Özbekistan’da Orta Asya’daki En Eski Beyin Ameliyatının İzlerini Taşıyan Bir Çocuk Kafatası Bulundu
Özbekistan’daki arkeologlar, yaklaşık 4.000 yıl önce karmaşık bir kafa ameliyatı geçiren beş yaşında bir çocuğun kalıntılarını keşfetti. Bu keşif, Orta Asya’daki cerrahi müdahaleye dair bilinen en eski kanıtı temsil ediyor ve bilim insanları için birçok yeni soruyu gündeme getiriyor.
Bu bahar, Afganistan sınırına yakın Jarkutan yerleşiminde yapılan kazılar sırasında, İtalya ve Özbekistan’dan bilim insanları, Bronz Çağı’nda kraniotomi ameliyatı geçirmiş bir çocuğun kalıntılarını keşfettiler. Kraniotomi, insanlık tarihinin en eski ve riskli ameliyatlarından biridir.
Buluntu yaklaşık 4.000 yıl öncesine ait ve Orta Asya’da cerrahi müdahalenin en eski doğrulanmış örneği olarak kabul ediliyor.
Antik bir şehirden bir çocuk
Kalıntılar, yaklaşık üç yaşında ölen başka bir çocuğun iskeletiyle aynı mezarda bulundu. Araştırmacılar, sıra dışı kafatasının sahibinin yaklaşık beş yaşında olduğunu tahmin ediyor.
Bilim insanları kemikleri incelerken cerrahi müdahaleye dair karakteristik izler fark ettiler. Görünüşe göre, eski uzmanlar kafatasının bir bölümünü açmak için taş veya kemik aletler kullanmışlar.
Bu işleme trepanasyon denir ve modern tıbbın ortaya çıkışından çok önce dünyanın birçok eski kültüründe uygulanmıştır.
Operasyon mu, ritüel mi?
Günümüzde, trepanasyonun şiddetli baş ağrıları, yaralanmalar, nöbetler ve diğer rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmış olabileceğine inanılıyor. Ancak eski zamanlarda tıp ve dini ritüeller arasındaki sınır çok daha belirsizdi.
Bu nedenle araştırmacılar, operasyonun neden yapıldığını henüz kesin olarak söyleyemiyorlar. Çocuğun hastalıktan kurtarılması amacıyla yapılmış olabilir. Ancak müdahalenin ritüel bir anlam taşıması da mümkündür.
Hastanın yaşı özellikle şaşırtıcı. Arkeologlar, yetişkinlerde nispeten sık olarak trepanasyon izlerine rastlıyorlar, ancak küçük çocuklarda bu tür operasyonlar çok daha nadir görülüyor.
Oxus Medeniyetinin Sırları
Bu mezar, MÖ 3. binyılın sonlarına tarihlenmektedir. O dönemde Jarkutan, Bactria-Margiana arkeolojik kompleksi olarak da bilinen Oxus uygarlığının önemli merkezlerinden biriydi.
Bu kültür, MÖ 2500 ile 1500 yılları arasında Orta Asya’nın vahalarında ve nehir vadilerinde gelişti. Sakinleri tarımla uğraştı, büyük yerleşim yerleri kurdu ve gelişmiş el sanatları üretti. Uygarlık daha sonra, muhtemelen iklim değişikliği ve önemli nehirlerin kuruması nedeniyle geriledi.
Cevaplardan çok sorular var.
Bu keşif, Orta Asyalıların insan vücudu hakkında daha önce düşünüldüğünden çok daha derin bir anlayışa sahip olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte, bilim insanlarının bu ameliyatları tam olarak kimin gerçekleştirdiğini, bu eski uzmanların hangi becerilere sahip olduğunu ve beş yaşındaki bir çocuk için neden bu kadar karmaşık bir prosedürün gerekli olduğunu belirlemesi gerekiyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Özbekistan’da Orta Asya’daki En Eski Beyin Ameliyatının İzlerini Taşıyan Bir Çocuk Kafatası Bulundu