İnsanlar Neden C Vitamini Üretme Yeteneğini Kaybetti?
Memelilerin çoğu GULO enzimi kullanarak C vitamini üretebilir. Ancak yaklaşık 60 milyon yıl önce insan ataları bu yeteneği kaybetti. Uzun süre bilim insanları bu kaybın evrimsel açıdan nötr olduğuna inanıyordu: C vitamini besinlerden elde edilebiliyordu, bu nedenle vücut hiçbir şey kaybetmemişti.
Ancak yeni araştırmalar, C vitamini sentezinin kaybının tesadüfi olmayıp, parazitlere karşı bir savunma mekanizması olabileceğini öne sürüyor.
Bu nasıl oldu?
“Bu metabolik geni kaybetmemizin nedenlerinden biri, vücutlarımızın parazit enfeksiyonları da dahil olmak üzere enfeksiyonlarla savaşmak üzere evrimleşmiş olmasıdır,” diye açıklıyor Teksas Güneybatı Tıp Merkezi Üniversitesi’nden Michalis Agathocleous. “Parazitlerle enfekte olmuş bir hayvan için C vitamini eksikliği önemli bir avantaj sağlayabilir.”
Araştırma ne gösterdi?
Agathocleous ve ekibi uzun yıllardır C vitaminini, özellikle de hematopoetik kök hücrelerdeki rolünü inceliyor. Evrimsel analizler, askorbat (C vitamini) sentezleme yeteneğinin çoğu yaşam formuna özgü eski bir işlev olduğunu, ancak evrim sırasında defalarca kaybedildiğini gösteriyor. Bilim insanları ayrıca birçok parazitin de zamanla kendi kendine C vitamini üretme yeteneğini kaybettiğini kaydetti.
Araştırmacılar, besin maddeleri için konakçılarına bağımlı olan parazitlerin, konakçıdan C vitamini çekiyor olabileceği hipotezini ortaya attılar.
Bu fikir, önceki deneylerle desteklendi: bunlardan birinde, parazitik şistozomların laboratuvar kültürlerine C vitamini eklenmesi, solucanların yumurta bırakmaya başlamasını sağladı.
Bu, konakçıdaki C vitamini eksikliğinin parazit üremesini engelleyebileceğini ve böylece konakçıyı koruyabileceğini düşündürdü.
Hipotezi test etmek için ekip, insanlardakine benzer şekilde GULO enzimi eksik olan genetik olarak değiştirilmiş fareler yarattı. Bu fareler Schistosoma mansoni kan parazitiyle enfekte edildi ve C vitamini sentezleyebilen normal farelerle karşılaştırıldı. GULO eksikliği olan farelere C vitamini açısından düşük bir diyet uygulandı.
Sonuçlar oldukça çarpıcıydı. Normal farelerde karaciğer ve dalak büyümesi ile parazit yumurtalarının neden olduğu şiddetli iltihaplanma gelişti.
C vitamini eksikliği olan farelerde ise parazitler normal şekilde büyüdü, ancak dişiler olgun yumurta üretemedi. Bu durum sadece dışkı yoluyla bulaşmayı önlemekle kalmadı, aynı zamanda hastalığa bağlı ölümleri de önemli ölçüde azalttı.
“Eğer bir hayvan C vitamini üretebiliyorsa, vücudundaki seviyesi her zaman yüksek olur ve şistozomlar sürekli yumurta bırakır. Ancak hayvan C vitamini sentezleyemiyorsa ve eksiklik çekiyorsa, güçlü bir koruyucu etki ortaya çıkar,” diyor Agathocleous.
Akla şu soru geliyor: C vitamini eksikliğiyle ilişkili ölümcül bir hastalık olan iskorbüt ne olacak? Bilim insanına göre, iskorbütün gelişmesi için birkaç ay boyunca neredeyse tamamen C vitamini eksikliği gerekiyor. Ancak parazitler çok daha hızlı hareket ediyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İnsanlar Neden C Vitamini Üretme Teteneğini Kaybetti?