Kızıl Kraliçe Hipotezi: Evrimi Besleyen Hiç Bitmeyen “Silahlanma Yarışı”

Kızıl Kraliçe Hipotezi: Evrimi Besleyen Hiç Bitmeyen “Silahlanma Yarışı”

Çöl: Görünüşe bakılırsa, yaşamak için pek de cazip bir yer değil. Yeni başlayanlar için, hepimizin bildiği gibi kaba ve sert olan ve her yere bulaşan kumla doludur. Buna su ve besin kaynaklarının belirgin bir şekilde eksikliğini de eklediğinizde, ciddi anlamda misafirperver olmayan bir ortam için bir tarifiniz var demektir. Ancak bazı hayvanlar bu kurak dünyayı evleri olarak görüyorlar. Kumun bu yaratıklarından birkaçıyla tanışmak için bizimle bir yolculuğa çıkın.



Kum kedisi

Dünyanın çöllerinin en sevimli sakinlerinden biriyle başlayacağız. Kum kedisi (Felis margarita) Sahra Çölü, Arap yarımadası ve Orta Asya’nın kurak bölgelerinde yalnız bir yaşam süren gülünç derecede sevimli küçük bir kedidir. Kumdaki yuvaları onları sert güneşten korur ve hava serinlediğinde kemirgenleri, örümcekleri, böcekleri ve sürüngenleri avlamak için ortaya çıkarlar.

Şu küçük yüze bakın!Resim kredisi: Flickr üzerinden Tambako The Jaguar (CC BY-ND 2.0 DEED)

Su içmeden haftalarca hayatta kalabilirler ve zehirli olanlar da dahil olmak üzere yılanları avlamaya özel bir eğilimleri vardır – maksimum ağırlığı yaklaşık 3,5 kilogram (8 pound) olan küçük bir adam için fena değil.

Dikenli şeytan

Kabarık olandan belirgin bir şekilde dikenli olana: karşınızda dikenli şeytan (Moloch horridus). Avustralya çölünün kuru sıcağında bir yuva kurmak oldukça şık adaptasyonlar gerektiriyor ve bu adam da bir istisna değil.

2016 yılında bilim insanları bu kertenkelenin derisi yoluyla nemi emebilmesinin akıllıca bir yolunu buldular. Kertenkelenin pulları arasındaki kanallar, nemli bitki örtüsünden – veya daha aşırı kuraklık dönemlerinde nemli kumdan – toplayabildiği suyu, periyodik olarak yutması için ağzına doğru yönlendiriyor.

Benzer şekilde dikenli bir başka sürüngen olan Teksas boynuzlu kertenkelesi, güney ABD ve kuzeydoğu Meksika çöllerinde hayatta kalmak için benzer bir süreç kullanır.

Ve sanki bunlar bir hayvan için yeterince büyüleyici özellikler değilmiş gibi, dikenli şeytanın kullanışlı bir savunma stratejisi de vardır: sahte bir kafa. Tehdit edildiğinde, gerçek kafasını çarpıcı bir şekilde benzeyen dikenli çıkıntılarla kamufle eder ve umarız başka bir gün savaşmak için güvende tutar.

Devils Hole yavru balığı

Gezegende Ölüm Vadisi Ulusal Parkı’ndan daha uğursuz çok az adres vardır. Böyle bir isimle, aşırı sıcaklık kayıtlarından bahsetmiyorum bile, orada hiçbir hayvanın gelişemeyeceğini düşündüğünüz için affedilirsiniz. Ancak büyüleyici – ve nesli tükenmekte olan – küçük bir balık var ki hayata tutunmaya çalışıyor.

Bu ışıltılı balıklar 1967’den beri tehlike altında kabul ediliyor. Resim kredisi: Olin Feuerbacher/USFWS Pasifik Güneybatı Bölgesi aracılığıyla

Devils Hole yavru balığı (Cyprinodon diabolis) dünyada sadece tek bir yerde, Nevada’daki misafirperver Devils Hole mağarasında bulunur. Dünyanın en nadir balıklarından biridir, popülasyonları geçmişte belirli zamanlarda sadece çift rakamlara düşmüştür, ancak aynı zamanda en gençlerinden biridir.

Bu küçük balık, yıl boyunca ortalama 34°C (93°F) civarında seyreden suda, neredeyse hiç yiyecek olmadan ve çok düşük oksijen seviyelerinde yaşamayı bir şekilde başarıyor. Ayrıca, dev bir çamaşır makinesi gibi sulu evlerini çalkalayan depremlerle de başa çıkmak zorundalar. Şüphesiz, doğanın en büyük hayatta kalanlarından biri.

