İlk Kez İnsan Beyninde Mikroplastik Tespit Edildi
Plastik giysilerimizde, arabalarımızda, cep telefonlarımızda, su şişelerimizde ve yiyecek kaplarımızda bulunuyor. Ancak son araştırmalar, küçük plastik parçalarının sağlığımız üzerindeki etkisine ilişkin artan endişelere yenilerini ekliyor.
Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bir çalışmada ilk kez insan beyninde mikroplastikler bulundu. Henüz diğer bilim insanları tarafından bağımsız olarak doğrulanmamış olan bu çalışma medyada korkutucu, şok edici ve endişe verici olarak nitelendirildi.
Peki ama mikroplastikler tam olarak nedir? Sağlığımız için ne anlama geliyorlar? Endişelenmeli miyiz?
Mikroplastikler nedir? Onları görebiliyor musunuz?
Genellikle plastik eşyaların yok edilemez olduğunu düşünürüz. Ancak plastik daha küçük parçacıklara ayrılır. Tanımlar değişiklik gösterse de genellikle mikroplastikler beş milimetreden daha küçüktür.
Bu da bazılarını çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük yapar. Bu nedenle, medyanın mikroplastiklerle ilgili makaleleri göstermek için kullandığı görüntülerin çoğu yanıltıcıdır, çünkü bazıları çok daha büyük, açıkça görülebilen parçaları göstermektedir.
Mikroplastiklerin birçok içme suyu kaynağında ve günlük gıda maddelerinde bulunduğu rapor edilmiştir. Bu da beslenmemizde sürekli olarak onlara maruz kaldığımız anlamına gelmektedir.
Bu kadar yaygın, kronik (uzun süreli) maruziyet, bunu insan sağlığı için ciddi bir endişe haline getirmektedir. Mikroplastiklerin sağlığımız için oluşturduğu potansiyel riski araştıran çalışmalar sınırlı olsa da giderek artmaktadır.
Peki ya bu son çalışmaya ne demeli?
Çalışmada, New Mexico Albuquerque’de rutin otopsiler sırasında kadın ve erkeklerden alınan 51 numunedeki mikroplastik konsantrasyonları incelenmiştir. Örnekler karaciğer, böbrek ve beyinden alınmıştır.
Bu küçük parçacıkların boyutları nedeniyle yüksek güçlü bir mikroskopla bile incelenmesi zordur. Bu yüzden araştırmacılar onları görmeye çalışmak yerine, bir numunedeki mikroplastiklerin kimyasal bileşimini tanımlayan karmaşık aletler kullanmaya başlıyor. Bu çalışmada kullanılan teknik de budur.
Araştırmacılar, beyin örneklerinde karaciğer ve böbreğe kıyasla 30 kata kadar daha fazla mikroplastik bulduklarında şaşırdılar.
Bunun beyne giden yüksek kan akışından (plastik parçacıkları da beraberinde taşıyor) kaynaklanabileceğini varsaymışlardır. Alternatif olarak, karaciğer ve böbrekler dış toksinler ve partiküllerle başa çıkmak için daha uygun olabilir. Ayrıca beynin vücuttaki diğer organlarla aynı miktarda hücresel yenilenmeye maruz kalmadığını biliyoruz, bu da plastiklerin burada kalmasına neden olabilir.
Araştırmacılar ayrıca beyin örneklerindeki plastik miktarının 2016 ile 2024 yılları arasında yaklaşık %50 arttığını tespit etti. Bu durum, çevresel plastik kirliliğindeki artışı ve insanların maruziyetindeki artışı yansıtıyor olabilir.
Bu çalışmada bulunan mikroplastikler çoğunlukla polietilenden oluşuyordu. Bu, dünyada en yaygın olarak üretilen plastiktir ve şişe kapakları ve plastik torbalar gibi birçok günlük üründe kullanılmaktadır.
Mikroplastiklerin insan beyninde ilk kez bulunması önemlidir. Bununla birlikte, bu çalışma bir “ön baskı” olduğundan, diğer bağımsız mikroplastik araştırmacıları henüz çalışmayı gözden geçirmemiş veya doğrulamamıştır.
Mikroplastikler beyne nasıl ulaşır?
