Karıncaların Yaşam Süresini Artıran Parazit: Tenya ve Temnothorax İlişkisi
Parazitlerin konak organizmalar üzerindeki etkileri, bilim dünyasında uzun zamandır araştırılan ilginç bir konudur. Tenya gibi parazitlerin ev sahipliği yaptığı Temnothorax nylanderi karınca türü, yaşam sürelerini üç katına çıkaran dikkate değer bir duruma sahiptir.
Bu olay, bir karıncanın genç bir larva iken ağaçkakanın dışkısını kemirerek ve Anomotaenia brevis adlı bir tenyanın enfekte ettiği varsayımıyla başlar. Bu enfekte karıncalar, akranlarından üç kat daha uzun süre yaşayabilir ve hatta daha da fazla yaşama potansiyeline sahip olabilir. Ayrıca, nadiren çene hareketi gerektiren bir konumda olurlar.
Enfekte olmayan karıncalar, enfekte olan karıncanın ihtiyaçlarını karşılamak, taşımak, beslemek ve tımar etmek gibi görevleri üstlenir. Bu “şımartılmış” karıncalar, yuvadan neredeyse hiç ayrılmazlar.
Johannes Gutenberg Üniversitesi’nden entomolog Susanne Foitzik liderliğindeki bir araştırma ekibi, bu garip pastoral yaşam tarzının olası bir açıklamasını keşfetmiştir.
Tenyanın karınca bağırsağına yerleştiği durumlarda, parazitin kan dolaşımına antioksidanlar ve diğer proteinleri salgıladığı gözlenmiştir.
Bu özel proteinlerin sağlık üzerindeki etkileri henüz tam olarak bilinmemektedir, ancak enfekte olan karıncaların genç ve lezzetli kalmasına yardımcı olduğu düşünülmektedir.
Anomotaenia tenyasının yaşam döngüsü, karıncanın son konakçısı olmadığını gösterir. Tenya yetişkinleşme evresini bir ağaçkakanın vücudunda gerçekleştirir ve bu parazitin genç, dolgun ve cazip görünen geçici konakçısını koruma ilgisi olduğunu gösterir. Bu şekilde, büyüdüğünde bir kuşun kahvaltısı haline gelebilir.
Enfekte karıncaların hayatta kalması süresince, karınca kolonisine ne olacağı tenya için önemli değildir.
Foitzik ve Almanya’daki meslektaşları, 2021 yılında yaptıkları bir araştırmada, tenya ile enfekte olmuş Temnothorax karıncalarının kolonideki enfekte olmayan karıncalara göre daha uzun süre yaşadıklarını keşfetmişlerdir. Ancak enfekte olan karıncaların ömrü uzasa da, enfekte olmayan karıncaların işçi karıncalar daha erken ölür. Enfekte olanlar ve onlara bakan işçi karıncalar herhangi bir fizyolojik stres belirtisi göstermezken, işçi karıncalar enfekte olanlara daha az ilgi gösterir ve bu da koloni için bir sorun yaratabilir.
Enfekte karıncaların neden daha uzun yaşadığı hala belirsiz olsa da, araştırmacılar bu proteinlerin rolünü anlamak amacıyla enfekte olan ve olmayan karıncaları tekrar karşılaştırmışlardır.
Yapılan yeni bir çalışmada, araştırmacılar enfekte olan ve olmayan karıncaların hemolenfindeki (omurgasızların kan dolaşımına eşdeğer) protein seviyelerine bakmışlardır.
Bir tenyanın proteinlerinin, bir bireyin hemolenfinden akan proteinlerin “önemli bir kısmını” oluşturduğu ve en yaygın bulunanlardan ikisinin antioksidanlar olduğu tespit edilmiştir.
Diğer bazı proteinler, enfekte olan karıncaların neden ayrıcalıklı davranışlara tabi tutulduğunu açıklayabilir, ancak çoğu tanımlanamamıştır ve diğer organizmalarda bilinen bir karşılığı yoktur.
Enfekte bireylerde yüksek seviyelerde bulunan vitellogenin benzeri A adlı bir protein, parazit tarafından değil, karıncanın kendisi tarafından üretilmektedir. Bu proteinin karınca kolonilerinde iş bölümünü ve üremeyi düzenlediği bilinmektedir.
Sonuç olarak, araştırmacılar, bu proteinin karıncaların davranışlarını nasıl etkilediğini ve diğer karıncaları onlara düşkün olmaları için nasıl teşvik ettiğini daha iyi anlamak için parazitin proteinlerini incelemeye devam etmeyi planlamaktadır.
Tenyanın bir karıncanın vücudunu nasıl manipüle ettiğini kanıtlamak zor olsa da, bu çalışmalar, parazitlerin ev sahipleri üzerindeki etkilerini ve sosyal böceklerdeki davranış farklılıklarını anlamak için önemli bir adımdır. Gelecekteki araştırmalar, parazitin proteinlerinin karıncaların yaşam süreleri, davranışları ve görünümleri üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı bir şekilde açığa çıkarabilir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Karıncaların Yaşam Süresini Artıran Parazit: Tenya ve Temnothorax İlişkisi
Dünyada İlk: Bir Karınca Kolonisinin Tamamı Ölü Taklidi Yaparken Yakalandı