Ne yazık ki Devils Hole yavru balıkları için bu kolay bir yolculuk olmadı. Yüksek seviyedeki akraba evliliği bu izole nüfusu tehdit ediyor ve insan faaliyetleri de buna yardımcı olmuyor, ancak son yıllarda korumacılar onları hayatta tutmak için her türlü çabayı gösteriyorlar.

Sidewinder

Sürüngenlere dönecek olursak, çöl sakinlerinin hiçbir listesi yan çıngıraklı yılana (Crotalus cerastes) selam vermeden tamamlanmış sayılmaz. Zehirli olmalarına rağmen, insanlarla sık sık temas etmezler, ancak bu, kumda ayaklarını sürüyerek ilerleyebilme hızlarıyla korkutucu bir üne sahip olmalarını engellemez.

Sidewinders adını, saatte 29 kilometreye (saatte 18 mil) varan hızlarda yanlara doğru kaymalarını sağlayan bu benzersiz lokomotif tekniğinden almaktadır.

Mohave ve Sonoran çöllerinin değişken kum tepelerinde dolaşmak için harika bir yol olduğu kesin. Ancak bir tanesinin bize doğru kaydığını görürsek, ters yönde çok hızlı koşuyor olacağız.

Dinozor karidesi

Eklembacaklıları göz ardı edemeyiz ve “dinozor karides” (Triops) olarak adlandırılanlar, ekstremofillerin en iyi örneklerinden bazılarıdır.

“Dinozor” lakabını nereden aldıklarını görebiliyoruz. Resim kredisi: Wikimedia Commons aracılığıyla Micha L. Rieser

Eski atalarından miras kalan özellikleri sayesinde kesinlikle tarih öncesi görünüyorlar ve tuhaf adaptasyonlarından biri de “üçüncü gözleri” – gerçek bir göz değil, böcekler arasında şaşırtıcı derecede yaygın bir özellik olan ve bir avcının varlığına işaret edebilecek ışık değişikliklerini tespit etmelerini sağlayan bir çukur organ.

Ancak dürüst olmak gerekirse, yaşamlarının büyük bir bölümünde avlanma konusunda çok fazla endişelenmeleri gerekmez. Yumurtaları aylarca uykuda kalabilir, kurak çöllerin kumları altında mutlu bir şekilde üşüyebilirler ta ki yağışlı mevsim gelip de yumurtadan çıkma zamanı gelene kadar.

Ve bu yıl, bu yağışlı hava dönemi Burning Man festivalinin sonuna denk geldi, yani kaçan katılımcılar medeniyete geri dönmek için dinozor karidesleriyle dolu bir çamur denizinden geçmek zorunda kaldılar.

Çöl serçesi

Sevimli ve tüylü bir şeyle bitirmek istedik ve seçebileceğimiz bir sürü hayvan var – mirketler, kanguru sıçanları ve görkemli kulaklı fennec tilkisi aklıma geliyor. Ancak kuşlar şimdiye kadar bu listede dikkat çekici bir şekilde yer almadı. Bu yüzden, çöl serçesi için bir dakikalık saygı duruşu lütfen.

Bu kuşun bu kadar sevimli olmaya hakkı yok.
Resim kredisi: Wikimedia Commons üzerinden Francesco Veronesi (CC BY-SA 2.0 DEED)

Çöl serçesi (Passer simplex) Sahra Çölü’nün yerlisidir. Son derece fotojenik olmasının yanı sıra, bölgenin bazı yerli Berberi halklarına göre iyi şansın işareti olan güzel bir ötüşü vardır. Aslında, bu kuşlar insanlardan korkmaz ve onlara yakın yaşayabilir ve bazı Berberiler kasıtlı olarak binalarında onlar için yuva alanı bırakır.

Birçok tür için çöl ortamı kendilerini evlerinde hissedecekleri son yer olacaktır. Ancak en ünlü sakinlerinin ötesinde, gezegenimizin en kurak yerleri inanılmaz bir vahşi yaşam yelpazesine ev sahipliği yapıyor ve biz burada sadece yüzeyi çizdik. Toz ve kumun arasında keşfedilecek gerçekten şaşırtıcı canlılar var.

Kaynak:https://www.iflscience.com

Derleyen: Figen Berber

Çöl Kumunun Altında Ne Var?