Mikroplastikler vücuda genellikle kontamine gıda ve su yoluyla girer. Bu, bağırsak mikrobiyomunu (bağırsağınızdaki mikrop topluluğu) bozabilir ve iltihaplanmaya neden olabilir. Bu da bağışıklık sistemi ve bağırsak ile beyin arasındaki karmaşık, iki yönlü iletişim sistemi aracılığıyla tüm vücutta etkilere yol açar. Bağırsak-beyin ekseni olarak adlandırılan bu durum, sağlık ve hastalığın birçok yönüyle ilişkilidir.
Havadaki mikroplastikleri de soluyabiliriz. Bu partiküller bağırsaklara veya akciğerlere girdikten sonra kan dolaşımına geçebilir ve daha sonra vücutta dolaşarak çeşitli organlara ulaşabilir.
Çalışmalar insan dışkısında, eklemlerde, karaciğerlerde, üreme organlarında, kanda, damarlarda ve kalplerde mikroplastikler bulmuştur.
Mikroplastikler ayrıca yabani balıkların beyinlerine de geçmektedir. Fare çalışmalarında, yutulan mikroplastikler bağırsaktan kana emilir ve beyne girerek yol boyunca diğer organlara yerleşebilir.
Mikroplastiklerin beyin dokusuna girebilmesi için, kandaki maddelerin beyne girmesini engelleyen karmaşık bir hücre tabakası olan kan-beyin bariyerini geçmesi gerekir.
Endişe verici olsa da, mikroplastiklerin insanlarda zaten bulundukları idrar, testis ve plasentaya girmek için benzer hücre bariyerlerini aşmaları gerektiğinden bu şaşırtıcı değildir.
Bu bir sağlık sorunu mu?
Mikroplastiklerin insan beynindeki etkilerini henüz bilmiyoruz. Bazı laboratuvar deneyleri mikroplastiklerin beyin iltihabını ve hücre hasarını artırdığını, gen ifadesini değiştirdiğini ve beyin yapısını değiştirdiğini göstermektedir.
Mikroplastik parçacıkların kendi etkilerinin yanı sıra, mikroplastikler çevresel toksinleri veya bakterileri vücudun içine ve çevresine taşımaları durumunda da risk oluşturabilir.
Çeşitli plastik kimyasallar da mikroplastiklerden vücuda sızabilir. Bunlar arasında BPA’lar olarak bilinen ünlü hormon bozucu kimyasallar da bulunmaktadır.
Ancak mikroplastikleri ve etkilerini incelemek zordur. Küçük boyutlarına ek olarak, çevrede çok sayıda farklı plastik türü bulunmaktadır. Plastik ürünlerde 13.000’den fazla farklı kimyasal tespit edilmiştir ve her yıl daha fazlası geliştirilmektedir.
Mikroplastikler ayrıca çevre ve sindirim süreçleri tarafından aşındırılır ve bunun laboratuvarda yeniden üretilmesi zordur.
Araştırmamızın bir amacı da bu faktörlerin mikroplastiklerin vücuttaki davranış biçimini nasıl değiştirdiğini anlamaktır. Diyet veya probiyotikler yoluyla bağırsak bariyerinin bütünlüğünü iyileştirmenin mikroplastiklerin bağırsaktan kan dolaşımına alınmasını önleyip önleyemeyeceğini araştırmayı planlıyoruz. Bu, parçacıkların vücutta dolaşmasını ve organlara yerleşmesini etkili bir şekilde durdurabilir.
Maruziyetimi nasıl en aza indirebilirim?
Mikroplastikler çevrede yaygındır ve maruziyetten kaçınmak zordur. Mikroplastiklerin sağlığımızı nasıl etkileyebileceğini yeni yeni anlamaya başlıyoruz.
Daha fazla bilimsel kanıt elde edene kadar yapabileceğimiz en iyi şey, plastiklere maruziyetimizi azaltabileceğimiz yerlerde azaltmak ve daha az plastik atık üretmektir, böylece çevreye daha azı karışır.
Tek kullanımlık plastikle paketlenmiş veya plastik kaplarda yeniden ısıtılmış yiyecek ve içeceklerden kaçınmak başlangıç için kolay bir yoldur. Ayrıca evimizde ve giysilerimizde sentetik liflere maruz kalmayı en aza indirebiliriz.
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Mikroplastikler Bağırsaklardan Diğer Organlara Yolculuk Ediyor