İnsanlar Avlarını Yakalamak İçin Hızlı ve Uzun Koşmak Üzere Evrimleşti
Şaşırtıcı ama insanoğlu dünyadaki tüm hayvanlar arasında en yüksek hız dayanıklılığına sahip olanıdır. İnsanlardan çok daha hızlı koşan hayvanlar var, ama sadece kısa ve orta mesafeler için. İnsan saatlerce hızlı koşma yeteneğine sahiptir.
Taş devrinden beri avcılar büyük avları avlamak için iki temel strateji kullanmışlardır. Bunlardan ilki, genellikle taş, mızrak, yay ve ok kullanarak yapılan pusu saldırısıydı. Burada elbette eller ana rolü oynuyordu.
Ancak başka bir strateji de vardı: hayvan bitkin düşene kadar sürülür ve sonra öldürülürdü. Böyle bir avcılıkta asıl önemli olan bacaklardır. Daha önce arkeologlar, ikinci yöntemin nispeten nadiren kullanıldığına inanıyordu, çünkü avcının kendisinden önemli bir çaba gerektiriyordu. Ancak bu avlanma stratejisinin yaygın olduğu ortaya çıktı.
Bilim insanları, insanların hayvanları düşene kadar kovaladığı antilop, geyik ve hatta kanguru gibi büyük av hayvanlarının avlandığı birçok vakayı anlattılar. Araştırmacılar, 16. ve 21. yüzyıllar arasında dünya çapında bu türden yaklaşık 400 vakayı belgeledi.
Bulgular, insanların kelimenin tam anlamıyla bir tazı sürüsüne dönüşmek üzere evrimleştiği hipotezini destekliyor.
Harvard Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Daniel Lieberman şöyle diyor: “Hiç kimse insanların neden bu kadar uzun mesafelerde bu kadar iyi koşmayı öğrendiğine dair başka bir açıklama getiremedi.”
İnsanlar gerçekten de uzun ve hızlı koşular için oldukça iyi adapte olmuşlardır. Belki de av peşinde geçirilen binlerce yıl boyunca, yaylı tonozlu ayaklarımız, yavaşça kasılabilen ve enerji için optimize edilmiş kas liflerimiz, ısı üreten çıplak derimiz ve soğutma cihazımız olarak işlev gören bolca terleme yeteneğimiz de dahil olmak üzere, insana özgü pek çok özellik şekillenmiştir.
Arkeolog Eugène Morin ve meslektaşları, etnografik literatür ve diğer kaynaklar üzerinde beş yıldan fazla bir süre çalıştılar. Yaklaşık 500 yıla yayılan 8.000’den fazla metin üzerinde çalıştılar.
Araştırmacılar, dünya çapında bu tür “dayanıklılık” yarışlarına dair 391 tarihi kayıt buldular – bu sayı daha önce bilinenden çok daha fazlaydı.
Örneğin, incelenen 141 Batı Kuzey Amerika topluluğundan 114’ü ya da yüzde 81’i bir çeşit dayanıklılık avı uygulamıştır.
Yorgunluk avı
Hızlı hayvanları avlarken, insanlar aşırı ısınmadan saatlerce sabit bir hızda koşma yeteneklerine güvenebilirler. Deneyimli bir iz sürücü, hızlı koşan bir hayvanın bile aşırı ısınma ve yorgunluktan yere yığılmasını sağlayabilir.
Avcılar, daha hızlı olan avları kar, kayalık arazi, yumuşak kum ya da ıslak toprak nedeniyle dezavantajlı durumdaysa yavaş koşma yöntemini kullanırlardı.
Sudanlı avcılar, hayvanlar yağmurun yumuşattığı zeminde koşmakta zorlandıklarında günlerce zürafaların peşinden koşmuşlardır. Kuzey Amerika’daki Ojibwe avcıları, derin kar yığınlarından düşerek yorulan geyikleri kovalamak için kar ayakkabısı giyerlerdi.
Bir BBC filmi modern Afrika’da bir yıpratma avını gösteriyor. Avcılar bir antilobu 8 saat boyunca aralıksız kovalıyor. Hayvan yorgunluktan yere yığıldığında ise avcı onu öldürüyor. Bu film, avcının antiloptan af dilemesini ve ailesine hayat verdiği için ona teşekkür etmesini görmek için sonuna kadar izlemeye değer (8 saatten çok daha kısa). Dokunaklı bir sahne.
Canlı kanıtlara rağmen, makalenin yazarları herkesi ikna edemedi. Seattle Pasifik Üniversitesi’nden antropolog Kara Wall-Sheffler, insan evrimini gerçekten etkilemek için böyle bir avın hala göreceli olarak nadir olduğunu belirtti. Bu tür bir avlanma evrimi etkilemiş olabilir, ancak açıkça tek başına değil.
Makalenin yazarları, etkin terleme ya da ayak yapısı gibi insan özelliklerinin evriminde sadece avlanmanın etkili olduğu konusunda ısrarcı değiller.
Eugène Morin’in de gözlemlediği gibi, “Her zaman tek bir avlanma yöntemine bağlı kalırsanız, açlıktan ölmeye mahkum olursunuz”.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İnsanlar Avlarını Yakalamak İçin Hızlı ve Uzun Koşmak Üzere Evrimleşti