Masal Sanılan Tarih Gerçek Çıktı: Galler Kırsalında Efsanelere Konu Olan Roma Kalesi Bulundu
Çömlek parçaları, sikkeler ve toprak savunma yapıları, Galler’in batısında bir Roma kalesinin varlığına işaret ediyor; bu da söz konusu kaleyi, Orta Çağ Galler folklorunda İmparator Magnus Maximus’un kamp kurduğu yer olma ihtimaliyle ilişkilendiriyor.
Bir Roma kalesini ve onun Orta Çağ folkloruyla olan olağanüstü bağlantısını keşfetmem, uzun saatler süren titiz araştırmaların bir meyvesi oldu.
Her şey 2002 yılında, Galler’in yaklaşık 30 kilometre güneybatısında bir Roma villasını keşfetmemle —daha doğrusu, yeniden keşfetmemle— başladı. Bölge, ilk kez 19. yüzyılın başlarında yerel bir antikacı olan Richard Fenton tarafından tanımlanmıştı. Fenton’ın güvenilirliği çeşitli nedenlerle sorgulanmıştır; ancak bunun temel sebebi, “Romalıların Galler’in batısına hiç ulaşmadığı” yönündeki —Regency döneminde yaygın olan ve günümüze dek varlığını sürdüren— kanıdır.
Ekibimle birlikte villada kazı yaparken, yerel bir gönüllü, bu denli önemli bir Roma yerleşiminin neden “hiçliğin ortasında” bulunduğunu sordu. Bu iyi bir soruydu ve cevabını bilmiyordum. Ancak arkeolog Sir Mortimer Wheeler’ın 1922 yılında aynı enlem üzerinde benzer bir alanda kazı yapmış olması, her iki yerleşimin de bir Roma yoluna yakın olabileceği fikrini doğurdu. Böylece, Galler’in batısındaki yol ağının izini sürmek için bir arayış başladı.
Nitekim Fenton, Whitland vadisinde bir Roma yolu kesiti tespit etmişti. Bu yol, 1995 yılında bir çevre yolu inşasından önce kazılmıştı; ancak ben, keşfedilmeyi bekleyen daha geniş bir ağın var olduğunu hissediyordum. 2022 yılında önemli bir gelişme kaydettim. Wheeler’ın döneminden bu yana, Haverfordwest yakınlarındaki Wiston’da 2012–2013 yıllarında keşfedilen bir kale ve çeşitli villalar da dahil olmak üzere, Roma-Britanya dönemine ait başka yerleşim yerleri de gün yüzüne çıkarıldı.
Fenton’ın gözlemlerinde olduğu gibi, benim tespitlerim de bir hayli şüpheyle karşılandı; ancak hem aklım hem de içgüdülerim, Pembrokeshire’dan doğuya, Carmarthenshire’a doğru uzanan Roma yol ağının izini sürerken önemli bir ilerleme kaydettiğimi söylüyordu.
Teorim, 2024 yılında, kuzey Pembrokeshire’daki Crymych yakınlarında, neredeyse kesin olarak bir Roma yolunun hemen yanında yer alan ve bir Roma yardımcı birlik kalesine (auxiliary fort) işaret eden toprak yapıların gözlemlenmesiyle daha da güçlendi. Toprak yapılar, yardımcı kalelerinkine benzer şekilde, iskambil kartını andıran karakteristik bir biçime sahipti ve yaklaşık üç hektarlık bir alanı kaplıyordu; bu da söz konusu askerî tesis türü için tipik bir durumdur.
Bir köşesi, günümüzde hâlâ yerleşimin bulunduğu, orta çağ sonrası dönemden kalma bir yerleşimin (Crymych köyü) inşası sırasında tahrip olmuştur. Alanın güney kısmı, bir duvar örgülü kanal aracılığıyla bölgeye giriş yapan bir su yolu (su kanalı) tarafından kesilmektedir. Elbette her Roma kalesinin bir su kaynağına ihtiyacı vardı. Söz konusu alan, bu bölgede dümdüz ilerleyen A478 karayolunun hemen bitişiğinde yer almaktadır; yolun daha güneydeki pek çok bölümü de benzer özellikler gösterse de, Roma yollarında sıkça rastlandığı üzere, güzergâhın izi yer yer kaybolmaktadır.
Bana göre burası, günümüz Pembrokeshire bölgesini kuzeydeki Ceredigion’a bağlayan ve daha önce tanımlanmamış olan önemli bir ana Roma yolunun bir parçasıdır.
Hipotezim, Ekim 2025’te gerçekleştirilen ve tam doğru konumda iki adet dikdörtgen (düz hatlı ve dik açılı) yapının varlığını ortaya koyan sınırlı bir jeofizik araştırmanın sonuçlarıyla desteklendi. Bunu, Mart ve Temmuz 2025’te yapılan deneme kazıları izledi; kazılar sonucunda sikkeler, bir oyun taşı, çeşitli Roma dönemi seramik parçaları ve yün eğirmekte kullanılan bir ağırşak gibi buluntular gün yüzüne çıktı. Ancak buranın gerçekten bir Roma yardımcı birlik kalesi (auxiliary fort) olup olmadığını kesin olarak belirleyebilmek için daha kapsamlı bir değerlendirme kazısına ihtiyaç duyuluyordu.
