Mumyalama Ritüellerinin Kokusu Çözüldü: Antik Balsam Tarifleri Keşfedildi
Mısır mumyalarına yakından bakıldığında, birçok insan çürüme kokusu bekler. Ancak araştırmacılar, kalıcı “müze” kokusunun genellikle eski mumyalama işlemlerinin kimyasal yankısı olduğunu söylüyor; yağlar, balmumları, reçineler ve hatta bitüm, binlerce yıl sonra bile eser miktarda molekül salmaya devam ediyor. Arkeoloji Dergisi’nin bildirdiğine göre, bilim insanları artık mumyaların etrafındaki havayı analiz ederek, kalıntılara çok daha az zarar vererek mumyalama “tariflerini” yeniden oluşturabiliyorlar.
Bu yeni çalışma dikkat çekicidir çünkü mumyalama merhemleri statik değildi: yüzyıllar boyunca değişti ve baş ile gövde arasında farklılık gösterebiliyordu; bu da farklı vücut bölgeleri için özel tedaviler olduğunu düşündürüyor. Sonuç, bir tür kimyasal zaman kapsülü; küratörlerin paha biçilmez eserlere neşter vurmadan okuyabileceği bir kapsül, diye belirtiliyor.
Sargıları Örneklemeden Mumyaları “Koklama”
Geleneksel olarak, mumyalama malzemelerini belirlemek genellikle merhemle ıslatılmış küçük bir parça keten kumaşı çıkarıp çözmeyi gerektiriyordu; bu yaklaşım geri dönüşü olmayan hasara neden olabiliyordu. Yeni yöntem ise bunun yerine mumyalanmış kalıntıların ve saklama kaplarının etrafındaki “hava boşluğunda” bulunan uçucu organik bileşikleri (VOC’ler) yakalıyor ve ardından bunları gelişmiş kimyasal analizle tanımlıyor.
Londra’daki Britanya Müzesi’nde sergilenen Mısır mumyaları. (Bram Souffreau/CC BY-SA 2.0)
Bu çalışmada, Bristol Üniversitesi’nden bir ekip, 2000 yılı aşkın bir süreyi kapsayan 19 mumyadan alınan 35 merhem ve bandaj örneğini analiz etti. Kullandıkları teknik (HS-SPME-GC/Q-TOFMS), karmaşık moleküler karışımları tanımlanabilir imzalar halinde ayırdı; bu da araştırmacıların merhemlerde hangi tür maddelerin kullanıldığını tahmin etmelerini sağladı.
En önemli sonuç ölçek ve hassasiyettir: ekip 81 farklı VOC tanımladığını bildirdi. Bu bileşikler, eski mumyalama uygulamalarıyla bağlantılı dört ana bileşen grubunda kümelendi: yağlar ve sıvı yağlar, balmumu, bitki reçineleri ve bitüm.
Antik Mısırlılar, mumyalama işlemi sırasında cesedin iç organlarını saklamak ve korumak için kanopik kavanozlar kullanmışlardır. Genellikle oyma kireçtaşı veya seramikten yapılan bu kavanozlar, Eski Krallık döneminden Geç Ptolemaik döneme kadar kullanılmıştır. (Ca.garcia.s/CC BY-SA 4.0)
Havada Gizlenmiş Dört Temel Bileşen ve Bir Zaman Çizelgesi
Kimyasal “parmak izleri” tarih boyunca homojen değildi. Araştırmacılar, daha eski mumyaların genellikle yağlar ve sıvı yağların hakim olduğu daha basit imzalar gösterdiğini, daha sonraki dönemlerin ise pahalı reçineler ve bitüm de dahil olmak üzere daha karmaşık karışımlar ortaya çıkardığını bulmuşlardır. Bu örüntü, zaman içinde ekonomideki değişimlere, ritüel tercihlerine, ticarete erişime ve mumyalama işleminin profesyonelleşmesine işaret etmektedir.
Daha da ilginç olanı, farklı vücut parçalarının bazen farklı VOC profilleri taşımasıdır. Başka bir deyişle, başın kimyasal olarak gövdeden farklı bir “kokması” mümkündü; bu da mumyalayıcıların farklı anatomik bölgeler için farklı karışımlar kullandığını, belki de yüz, kafa derisi ve iç boşluklar için ayrı işlemler uyguladığını gösteriyor.
Bu fikir, birçok okuyucunun daha geniş ritüel dizisi hakkında zaten bildikleriyle örtüşüyor: natron ile kurutma, paketleme, yağlama ve sarma; bu adımlar, farklı aşamalarda uygulanan ayrı tarifleri kolayca içerebilir. Bu geleneklere daha geniş bir bakış için, Antik Kökenler’in antik Mısır’daki mumyalama hakkındaki genel bakışına ve kültürler arası mumyalama yöntemlerine ilişkin daha geniş araştırmasına bakın.
Geleceğin “Koku” Araştırmaları
Antik tariflerin yeniden oluşturulmasının ötesinde, bu teknik pratik bir avantaj sunuyor: koleksiyonlar için hızlı, tahribatsız bir tarama aracı olarak hizmet edebilir. Araştırmacılar, VOC analizinin, bazı takip çalışmaları için fiziksel örnekleme gerekebilse bile, hassas kalıntıları tehlikeye atmadan yararlı ön bilgiler sağlayabileceğini savunuyor.
Ayrıca, “duyusal arkeoloji” için daha geniş bir döneme denk geliyor. Örneğin, 2025 yılında ayrı bir araştırma çalışması, eski Mısır mumyalanmış bedenlerini genellikle “odunsu”, “baharatlı” ve “tatlı” olarak tanımlayarak, mumyaların hoş olmayan bir kokuya sahip olması gerektiği varsayımına meydan okudu. Koku odaklı bu önceki çalışma, kokunun sadece atmosfer değil, veri de olabileceğini vurgulamaya yardımcı oldu.
Daha geniş “koku tarihi” açısıyla ilgilenen okuyucular için, Ancient Origins ayrıca kokunun kültür, ritüel ve yaşanmış deneyimle nasıl bağlantılı olduğunu ele alan eski kokular üzerine bir konu akışı da sürdürüyor.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
İnkaların Çocuk Kurban Ritüelinde İlk Kasıtlı Mumyalama Keşfedildi