Gökbilimciler Galaksimizin Pistonlu Bir Motor Gibi Çalıştığını Gösterdi
Bilim insanları, galaksimizin gaz halesinin sıcaklık asimetrisini açıklamak için bilgisayar modellemesi kullandılar.
Büyük Macellan Bulutu’nun yerçekiminin, Samanyolu’nun diskini kaydırarak gazı bir motorun pistonu gibi sıkıştırıp ısıttığını gösterdiler.
Gaz halesi, Samanyolu’nun başlıca “yapı taşıdır”. Sıcaklığı yaklaşık 2 milyon santigrat derecedir, bu da Güneş’in yüzeyinden yüzlerce kat daha sıcaktır.
Bu yüksek sıcaklık, gazın anında bir diske çökmesini engeller ve yıldızların kademeli olarak oluşmasına olanak tanır. Eğer gaz çok hızlı soğursa, Samanyolu yakıt rezervlerini tek ve kısa bir yıldız oluşumu patlamasıyla tüketir.
eROSITA gözlemevinden elde edilen veriler, galaksimizin çevresindeki uzayda dikkat çekici bir sıcaklık farkı kaydetti. Ancak bu asimetrinin nedenleri henüz açıklanamadı.
Samanyolu’nu çevreleyen geniş, seyrek madde küresi, diskteki tüm yıldızların kütlesini aşan muazzam bir kütleye sahip ve milyonlarca dereceye kadar ısınıyor.
Yeni hesaplamalar, bu halenin güney kısmının kuzey kısmından yaklaşık %12-20 daha sıcak olduğunu göstermiştir. Bu durum, güneş sistemimizin uyduları olan Macellan Bulutları ile olan yerçekimsel etkileşimlerden kaynaklanmaktadır.
Bu bulutların yerçekimsel etkisi altında, Samanyolu’nun soğuk diski yaklaşık 40 kilometre/saniye hızla “aşağı doğru” hareket etmeye başlar.
Bu hareket, güney yarımküredeki gaz üzerinde bir sıkıştırma etkisi yaratır ve bu da kaçınılmaz olarak sıcaklık artışına yol açar. Bu süreç, mekanik basıncın termal enerjiye dönüştürüldüğü içten yanmalı bir motoru anımsatır. Çalışma, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı .
Basit fizik yasalarının zarafeti
Asimetri, gerçek gözlemlerle doğrulanmadan çok önce modellerde kendini gösterdi ve teorik hesaplamaların yüksek doğruluğunu kanıtladı. Ortak yazar Else Starkenburg şunları belirtiyor : “eROSITA tarafından ölçülen sıcaklık asimetrisine ilişkin açıklamamız, örneğin içten yanmalı motorlarda bulunan basit ve doğrudan fiziksel süreçlere dayanmaktadır. Bu da sonuca özel bir zarafet katıyor.”
Model, sıcaklığın yanı sıra, kuzeyde yüksek hızlı gaz bulutlarının birikmesi gibi diğer gariplikleri de açıklıyor. Halonun kuzey kesimindeki daha düşük basınç nedeniyle, bu tür bulutlar daha kolay oluşuyor ve daha uzun süre varlığını sürdürüyor.
Dolayısıyla, Galaksi’nin Yerel Grup içindeki hareketinin dinamikleri, gaz koronasındaki iklimi doğrudan belirleyerek, görünüşte boş olan alanı milyonlarca yıl süren aktif termodinamik dönüşümler bölgesine dönüştürüyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Gökbilimciler Galaksimizin Pistonlu Bir Motor Gibi Çalıştığını Gösterdi
Uzayda Yüzen Dev Demir Yığını: Psyche’nin Kalbinde Ne Yatıyor?