Öklid Uzay Aracı Şimdiye Kadar ki En Büyük Kozmos Görüntülerini Çekti
Bir ‘denizanası’ nebulasını ve Samanyolu’nun bir klonunu ortaya çıkardı.
Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Euclid sondasından gelen çarpıcı yeni fotoğraflar, kozmosun şimdiye kadar çekilmiş en büyük görüntülerini gösteriyor.
Geçtiğimiz yaz Florida’dan havalanan İngiltere destekli uzay aracı, Dünya’dan yaklaşık bir milyon mil uzaklıktaki görüş noktasından beş yeni enstantane gönderdi.
Bunlar arasında 30 milyon ışık yılı uzaklıktaki Samanyolu’na benzeyen spiral bir galaksi ve denizanası şeklindeki güzel bir uzak gaz ve toz bulutu da yer alıyor.
Ayrıca, sondanın kızılötesi sensörleri sayesinde “mükemmel” ayrıntılarla yakalanan uzak “galaksi kümeleri” (yer çekimi tarafından bir arada tutulan birkaç galaksi) de var.
Temmuz 2023’te bir SpaceX roketiyle fırlatıldığından beri Euclid, uzayın ‘ikinci Lagrange noktası’ olan L2’de konuşlanmış durumda – Dünya ile Güneş arasındaki uzayda, oraya gönderilen nesnelerin yerinde kalma eğiliminde olduğu bir konum.
L2, Güneş’ten bakıldığında Dünya’nın tam ‘arkasında’ 1,5 milyon km uzaklıkta yer alıyor – Dünya’dan Ay’a olandan yaklaşık dört kat daha uzakta.
MESSIER ’78
Dünya’dan yaklaşık 1.600 ışık yılı uzaklıkta bulunan Messier ’78 adlı nebulanın ‘nefes kesici’ bir fotoğrafı.
Nebulalar yıldızlar arasındaki boşluğu kaplayan muazzam toz ve gaz bulutlarıdır ve yeni yıldızlar için bir ‘fidanlık’ görevi görürler.
Bu ‘canlı’ yıldız yuvası, Euclid’in kızılötesi kamerasını kullanarak içinden bakabildiği bir yıldızlararası toz örtüsüyle sarılmıştır.
Gaz ve toz ‘kümeleri’ yer çekimi tarafından bir araya getirilerek koyu turuncu ve pembemsi-mor renkli ‘karmaşık filamentler’ oluşturuyor ve denizanasına benzer bir genel şekil veriyor.
ESA bu görüntüyü ‘eşi benzeri görülmemiş’ olarak nitelendiriyor; çünkü bu genç yıldız oluşum bölgesi ilk kez bu genişlik ve derinlikte yakalanıyor.
NGC 6744
NGC 6744, Tavuskuşu olarak da bilinen Pavo takımyıldızında yaklaşık 30 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan spiral bir galaksidir.
Galaksinin yeni görüntüsünde, spiral kollardan ortaya çıkan tüy benzeri toz şeritleri de dahil olmak üzere ‘mükemmel’ ayrıntılar ortaya çıkıyor.
Gök bilimciler galaksilerin merkezi bir eksen etrafında döndükleri için sarmal kollara sahip olduklarına inanıyorlar, ancak sarmal galaksilerin yapısının ardındaki fizik onlarca yıllık çalışmadan sonra bile hala tam olarak anlaşılabilmiş değil.
Bildikleri şey, spiral yapının galaksilerde önemli olduğudur, çünkü kollar yıldız oluşumunu teşvik etmek için gazı hareket ettirir ve sıkıştırır (çoğu bu kollar boyunca meydana gelir).
NGC 6744 bizim Samanyolu galaksimizin bir benzeri olarak tanımlanmıştır; çünkü her ikisi de sarmaldır ve uzay aracı görüntülerinde görüldüğü gibi benzerliklere sahiptirler.
Ancak NGC 6744 bizim galaksimizden iki kat daha büyüktür – Samanyolu’nun 100.000 ışık yılına kıyasla 175.000 ışık yılı genişliğindedir.
ABELL 2390
Abell 2390, Dünya’dan 2,7 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan bir galaksi kümesidir (birçok galaksiden oluşan dev bir kümelenme).
Galaksi kümeleri, evrende kendi yer çekimleri tarafından bir arada tutulan en büyük nesnelerdir.
