Papağan DNA’sı And Dağları Boyunca Uzanan Antik Bir Ticaret Yolunu Ortaya Çıkardı
Parlak papağanlar Peru’nun kurak kıyılarına ait değiller. Onlar yağmur ormanı kuşlarıdır, nemli ovalar için yaratılmışlardır, soğuk dağ geçitleri ve çöl havası için değil.
Ancak antik DNA’nın yeni bir analizi , İnka İmparatorluğu’ndan yüzyıllar önce insanların Amazon papağanlarını yakaladığını , onları And Dağları üzerinden canlı olarak taşıdığını ve kuşların yeni tüyler çıkarması için kıyıda yeterince uzun süre tuttuklarını gösteriyor.
Araştırma, antik And Dağları’nın en önemli dini merkezlerinden biri olan Pachacamac’ta bulunan papağan tüylerine odaklanıyor.
Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden (ANU) bilim insanlarının da yer aldığı uluslararası bir ekip, antik DNA dizileme, izotop kimyası ve arazi modellemesi yöntemlerini bir arada kullandı.
Amaç, kuşların nereden geldiğini ve oraya nasıl geldiklerini belirlemekti.
Sonuçlar, yağmur ormanlarını, yaylaları ve kıyı çöllerini birbirine bağlayan şaşırtıcı derecede organize bir ticaret ve ulaşım ağına işaret ediyor.
Tüylerin kökenini takip etmek
Pachacamac, Amazon papağanlarının doğal yaşam alanının çok dışında yer alıyor. Bu yüzden tüy buluntuları her zaman ilgi çekici olmuştur.
Tüyler kuş olmadan da taşınabilir. Süs eşyası veya adak olarak alınıp satılabilirler. Ancak yeni çalışma daha çarpıcı bir iddiada bulunuyor: kuşların kendileri canlı olarak taşınıyordu.
ANU’dan baş yazar George Olah’a göre, bilimsel bulgular başka türlü açıklanması zor bir şekilde örtüşüyor.
“Antik DNA dizileme, izotop kimyası ve hesaplamalı arazi modellemesini birleştirerek, bu kuşların arazide nasıl ve nereye taşındığını takip edebildik,” dedi.
Uzmanlar tüyleri belirli Amazon türlerine kadar daralttılar, ardından bu türlerin o dönemde And Dağları’nın batı tarafında yaşamış olmasının mümkün olup olmadığını kontrol ettiler. Cevap hayır oldu.
Olah, “Antik yaşam alanı modellememiz, And Dağları’nın batı tarafının bu türler için bin yıl önce de bugün olduğu kadar elverişsiz olduğunu doğruladı. Bu papağanlar, doğal yaşam alanları yaklaşık 150 kilometre olan, tamamen yağmur ormanlarında yaşayan canlılardır” dedi.
“500 kilometreden fazla uzakta, Güney Amerika’nın en yüksek sıradağlarının öbür tarafında son bulmaları, insan müdahalesinin kanıtıdır. Doğal olarak And Dağları üzerinden uçmazlar .”
Yağmur ormanlarında dört tür tespit edildi.
Genomik çalışmalar, Pachacamac tüy topluluğunda dört Amazon papağan türünü tanımladı: Kızıl Papağan, Mavi-sarı Papağan, Kırmızı-yeşil Papağan ve Unlu Amazon Papağanı.
Hepsi de And Dağları’nın doğusundaki, Pasifik kıyısından yüzlerce kilometre uzaklıktaki yağmur ormanı habitatına özgüdür.
Bu ayrıntı önemlidir çünkü “belki de yerel bir papağan popülasyonuydu” gibi kolay açıklamaları ortadan kaldırır.
Bu kuşlar, insanların bile geçmesi son derece zor olan, hele ki yağmur ormanı papağanları için imkansız olan bir dağ bariyerinin diğer tarafındaki ekosistemlere aitti.
Araştırmacılar, muhtemel senaryonun Amazon’un alçak kesimlerinde yakalanması ve ardından yüksek geçitlerden ve platolardan uzun ve dikkatli bir yolculukla gerçekleşmesi olduğunu söylüyor.
Ulaşım, hava koşullarına, güzergahlara ve yol üzerindeki duraklara bağlı olarak haftalar, hatta aylar sürebilirdi.
Tüylerdeki kimyasal izler
En çarpıcı kanıt sadece Pachacamac’ta tüylerin bulunması değil. Tüylerin beslenme alışkanlıkları hakkında ortaya koyduğu bilgiler de önemli.
Araştırmacılar, izotop kimyasını kullanarak tüylere işlemiş kimyasal izleri incelediler. Bu izler, hayvanın tüy büyürken ne yediğini yansıtabilir.
Araştırma ekibi, kuşların yağmur ormanlarını terk ettikten sonra beslenme alışkanlıklarının değiştiğini ve insan eliyle yönetilen kıyı yaşamıyla bağlantılı yiyeceklere yöneldiklerini tespit etti.
Tüylerde bulunan kimyasal izleri analiz ederek, araştırmacılar kuşların beslenme alışkanlıklarının mısır gibi C4 bitkilerine ve deniz proteinine doğru kaydığını ve bunun da And Dağları’nı geçtikten sonra hayatta kalmalarını sağladığını keşfettiler.
