Mantarların Ekosistemdeki Gizemli İşlevi
Yeni bilimsel inceleme, mantarların nasıl dağıldığına dair bildiklerimizi analiz ediyor.
“Mantar” denildiğinde çoğu insanın aklına toprağın veya besin kaynağının üzerindeki etli meyve gövdeleri olan mantarlar gelir, ancak çoğu mantar aslında mantar üretmez. Dahası, Dünya’daki tahmini 3 ila 13 milyon mantar türünün birçoğu mikroskobik boyuttadır ve bu nedenle çıplak gözle görülemez.
Mantarlar toprakta, yağmur ormanlarındaki yaprak dokularının içinde ve derin okyanuslarda olmak üzere çok çeşitli ortamlarda yaşarlar. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics dergisinde yayınlanan yeni bir incelemeye göre, mantarların bir dizi mekânsal ölçekte nasıl hareket ettiğini anlamak, ekosistemleri anlamak için önemlidir ve tarım ve insan sağlığı üzerinde önemli etkileri vardır.
Mantarlar sıklıkla ölüm ve çürüme ile ilişkilendirilir; örneğin eski yiyeceklerin üzerinde yetişen küf veya orman zeminindeki yaprakları çürüten mantarlar gibi. Dartmouth’ta çevre çalışmaları alanında doçent olan başyazar Bala Chaudhary, “Mantarları genellikle ayrıştırıcı olarak düşünürüz, ancak onlar gizlidir ve birçok farklı şey yaparlar” diyor. “Mantarlar aynı zamanda besin döngücüleri, patojenler ve bitkiler ve diğer organizmalarla faydalı bir birliktelik içinde yaşayan mutualistler olarak da işlev görebilir.”
Mantarlar aynı zamanda insan patojenleri de olabilir. Örneğin, Coccidiodes, arazi bozulması ve toprağın bozulması sonucu sporları havaya salan toprak kaynaklı bir başka mantardır. Bu mantarın sporları solunduğunda, Coccidiodes, koksidioidomikoz olarak da bilinen Vadi ateşi adı verilen ciddi bir solunum yolu hastalığına neden olabilir. Toprak ekolojisi, iklim adaleti ve çevre sağlığı birbiriyle bağlantılı üç alandır ve mantar dağılımına ilişkin daha iyi bir bilgiden faydalanabilirler.
Bir ekolog olan Chaudhary, “Tarım, halk sağlığı ve diğer birçok alanda çalışan uzmanlar mantar dağılımını anlamakla ilgileniyor, çünkü bu bilgiler gelecekteki mahsul salgınları ve insan hastalığı salgınları gibi şeyleri tahmin etmek için kullanılabilir” diyor. “Ayrıca, mantarların nasıl dağıldığını incelemek, mantar biyoçeşitliliğini ve türlerin Dünya’da nereye dağıldığını anlamanın merkezinde yer alıyor.”
Chaudhary’nin mantarların nasıl dağıldığına ilişkin ortak yazarlı analizi, 2019-20’deki sabbatical sırasında Freie Universität Berlin Biyoloji Enstitüsü’nde bitki ekolojisi profesörü olan kıdemli yazar Matthias Rillig ve laboratuvarının üyeleriyle yaptığı işbirliğinin bir sonucudur.
Ekip, mantar dağılımına ilişkin mevcut bilgileri sentezlemek ve bu alanda yeni ortaya çıkan araştırmaları vurgulamak için, dergi makalelerini gözden geçirmeyi yayıncılıktaki eğilimleri analiz etmekle birleştiren ve “bibliyometri” olarak da bilinen bir araştırma dokuma yaklaşımı kullandı. Ekip, 1951’den 2021’e kadar yaklaşık 1.200 kaynaktan 4.500’den fazla belgeyi inceledi. Makalelerin çoğu Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Çin’deki mantar dağılım araştırmalarıyla ilgiliydi.
Araştırmacılar, mantar dağılımına ilişkin bilimsel literatürün üç konuya odaklandığını tespit etti: temsil edilen en önemli tema olan iklim değişikliği de dahil olmak üzere mantar hastalıkları; toprak ve ormanlar da dahil olmak üzere mantar çeşitliliği, toplulukları ve mikorizal mantarlar; ve moleküler yöntemler de dahil olmak üzere mantarların evrimi.
Analizlerinin bir parçası olarak araştırmacılar, dağılma vektörlerinin göreceli önemi ile mekansal ölçek ve dağılma vektörleri arasında teorik ilişkiler kurmuştur. Mikroskobik ölçekten peyzaj ölçeğine kadar dört mantar hareketi ölçeği belirlediler.
Mantarların misel düzeyindeki küçük kök benzeri yapıları, toprakta en küçük ölçekte hareket eder. Karıncalar gibi mikro/makroartropodlar ve solucanlar da dahil olmak üzere omurgasız hayvanlar, mantarları dökümleri ve yuvaları yoluyla taşıyabilir ve mantarları ayakları, tüyleri ve sindirim izleri yoluyla taşıyabilen küçük memeliler ve kuşlar, mantarları daha büyük ölçeklerde taşımak için vektör görevi görür. Su ve rüzgar gibi abiyotik vektörler, peyzaj ve kıtalar arasında en büyük ölçekte mantar hareketinden sorumludur. Nehirler, mantar propagülleri içeren tortuları kıtalar arasında taşır, okyanus akıntıları ve gelgitler ve yağışların yanı sıra insanlar da mantarların küresel geçişinde rol oynar.
Chaudhary, “İklim değişikliğiyle birlikte, ortamlar bazı bölgelerde daha kuru, bazı bölgelerde ise daha ıslak hale geliyor, bu da mantarların bulunduğu yerleri değiştirebilecek faktörler” diyor. “Tarım, arazi geliştirme ve diğer insan faaliyetleri nedeniyle toprağın bozulması da toprak mantarlarını havaya salabilir.”
“İklim değişikliği, antropojenik arazi kullanımı ile birleştiğinde, mantarların hareket etme şeklini gerçekten etkileyebilir. Hareket vektörlerinin göreceli önemi mekânsal ölçekte değişiyor, ancak bu ilişkileri destekleyecek çok az veri var” diyor.
“Mantarların biyoçeşitliliğini ve ekosistemlerimizdeki hareketlerini etkileyen birçok faktörü anlamak için daha fazla veriye ihtiyaç var.”
Referans: “Fungal Dispersal Across Spatial Scales” V. Bala Chaudhary, Carlos A. Aguilar-Trigueros, India Mansour ve Matthias C. Rillig, 25 Temmuz 2022, Annual Review of Ecology Evolution and Systematics.
DOI: 10.1146/annurev-ecolsys-012622-021604
Kaynak: https://scitechdaily.com
Derleyen : Figen Berber
Olağandışı Bir Mantar Küresel Bir Sağlık Sorununa Yol Açabilir