Yüzlerce veya binlerce galaksi, çok sayıda sıcak plazma ve büyük miktarda karanlık madde içerirler – normal madde ile yalnızca kütle çekimi yoluyla etkileşime giren ve ışık yaymayan, emmeyen veya yansıtmayan görünmez kütle.
Abell 2390 gibi galaksi kümeleri karanlık maddenin büyük depolarıdır ve bu da onları karanlık maddenin özelliklerini incelemek için ideal astrofizik laboratuarları haline getirir.
Bu tek görüntüde, her biri gece gökyüzündeki ateşböcekleri gibi tek bir parlak leke olarak görünen 50.000’den fazla galaksi görülebilir.
ABELL 2764
Abell 2764 adı verilen bir başka galaksi kümesi de bu dördüncü fotoğrafın sağ üst köşesinde görülmekte olup, yuvarlak ve dikdörtgen şeklindeki garip lekelerle ayırt edilebilmektedir.
ESA, Abell 2764’ü karanlık madde halesi – tamamen görünmez olan madde – içinde yörüngede dönen yüzlerce galaksiyi içeren çok yoğun bir uzay bölgesi olarak tanımlıyor.
Bu yeni görüntüde ayrıca kendi galaksimiz içinde yer alan ve V*BP-Phoenicis olarak adlandırılan parlak bir ön plan yıldızı da görülüyor.
Güney yarımkürede, yıldız neredeyse insan gözüyle görülebilecek kadar parlaktır, ancak Euclid onu parlak ve altın rengi yapmaktadır.
DORADO GRUBU
Son olarak Dorado Grubu, güney gökyüzünde 1.000 ışık yılından daha uzun bir süreyi kapsayan bir başka galaksi kümesidir.
Bu görüntüde de görüldüğü gibi, Dorado’nun galaksi çeşitliliği sarmaldan düz ve disk şekline kadar birçok şekil ve boyutta olup, bazıları çok parlak bazıları ise daha soluktur.
Dorado diğer kümelerden çok daha genç olduğundan, onu oluşturan galaksilerin birçoğu hâlâ yıldız oluşturmakta ve birbirleriyle etkileşim halindeyken, diğerleri nispeten yakın zamanda birleşme belirtileri göstermektedir.
Şaşırtıcı bir şekilde, Euclid bu yeni görüntüleri hem görünür ışıkta hem de kızılötesi ışıkta sadece tek bir günde yakaladı.
Uzmanlara göre bu görüntüler yer tabanlı teleskoplardan elde edebildiklerimizden en az dört kat daha keskin.
Manchester Üniversitesi fizikçilerinden Dr. Rebecca Bowler, “Bu muhteşem görüntülerde daha önce görünmez olan galaksileri görebiliyoruz, çünkü en uzak galaksiler yalnızca Euclid tarafından görülen daha uzun yakın kızılötesi dalga boyları kullanılarak keşfedilebilir” dedi.
Araştırmacılar çekimleri 10 bilimsel makalede açıkladılar, ancak önümüzdeki yıllarda daha da inanılmaz gözlemler ortaya çıkacak.
Sondanın amacı evrenin yüzde 95’ini oluşturan iki gizemli bileşeni daha iyi anlamak: karanlık madde ve karanlık enerji.
Normal maddenin aksine ışığı yansıtmayan ya da yaymayan karanlık madde galaksileri birbirine bağlayarak yıldızlar, gezegenler ve yaşam için gerekli ortamı yaratır.
Karanlık enerji ise galaksileri birbirlerinden uzaklaştıran ve evrenin genişlemesinin hızlanmasına neden olan gizemli olgudur.
Uzmanlar Euclid’in iki temel soruya yanıt vereceğini umuyor: evrenin temel fiziksel yasalarının ne olduğu ve evrenin nasıl ortaya çıktığı ve nelerden oluştuğu.
Birleşik Krallık 850 milyon Sterlinlik misyona 37 milyon Sterlin katkıda bulunmuş olup, bilim insanları sondanın tasarımı ve inşasında kilit rol oynamış ve gemideki iki bilimsel araçtan birine liderlik etmiştir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Öklid Uzay Aracı Şimdiye Kadar ki En Büyük Kozmos Görüntülerini Çekti
/Öklid Uzay Aracı Şimdiye Kadar ki En Büyük Kozmos Görüntülerini Çekti /