Olah, “Analizimiz, papağanların, onları yakalayanların tükettiğiyle aynı azotça zenginleştirilmiş diyetle beslendiğini ortaya koyuyor; bu da yağmur ormanından alındıktan sonra uzun süreli bakım gördüklerinin açık bir işaretidir,” dedi.
Bu oldukça anlamlı bir detay. Kuş ölmüşse ve sadece dökülen tüyleri takas ediyorsanız, böyle bir beslenme değişikliği olmaz.
Bu durum, birilerinin tamamen farklı bir ortamda canlı papağanları besleyip bakımını yaptığını ve bu kıyı koşullarında yeni tüylerin çıkması için onları yeterince uzun süre hayatta tuttuğunu gösteriyor.
Güzergahların muhtemelen planlandığı düşünülüyor.
İnsanların papağanları bu kadar zorlu arazilerde nasıl taşımış olabileceğini anlamak için araştırmacılar, olası koridorları belirlemek amacıyla arazi modellemesi kullandılar.
Sonuçlar, And Dağları’nı aşan geçitlerin ve nehir yollarının ticaret yolları olarak hizmet etmiş olabileceğine işaret ediyor.
Peyzaj modellemesi ayrıca kuşların taşınmasında kullanılan muhtemel And Dağları ötesi koridorları ve nehir güzergahlarını belirleyerek, karmaşık kara ve nehir yoluyla gerçekleşen değişim ağlarını ortaya çıkardı.
Basitçe söylemek gerekirse: bu, kolunun altında bir kuşla dağlarda dolaşan tek bir kişi değildi.
Elde edilen kanıtlar, yerleşik rotaların ve tekrarlanan hareketlerin – çok farklı ortamları ve toplulukları birbirine bağlayan ağların – var olduğunu göstermektedir.
Papağanların neden bu kadar önemli olduğu
Makavlar ve diğer papağanlar sadece güzel değildi. Tüyleri, İspanyol öncesi birçok toplumda ciddi kültürel öneme sahipti.
Ritüel törenlerinde ve yüksek statülü cenazelerde kullanılırlardı ve güç, prestij ve uzak yerlerle bağlantıyı simgelerlerdi.
Pachacamac bağlamı bu hikayeye uyuyor. Eğer bu kuşlar kıyıdaki ritüel yaşamına taşındıysa, rastgele merak konusu değillerdi. Anlamlı nesnelerdi ve muhtemelen yaşayan sembollerdi.
Bu çalışma aynı zamanda daha büyük bir tarihsel noktaya da işaret ediyor: And Dağları’nın bağlantı kurmak için İnka yol sistemine ihtiyacı yoktu. İnsanlar imparatorluktan çok önce uzun mesafeli ticaret organize ediyorlardı.
Olah, “Bu keşif, İnka öncesi toplumların izole veya parçalanmış olduğuna dair uzun süredir geçerli olan varsayımlara meydan okuyor,” dedi.
“Bunun yerine, imparatorluk yollarının bu bağlantıları resmileştirmesinden çok önce, birbirinden çok farklı ortamları birbirine bağlayan organize bir alışverişin, ekolojik bilginin ve lojistik planlamanın kanıtlarını görüyoruz.”
Tüylerden elde edilen antik DNA
Araştırmacıların heyecanlanmasının bir başka nedeni daha var: tüyler kırılgandır ve üzerlerinde antik DNA çalışmaları yapmak oldukça zordur.
Bu çalışma, arkeolojik tüyler üzerinde yapılan ilk başarılı antik DNA analizlerinden biri olarak nitelendiriliyor.
Bu araştırma, kemik veya çömlek gibi nadiren düzgün bir şekilde korunabilen organik ticaret mallarının izlenmesi için yeni olanaklar sunuyor.
Bu durum papağanların çok ötesinde de önem taşıyabilir. Bilim insanları eski tüylerden, kürklerden veya diğer organik materyallerden güvenilir bir şekilde DNA elde edebilirse, arkeolojik kayıtların yetersiz olduğu yerlerdeki ticareti ve hareketliliği haritalandırabilirler.
Hâlâ risk barındıran bir hayranlık
Makale, bunun sadece eski bir tarih olmadığını hatırlatarak sona eriyor. Papağanlar, And Dağları’nda çok uzun zamandır kültürel açıdan önemli olmuştur ve bu hayranlık ortadan kalkmamıştır.
Yazarlar, bu kuşlara yönelik süregelen talebin, modern koruma sorunlarına katkıda bulunabileceğine dikkat çekiyor.
Başka bir deyişle, papağanların coğrafyalar arasında –bazen hayvanlar için büyük bedeller ödenerek– yer değiştirmesinin öyküsü modern kaçakçılıkla başlamadı. Derin kökleri var. Bugün farklı olan şey, ölçek, hız ve vahşi popülasyonlar üzerindeki baskıdır.
Ve birkaç eski tüy sayesinde, bu hikayenin ne kadar eskiye dayandığını şimdi görüyoruz.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Papağan DNA’sı And Dağları Boyunca Uzanan Antik Bir Ticaret Yolunu Ortaya Çıkardı
5.500 Yıllık Bir İskelet, Sifilisin Derin Kökenlerini Ortaya Koyuyor
/Papağan DNA’sı And Dağları Boyunca Uzanan Antik Bir Ticaret Yolunu Ortaya Çıkardı /