Galler mitolojisiyle bağlantılar
Alanı 2024 yılında keşfettiğimde, buranın Roma imparatoru Magnus Maximus’un (Galler dilindeki adıyla Macsen Wledig) kampı olan “Cadair Maxen” ile ilişkili olabileceğini düşünmeye başladım. Kendisi, orta çağ Galler hikâyelerinden oluşan *Mabinogion* derlemesinde, “İmparator Maxen’in Hikâyesi” ya da diğer adıyla “Macsen Wledig’in Rüyası” adlı metinde anılmaktadır.
Bu anlatı, 4. yüzyılın sonlarında tahtı gasbeden imparatoru, alanın yaklaşık üç kilometre kuzeydoğusunda yükselen ve bölgeye hâkim bir konumda bulunan, Preseli Tepeleri’nin en doğudaki zirvesi Frenni Fawr’a yerleştirir. Ne var ki, imparatorun ziyaret ettiği söylenen Frenni Fawr üzerinde, bir Roma askerî kampına (marching camp) dair gözle görülür hiçbir kalıntı bulunmamaktadır.
Eylül ayı başında açılan beş ayrı kazı hendeği ile önemli bir buluşa imza attık. Bunlardan üçü, ana yapılar olduğundan şüphelenilen binaların (komutan konutu, karargâh binası ve tahıl ambarları) üzerinde yer alıyordu. biri, bir çevre yolunun bulunmasının beklenebileceği kuzey bölgesinde; diğeri ise jeofizik araştırmanın (toprak altındaki taş yapıları ve drenaj kanallarını tespit eden, toprağa zarar vermeyen zemin taramaları) bir patikanın varlığına işaret ettiği, yokuş yukarı bir noktada yer alıyor.
Birinci ve ikinci açmalarda, kilden inşa edilmiş ve ince taş blok kalıntılarıyla doldurulmuş zemin yapılarının temellerini tespit ettik. Bu taş blokların birçoğu, uzun yıllar boyunca aralıklarla yapılan tarımsal sürüm faaliyetleri nedeniyle yerinden oynamıştı.
İkinci açmada, sivil yerleşimin daha geç bir evresine işaret eden çapraz bir taş dizisi bulundu. Özellikle ikinci açmada çok sayıda çömlek parçası ele geçirdik; ayrıca, Roma dönemine ait seramik kiremit parçalarının bulunduğu bir fırın ortaya çıkardık.
Üçüncü açmada, Roma dönemi tahıl ambarlarıyla uyumlu kil bir zemin mevcuttu. Dördüncü açmada ise sur temelinin kalıntılarını ve tarım seviyesinin altında, üzerinde beklenen doğrultuda tekerlek izleri bulunan bir yol yüzeyini gün yüzüne çıkardık. Beşinci açmada ise bir patika izine rastladık. Tarihlendirmesi henüz kesinleşmemiş olsa da, Roma dönemine ait olduğu düşünülen az sayıda çömlek parçası ele geçirdik.
Alandaki diğer yeni buluntular arasında kurşun bir ağırşak, balmumu tabletler üzerine belge veya mektup yazmak için kullanılan demir bir kalem (stylus), ahşap işleme baltası, bir oyun taşı, üçüncü yüzyıla ait bir sikke ve dördüncü yüzyılın sonlarına tarihlenen iki sikke yer alıyor.
Elde edilen bulguların bütünü, buranın bir zamanlar, muhtemelen MS 74-78 yılları arasında vali Sextus Julius Frontinus’un seferi sırasında kurulmuş tipik bir ahşap kale olduğunu gösteriyor. Bu durum, *Mabinogion* adlı eserde bahsedilen Magnus Maximus’un kampı ile 2024 yılında ilk kez tespit ettiğim bu alan arasında bir bağlantı olabileceğine işaret ediyor. Magnus Maximus, yakında yayımlanacak olan *Lives of the Roman Emperors: From Augustus to Romulus Augustulus* (Roma İmparatorlarının Yaşamları: Augustus’tan Romulus Augustulus’a) adlı kitabımda da yer alacak.
Günümüzde hâlâ görülebilen bu toprak yapılar, büyük olasılıkla önemli bir Roma yolunun hemen yanı başında yer alıyordu; 4. yüzyılda çok daha belirgin olmaları muhtemeldir ve dönemin resmî seyahat güzergâhlarında (itinerarium) kayıtlı bulunuyorlardı. Bu keşif, efsane ile gerçeklik arasında olağanüstü bir birleşimi temsil ediyor ve halk anlatılarının genellikle tarihsel gerçeklere dayandığını kanıtlıyor.
Kaynak: https://scitechdaily.com
Bilim İnsanları Popüler Teoriyi Çürüttü: Stonehenge’in Sunak Taşı Galler’den Gelmedi