İnanılmaz İyileşme Yeteneğine Sahip Büyük Beyaz Köpekbalığı
Büyük beyaz köpekbalıkları okyanus besin zincirinin en tepesinde yer alır ve çok az sayıda doğal avcısı vardır. Yine de, kendi türünden diğerlerinin sert ve yıpratıcı davranışlarıyla baş etmek zorunda olan bu tepe yırtıcı için hayat güllük gülistanlık değildir.
Ancak diğer birçok köpekbalığı türünde olduğu gibi, büyük beyazlar da bazı korkunç yaraları şaşırtıcı derecede kısa sürede ve neredeyse cerrahi bir hassasiyetle iyileştirme gücüne sahiptir.
‘Crescent’ adlı bir büyük beyaz, kısa bir süre önce Amerika Birleşik Devletleri’nin Massachusetts kıyılarında sırt yüzgeci dikilmiş gibi görünen bir halde görüldü.
2017 yılında Crescent’ın sırt yüzgeci tam ortadan yırtılmış olarak görüntülenmişti.
Atlantic White Shark Conservancy’deki araştırmacılar geçtiğimiz hafta Twitter’da çarpıcı onarım çalışmasını paylaştı.
Köpekbalığının yüzgecini neyin yırttığı belli olmasa da, bu tür yaralanmalar genellikle diğer büyük beyazlardan kaynaklanıyor.
Köpekbalıkları çiftleştiğinde, işler agresifleşebilir. Çoğu zaman erkek, dişiyi yakınında tutmak için ısırır.
Crescent’ın iyileşmiş sırt yüzgeci 2022’de resmedildi.
Florida’daki Nova Southeastern Üniversitesinden köpekbalığı araştırmacısı Mahmood Shivji Newsweek’e verdiği demeçte, “Köpekbalıklarının çoğunun keskin dişleri olduğu göz önüne alındığında, bu ısırma dişide enfeksiyon kapmadan iyileşmesi gereken önemli yaralara neden oluyor, dolayısıyla dişilerin yaralardan etkili bir şekilde iyileşme yeteneği var.”
Ama Crescent bir erkek. Bunu yukarıdaki tam vücut resminde pelvik yüzgecinin yanında duran uzun uzantılardan anlayabilirsiniz. Claspers adı verilen bu yapılar çiftleşme sırasında dişilere tutunmak için kullanılıyor.
Belki de bu yüzden dişi büyük beyaz köpekbalıkları erkeklerden iki kat daha kalın bir deriye sahip olabilir. Erkek erkeğe dövüş nispeten nadir olduğundan, erkek köpekbalıkları dişi savunmasının bir yan ürünü olarak yaralarını iyileştirme yeteneğine sahip olabilir.
Ya da belki de erkek beyaz köpekbalıkları arasındaki kendi kendini iyileştirme gücü atalarından kalan bir özelliktir. Shivji’ye göre, etkili yara iyileşmesinin bugün Dünya’daki diğer birçok köpekbalığı ve vatoz arasında ortak bir özellik olduğu düşünülmektedir, bu da eski köklere sahip olduğunu göstermektedir.
Her ne kadar çok az türün yara iyileştirme yeteneği incelenmiş olsa da, siyah uçlu köpekbalıklarının genellikle diğer köpekbalıkları tarafından açılan travmatik yaraları iyileştirmede son derece iyi oldukları bilinmektedir.
Ayrıntılı raporlar ayrıca balina köpekbalıklarının, derilerinde ve kan damarlarında meydana gelen ve ne yazık ki gemi çarpmalarıyla daha da yaygın hale gelen geniş çaplı yaralanmalardan hızla kurtulabildiğini göstermektedir. Araştırmacılar bu türün 35 gün gibi kısa bir sürede doku hasarının yüzde 90’ını iyileştirebildiğini söylüyor.
Buna karşılık resif köpekbalıkları yarım metre (iki fit) uzunluğundaki savaş yaralarını altı ay içinde neredeyse tamamen iyileştirebiliyor.
Büyük beyazlar gibi, dişi resif köpekbalıklarında bulunan yaraların çoğu çiftleşmeden kaynaklanmaktadır. Bilim insanları aslında bu yavaş yavaş iyileşen yaraların görünümünü, geçmişte çiftleşme olaylarının ne zaman gerçekleşmiş olabileceğini tahmin etmek için kullanıyor.
Bu olağanüstü savunmaya rağmen köpekbalığı derisinin evrimi tam olarak anlaşılamamıştır. Köpekbalıkları utangaç yaratıklardır ve çok az çalışma, onların yara iyileştirme yeteneklerini kontrollü bir ortamda doğrudan incelemiştir.
Aslında, büyük beyazların genomu ancak yakın zamanda 2019’da araştırılmıştır. Sonuçlarda yara iyileşmesine yönelik adaptasyonlar açıkça görülmüştür.
Muhtemel zararlı genetik hataları düzeltme mekanizmalarıyla birleşen bu genetik esneklik, büyük beyaz köpekbalıklarının yaraları iyileştirmesine ve ayrıca kanserden kaçınmasına yardımcı olan şeyin bir parçası olabilir. Bu tür 70 yıla kadar yaşayabilir.
Shivji 2019’da Business Insider’a verdiği demeçte “Bu son derece başarılı evrimsel mucizelerden öğrenilecek çok şey var.” dedi.
“İşlevleri ve tasarımları 400 milyon yıllık son derece ince ayarlı bir evrimin ürünü.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Derleyen: Simge Kara