İspanya’da Keşfedilen Beş Heykel Antik Yaşam Hakkında Bildiğimiz Her Şeyi Altüst Etti
İspanya’nın güneybatısındaki Badajoz’da yapılan bir arkeolojik kazı, Roma öncesi İber kültürü hakkında bildiklerimizi yeniden yazdı. M.Ö. beşinci yüzyıldan kalma beş taş büstün bulunmasıyla birlikte, yerel Tartessian kültürüne dair daha önce kabul gören anlatı ters yüz oldu ve bölgenin eski sakinlerinin Yunanistan ve Etrurya’dakilere rakip sofistike bir uygarlık olduğu açıkça ortaya çıktı.
Tartessoslular uzun zamandır gizemli bir uygarlıktır: genellikle Batı Avrupa’nın en eski uygarlıklarından biri olarak kabul edilen bu halkın kültürü bugün esas olarak Yunan ve Romalı yazarların referanslarından bilinmektedir. O döneme ait pek çok tarihi kayıtta olduğu gibi, bu kayıtlara da ihtiyatla yaklaşmak gerekir: halkın inanılmaz zenginliği ve hünerlerine ilişkin açıklamalar yarı efsanevi bir hal almakta ve bazı hayali teoriler burayı Atlantis’in bulunduğu yer olarak göstermektedir.
Bununla birlikte, uygarlığa dair fiziksel kanıtların yetersiz olduğu kanıtlanmıştır: örneğin, düzgün bir yazı sistemine sahip olduklarını biliyoruz, ancak tüm Tartessian dili bibliyografyası 100’den az yazıt ve grafitiden oluşmaktadır. Heykel ve yontulara gelince, şimdiye kadar bunların var olmadığı düşünülüyordu; bölgede keşfedilen tek örnek Fenike’den gelen küçük bronzlardı.
Ancak yeni keşiflerle birlikte, Tartessianların kendi başlarına farklı ve medeni bir kültür olmadıkları yönündeki genel kabul gören teori ile birlikte bu fikir de yıkılmış oldu. Mérida Arkeoloji Enstitüsü’nde araştırmacı ve projenin eş direktörü Sebastián Celestino, El País’e verdiği demeçte, “Bu, Tartessianların anikonik bir kültür olduğu, yani figüratif veya antropomorfik temsili olmayan bir kültür olduğu paradigmasını kırıyor” dedi.
“İster başka bir yerden gelen bir zanaatkâr, ister bölgede doğmuş ve bu tekniklerde ustalaşmış biri olsun, bunların burada yontulduğu açık görünüyor” dedi. “Bu da böyle bir şeyi sipariş edenlerin sofistike düzeyi hakkında çok şey söylüyor.”
Neredeyse gerçek boyutlarda olan heykeller, tarihçilerin kültürün bütünü hakkındaki düşüncelerini değiştirmekle kalmıyor, aynı zamanda Tartessian yaşamının bazı ayrıntılarını da dolduruyor. Örneğin küpe takan iki büstü ele alalım: Sitenin diğer eş direktörü Esther Rodríguez, El País’e verdiği demeçte, “Bu tür küpeler dönemin ve bölgenin diğer sitelerinde de bulundu, bu yüzden çok iyi belgelendiler,” dedi ve ekledi: “ama şimdi nihayet nasıl takıldıklarını biliyoruz: kulağa takmak için zincir kullanılıyordu.”
Bir başka büstte ise saçları örgülü genç bir savaşçı görülüyor. Bu, erken İberya’da yaygın olan bir yetişkinliğe geçiş sembolüdür. Araştırmacılar, belki de bu genç savaşçının, bir zamanlar tek bir anlatı kabartması oluşturan heykeller tarafından anlatılan bir hikayenin karakteri olduğunu – belki de küpe takmış tanrıçalar tarafından korunduğunu – öne sürdüler.
Batı Akdeniz’de “benzersiz” olarak tanımlanan 2.500 yıllık iki katlı devasa bir yapı olan Casas de Turuñuelo arkeolojik alanının kazısı sırasında bulunan beş büst, tek bir odada bir arada keşfedildi. Araştırmacılar, içinde bulunan eserlerin yanı sıra odanın yapısı ve düzenine dayanarak, bu odanın yerel bölge için ekonomik ve siyasi bir merkez olarak işlev görmüş olabileceğini öne sürüyor.
Bununla birlikte, büstlerin her zaman orada bulunmaktan ziyade buraya taşınmış olabileceği konusunda da uyarıda bulunuyorlar. Bölgedeki diğer binalar gibi, heykellerin bulunduğu bina da yaklaşık 2.500 yıl önce kasıtlı olarak tahrip edilmiş; büyük bir şölen ve 50’den fazla hayvanın kurban edilmesinin ardından yakılmış, gömülmüş ve terk edilmiş.
Ancak büstler kesinlikle bu yıkımın izlerini taşıyor olsa da, hayatta kalmalarını ironik bir şekilde tam da bu şiddete borçlu olabilirler. Binaları ve heykelleri yok etmeyi uygun gören her kimse, kanıtları bir kil tabakasının altına gömmeyi de tercih etmiş – araştırmacıların söylediğine göre kil, topraktan ve elementlerden kaynaklanan erozyona karşı koruyucu bir tabaka görevi görmüş.
Kültürün sanat ve heykel mirasının gerçek boyutunu görmemiş olma ihtimalimiz olsa da – yıkımlarına neden olan kargaşada ne kadarının kaybolduğunu söylemek imkansız – bu beş büstün keşfi yine de Tartessian kültürüne bakış açısını değiştirdi. Her türlü insan temsilinden arınmış, sofistike olmayan bir uygarlık olmaktan çok uzak olan bu kadim İberya halkı, yakında kendi dönemlerindeki herhangi bir kültür kadar sofistike ve sanatsal bir kültür olarak ün kazanabilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Antik Fenike Limanının Takım Yıldızlara Uygun İnşa Edildiği Ortaya Çıktı