Hipertimezi Hastaları Zihinsel Zaman Yolculuğu Yapabiliyor
Yakın zamanda yapılan bir vaka çalışması, kişisel anılarını alışılmadık bir hız, ayrıntı ve kontrolle hatırlayabilen bir genci anlatıyor. Bu, hipertimezi olarak bilinen çok nadir bir rahatsızlık. Genç kız aynı zihinsel mekanizmayı kullanarak gelecekteki olayları çarpıcı bir zenginlikle hayal edebiliyor.
Bilim insanları buna otobiyografik bellek adını veriyor; bu, duygularımızı , yerlerimizi ve insanlarımızı içeren kendi hayatımızdaki olayların uzun vadeli depolanmasıdır.
Bilişsel bilimciler aynı zamanda otonoetik bilinçten , yani geçmiş bir anı zihinsel olarak yeniden deneyimlememizi ve kendimizi gelecekteki bir ana yerleştirmemizi sağlayan yansıtıcı farkındalıktan da söz ederler.
Hipertimezi – otobiyografik hafıza
Yeni makale , Paris Cité Üniversitesi ve Paris Beyin Enstitüsü’nden ( PBI ) Valentina La Corte liderliğinde yürütülüyor . Bu olgunun kendisi nadirdir ve kapsamlı bir inceleme , literatürün hâlâ küçük olduğunu ve yöntemlerin çalışmalar arasında farklılık gösterdiğini belirtmektedir.
La Corte, “Hipertimestik olarak bilinen bu bireylerde, anılar tarihe göre dikkatlice indekslenir. Bazıları [belirli bir tarihte] ne yaptıklarını ayrıntılı olarak anlatabilir ve o günün duygu ve hislerini tekrar deneyimleyebilir,” diye açıkladı.
Dava, sadece hatırlamakla kalmayıp örgütleyen 17 yaşındaki TL (gerçek adının baş harflerini anonimliğini korumak için koyduk) isimli kişinin etrafında dönüyor.
Hipertimezi hastası olan birçok kişinin tarif edemediği şekilde, anılara erişim üzerinde ince ayarlı bir kontrole sahip olduğunu bildiriyor .
Anıları nasıl düzenliyor?
TL, kendi benlik duygusu için önemli olan kişisel hazineden, kara hafıza adını verdiği olgusal bir depoyu ayırıyor.
Kişisel hazinesini, anılarının tema ve tarihe göre klasörlerde düzenlendiği, beyaz oda adını verdiği iç arşivinde düzenliyor.
Zor deneyimleri duygusal etkilerini yönetilebilir kılmak için, onları bir büyükanne veya büyükbabanın ölümünü barındıran bir sandık gibi kaplara koyuyor.
Ayrıca öfke, sorunlar ve hatta babasının askere gitmesiyle ortaya çıkan bir askeri oda için bitişik odalar bile yaratmıştı.
Hipertimezi vakalarında görülen bu zihinsel düzen, kronolojiyi, duygu düzenlemesini ve öz anlatıyı tek bir kontrol edilebilir alanda harmanlaması nedeniyle sıra dışıdır.
Bu, hâlâ önemli olan bilgilere erişimi kaybetmeden müdahaleci ayrıntıları kontrol altında tutma çabasını yansıtıyor.
Hipertimezi testi
Ekip, yaşam olaylarının hafızasını ve zihinsel olarak zaman içinde yolculuk yapma hissini araştıran yerleşik araçlar kullandı.
Bunlardan biri olan TEMPau , bir kişinin yaşamı boyunca yeniden yaşama duygusunu ölçüyor ve zengin yaşanmışlıklarla gerçekleri birbirinden ayırıyor.
Ayrıca zaman çizelgesini genişletmek ve geçmiş ile gelecek arasında ne kadar kolay hareket edebildiğini ölçmek için Zamansal Genişletilmiş Otobiyografik Bellek görevini ( TEEAM ) kullandılar .
