Neden Bazı Çöller Soğuktur?
Bir çöl hayal edin ve hiç şüphesiz kumlu bir manzara, yakıcı sıcak kum tepeleri ve kavurucu bir Güneş hayal edersiniz. Ancak bu, çöl iklimlerinin sadece bir yüzüdür. Sahra ve Büyük Avustralya Çölü’nün ötesinde, bazı çöl ortamları daha soğuk sıcaklıklarla ilişkilendirilir.
Çöller çok az yağış alan alanlar olarak tanımlanır ve sıcaklıkla bir ilgisi olması gerekmez. Pek çok çöl gündüz 54°C (130°F) gibi yüksek sıcaklıklarla aşırı derecede sıcaktır, ancak nem eksikliği ve kumun zayıf ısı tutma özellikleri nedeniyle geceleri çok düşük sıcaklıklara düşerler.
Alternatif olarak, bazı çöller gece ya da gündüz fark etmeksizin uzun süreler boyunca soğuk iklime sahiptir. Bilim insanları bunlara basitçe soğuk çöller demektedir. Sıcak çöllerin aksine, tipik olarak ılıman bölgelerde, platolar veya sıradağlar arasında uzanmak gibi yüksek rakımlarda bulunurlar. Genellikle iç kesimlerde, havayı nemle zenginleştiren kıyı sularından kopuk olarak bulunabilirler.
Bunun belki de en belirgin örneği kuzey Çin ve güney Moğolistan’daki Gobi Çölü’dür. Yazları sıcaktır, ancak kış aylarında sıcaklıklar -38°C’ye (-36,4°F) kadar düşük kalabilir. Bu kadar soğuk kalabilmesinin bir nedeni Dünya üzerindeki yüksek enlemidir, ancak aynı zamanda deniz seviyesinden yaklaşık 910 ila 1.520 metre (2.990-4.990 fit) yükseklikte bir platoda yer almaktadır.
Gobi Çölü’nün kuraklığı yağmur gölgesi etkisinden kaynaklanır. Güneyinde, Hint Okyanusu’ndan gelen nem açısından zengin bulutları engelleyen Himalaya Dağları’nı bulabilirsiniz.
Soğuk çöl iklimine sahip bölgeler. Görsel kredisi: Beck, H.E. ve diğerleri, Nature Scientific Data, 2018
Bir başka örnek de Arjantin’deki en büyük çöl olan Patagonya Çölü’dür. Yaz aylarında nispeten sıcaktır, ancak kış aylarında sıcaklıklar nadiren 12°C’yi (54°F) aşar ve ortalama 3°C (37°F) olur.
ABD’de Sierra Nevada ve Wasatch Sıradağları arasında kalan Büyük Havza Çölü gibi soğuk çöl iklimi örnekleri bile vardır.Ayrıca, Kuzey Kutbu ve Antarktika’nın bazı kısımları kutup çölleri olarak sınıflandırılmaktadır. Örneğin Antarktika Kutup Çölü, teknik olarak dünyanın en büyük çölüdür ve tipik olarak yılda 50 milimetreden (1,9 inç) daha az yağmur alır ve bunun çoğu kar veya buz kristalleri olarak düşer.
Kutup çölleri fazla yağış almaz çünkü dondurucu soğuklar fazla su buharı tutmaz, bu da daha az nem ve daha az yağış şansı ile sonuçlanır.
Bir bütün olarak Antarktika, Dünya üzerindeki en kurak kıtadır. Antarktika’nın Kuru Vadiler olarak adlandırılan en kurak bölgelerinden bazıları, yaklaşık 2 milyon yıldır bir damla yağış görmemiştir. Kıtanın sert sıcaklıklarının yanı sıra, aşırı kuraklığı da bölgeyi çevreleyen dağlardan kaynaklanıyor.
Şiddetli kurak iklimine rağmen Kuru Vadiler yaşam barındırıyor. Ancak fok ya da penguen beklemeyin. Burada var olan tek yaşam formu, bu ekstrem ortamda evrimleşen ekstremofil likenler, yosunlar, algler ve siyanobakterilerdir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
https://www.bizsiziz.com/sahra-colu-her-21-000-yilda-bir-yemyesil-bir-topraga-donusuyor/