Kozmik Havai Fişek Gösterisi Kapıda: Dev Yıldızın Son Günleri mi?
Dev bir yıldızın ani dönüşümü, yaklaşan bir süpernovanın işareti olabilir.
Şimdiye kadar keşfedilen en büyük yıldızlardan biri dramatik bir dönüşüm geçirdi ve bilim insanları bunun şiddetli bir sona yaklaştığına inanıyor.
Atina Ulusal Gözlemevi’nden Gonzalo Muñoz-Sanchez liderliğindeki ve Nature Astronomy’de yayınlanan yeni bir araştırma, devasa yıldız WOH G64’ün kırmızı süperdevden çok daha nadir olan sarı hiperdev aşamasına evrimleştiğini ortaya koyuyor. Bu değişimin, yıldızın bir süpernovaya yaklaştığına işaret ettiği düşünülüyor.
Veriler, WOH G64’ün küçülürken ve ısınırken dış katmanlarını aktif olarak döktüğünü gösteriyor. Bu değişiklikler, gökbilimcilerin, çöküşe doğru ilerleyen devasa bir yıldızın evriminde kısa ömürlü ve kritik bir aşamaya tanık olduklarını düşündürüyor.
Çok Özel Bir Yıldız
WOH G64, ilk olarak 1970’lerde Samanyolu’nun yörüngesinde bulunan küçük bir galaksi olan Büyük Macellan Bulutu’nda sıra dışı bir cisim olarak tanımlandı.
Daha sonraki çalışmalar, sadece son derece parlak değil, aynı zamanda Güneş’in yarıçapının 1500 katından fazla olan devasa bir yıldız olduğunu ortaya koydu.
2024 yılında, gökbilimciler Çok Büyük Teleskop İnterferometresi’ni kullanarak galaksimizin dışındaki bir yıldızın ilk ayrıntılı görüntüsünü yakaladılar. Görüntü, WOH G64’ü çevreleyen kalın, tozlu bir kabuğu ortaya çıkardı ve evrimleşirken kütle kaybettiğine dair açık bir kanıt sağladı.
Süper devden hiper dev’e, büyük büyük
WOH G64, evrenin büyük planında genç bir yıldızdır ve tahmini yaşı 5 milyon yıldan azdır. Güneş’imizin (şu anda yaklaşık 4,6 milyar yaşında) aksine, WOH G64 hızlı yaşayıp genç ölmeye mahkumdur.
WOH G64, devasa bir gaz ve toz bulutunun çökmesi ve basıncın tutuşmasına neden olmasıyla oluşmuş, büyük bir gök cismi olarak dünyaya geldi. Güneşimiz gibi, çekirdeğinde nükleer füzyon yoluyla hidrojen yakmış olmalıydı.
Avrupa Güney Gözlemevi’nin Çok Büyük Teleskop İnterferometresi’ndeki (ESO’nun VLTI) GRAVITY enstrümanı tarafından çekilen WOH G64 görüntüsü. Kaynak: ESO/K. Ohnaka vd.
Daha sonra genişleyip helyum yakarak kırmızı süperdev olarak adlandırılan bir yıldıza dönüşmüş olabilir. Tüm süperdevler hiperdev olmaz. Çok büyük yıldızların hızla yanarak hidrojenden helyuma doğru evrimleşmesiyle hiperdevlerin oluştuğu teorize edilmiştir. Bu geçiş sırasında, bu yıldızlar dış katmanlarını atmaya başlarken, çekirdekleri içe doğru küçülmeye başlar. Bir yıldız hiperdev haline geldiğinde, süpernova patlamasında hızlı bir ölüme mahkumdur. WOH G64’te görülen bu değişime ne sebep oldu? Peki 2014’te WOH G64’e ne oldu? Yeni çalışma, orijinal süperdev’in yüzeyinin büyük bir kısmının yıldızdan dışarı atıldığını öne sürüyor.
Bu durum, yazarların WOH G64’ten gelen ışık spektrumuna bakarak varlığını doğruladıkları bir eş yıldızla etkileşimlerden kaynaklanmış olabilir.
Başka bir teori: yıldız patlamaya hazırlanıyor. Bu kadar büyük yıldızların kaçınılmaz olarak patlayacağını biliyoruz, ancak bunun tam olarak ne zaman olacağını önceden belirlemek zor olabilir.
Olası bir senaryo, gördüğümüz geçişin süpernova öncesi bir “süper rüzgar” evresinden kaynaklanmasıdır. Bunun, çekirdekteki yakıt hızla tükenirken güçlü iç titreşimlerden kaynaklandığı teorize edilmektedir.
Sadece zaman gösterecek
Çoğu yıldız on milyonlarca hatta on milyarlarca yıl yaşar. Bir yıldızda, hele ki galaksimizin dışındaki bir yıldızda bu kadar büyük bir dönüşüme tanık olacağımız ve bunu belgeleyebileceğimiz asla kesin değildi.
Şanslıysak, WOH G64’ün ölümünü ömrümüz boyunca göreceğiz – bu sadece inanılmaz bir galaksiler arası gösteri sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda bilim insanlarının bu büyüleyici yıldızın bulmacasını tamamlamasına da yardımcı olacaktır.
Kaynak: https://scitechdaily.com
Gökbilimciler Galaksimizin Pistonlu Bir Motor Gibi Çalıştığını Gösterdi