TL, farklı görevler boyunca alışılmadık derecede canlı ve ayrıntılı raporlar üretti ve bakış açısını birinci şahıs ve gözlemci bakış açıları arasında değiştirebildi.
Çalışmada doğruluk da göz önünde bulunduruldu. Çok güçlü otobiyografik hafızaya sahip kişiler çarpıtmalara karşı savunmasız kalıyor ve önceki araştırmalar , otobiyografik hafızası çok yüksek olan katılımcıların bile standart laboratuvar testleri altında yanlış anılar oluşturabildiğini gösteriyor.
Hipertimezi neden önemlidir?
Bu dava sadece geçmişle ilgili değil. Kanıtlar, hatırlamanın ve hayal etmenin örtüşen bilişsel ve sinir sistemlerini harekete geçirdiğini gösteriyor; etkili araştırmalar da bunu ileri sürüyor .
TL yarın hakkında zengin sahneler inşa ettiğinde, dünü yeniden inşa etmesine yardımcı olan aynı makineyi kullanıyor gibi görünüyor.
Bu örtüşme günlük yaşam için önemlidir. Somut, duyusal ayrıntılarla planlama yapabilme becerisi, daha iyi hedef belirleme, daha net zaman tahminleri ve daha güçlü bir kimlik duygusuyla bağlantılıdır.
Aynı zamanda klinik bulmacalara bir pencere açar. Eğer geleceğe yönelik düşünme ve hatırlama süreçleri ortaksa, zengin hatırlamayı körelten değişiklikler gelecek haftayı ayrıntılı olarak hayal etme yeteneğini de zayıflatabilir.
Yayımlanmış çalışmalarda, oldukça üstün otobiyografik belleğin genellikle hızlı, tarihe bağlı hatırlama ve bol miktarda duyusal ayrıntı içerdiği görülmektedir.
Sistematik bir inceleme , hatırlama sırasında görsel bölgeler de dahil olmak üzere otobiyografik bellek ağlarında aşırı aktivasyon kalıpları olduğunu bildirmektedir.
Aynı zamanda, yapısal beyin farklılıkları vakalar arasında tutarlı değildir. İşlevsel bağlantı farklılıkları bazen ortaya çıkabilir, ancak anatomi tek başına bu beceriyi açıklamaz.
İnsan maliyetleri ve faydaları
Bildirilen vakaların çoğu, acı dolu anıların farkındalığı istila edebilmesi nedeniyle duygusal olumsuzluklar taşır. TL’nin yaklaşımı, zor anları silmeden etiketlemek ve karantinaya almak için zihinsel araçlar kullanması bakımından dikkat çekicidir.
Bu strateji, terapi ve eğitim açısından pratik sorular ortaya çıkarıyor. İnsanlara kişisel anılarını temalar ve zaman çizelgeleriyle yapılandırmaları öğretilebilirse, belki de sıkıntılarını artırmadan netlik kazanabilirler.
Bu durum aynı zamanda etik soruları da gündeme getiriyor. Bu yoğunlukta hatırlamaya çalışan bir zihin, başkalarının unuttuğu anları tekrar hatırlama ihtiyacı hissedebilir ve bu da karar verme ve ruh halini karmaşıklaştırabilir.
Alanın, uzak yaşam olaylarının gerçek tarihler ve kaynaklarla doğruluğunu kontrol etmek için hâlâ daha iyi araçlara ihtiyacı var. Ayrıca, TL gibi yeteneklerin yaşa veya yaşam geçişlerine göre değişip değişmediğini görmek için uzunlamasına verilere de ihtiyacı var.
La Corte, “Hipertimezi hakkındaki bulguları genellemek zor, çünkü bunlar yalnızca birkaç vakaya dayanıyor,” diye sonuca vardı. Bir sonraki çalışma dalgası, daha büyük örneklemlere, daha sıkı doğrulamaya ve laboratuvarlar arasında standartlaştırılmış görevlere ihtiyaç duyacak.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Hipertimezi Hastaları Zihinsel Zaman Yolculuğu Yapabiliyor