneyim potansiyeliyle birleştirme konusunda özellikle iddialıydı.
İlginç bir şekilde, dini yönelimine rağmen Parthenon’un resmi bir rahibesi yoktu. Bunun yerine, MÖ 438 yılında ünlü heykeltıraş Phidias tarafından yapılan Athena Parthenos’un ilahi varlığı tapınağın ruhani merkezi olarak hareket ediyordu. Dingin yüzü, güzel giysileri ve hükmedici duruşu Klasik heykeltıraşlığın ideallerini somutlaştırıyor ve Atina’nın Altın Çağı’ndaki siyasi gururunu yansıtıyordu.
Parthenon’un Frizini Arkadaşlarına Gösteren Phidias, Lawrence Alma-Tadema’nın 1868 tarihli tablosu. (Birmingham Müzeleri
Dini Deneyimi Tanımlayan Işık ve Gölge Oyunları
Athena Parthenos heykelinin 2,000 yıldır var olmamasına rağmen, altın ve fildişi karışımının eski Yunanca adı olan chryselephantine’den yapıldığı bilinmektedir. Tanrıçanın yüzü ve kolları için kullanılan fildişi muhtemelen eski eserler küratörü Kenneth Lapatin tarafından tarif edilen, ince fildişi tabakaların ısı uygulanarak yumuşatıldığı ve ahşap bir çekirdeğe yapıştırıldığı bir teknik kullanılarak hazırlanmıştır.
Her malzeme parlaklığının yanı sıra güzelliği ve dayanıklılığı için seçilmiştir. Bu yüzeyler cilalandıklarında ışığı yansıtmak yerine yayıyor gibi görünüyorlardı. Parıldayan malzemeler doğal aydınlatmayı güçlendirerek heykelin ışıldamasını ve karanlık bir odayı ruhani açıdan ilham verici bir alana dönüştürmesini sağladı.
Bu optik strateji, ışığın antik çağda nasıl anlaşıldığına dair daha geniş felsefi ve kültürel farklılıkları vurgulamaktadır. Mısır da tapınaklarda eksenel hizalama ve güneş ışığını kullanmış olsa da, kozmolojik çerçevesi önemli ölçüde farklıydı. Buna karşılık Yunanlılar ışığı tanrısallığın doğrudan bir temsili olarak değil, daha çok fiziksel ve ruhani âlemleri birbirine bağlayan bir köprü olarak ele almışlardır.
Akropolis’teki Parthenon Atina’dan görülüyor.
De Lara, Parthenon’un, aşkınlık duygularını teşvik etmek için ışığı manipüle eden daha geniş bir Akdeniz kutsal mimari geleneğine ait olduğuna inanıyor. Yunanistan, Mezopotamya ve hatta Hindistan arasındaki kültürel bağlantıların, eski uygarlıkların tanrılarını onurlandırmak için harcadıkları derin ve yaratıcı enerjileri gösteren ortak mimari fikirlere işaret ettiğini belirtiyor.
De Lara’nın çalışması, Parthenon’da ışık, malzeme ve yapının nasıl etkileşime girdiğini göstererek, Yunan kutsal mimarisinin incelenmesine yeni bir bakış açısı sunmuştur. Parthenon gibi tapınaklar, inşa edildikleri dönemlere ve onları inşa eden kültürlere özgü şekillerde dini deneyimin özelleştirilmesine yardımcı olmuştur.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net