Hamam Böcekleri Dünyayı Nasıl Fethetti?
Genetikçilerden oluşan uluslararası bir ekip, küresel olarak yaygın olan bu böceğin, Blattella germanica veya Alman hamamböceği, Güney Asya kökenli olduğunu göstermiştir. Oradan, insanların yaşam alanlarına yakınlığı nedeniyle dünyaya yayılmıştır.
Hamam böceğini tanımlayan ilk bilim insanı İsveçli büyük biyolog Carl Linnaeus’tur. Böceği 1776 yılında tanımlamış ve Blattella germanica adını vermiştir. O zamandan beri hamam böceğinin doğum yerinin Almanya olduğuna inanılıyor. Ama görünüşe göre bu doğru değil.
Uluslararası genetikçilerden oluşan bir ekip, yeni bir çalışmada, küresel olarak yayılan bu böceğin, Blattella germanica, Güney Asya kökenli olduğunu ve insan yaşam alanlarına yakınlığı nedeniyle dünyaya yayıldığını gösterdi.
Harvard Üniversitesi’nde evrimsel biyolog olan Qian Tan, “Hamam böcekleri Almanya’dan gelmiyor, ancak orada evcilleştirildi ve daha sonra dünyaya yayılmaya başladı” dedi.
Tan ve meslektaşları, Avustralya, Etiyopya, Endonezya, Ukrayna ve ABD dahil olmak üzere 17 ülkeden toplanan 281 hamam böceğinin genomlarını analiz etti.
Bilim insanları, farklı popülasyonların ne zaman ve nerede ortaya çıkmış olabileceğini hesaplamak için genomlar arasındaki benzerlik ve farklılıklara baktılar.
Genetikçiler, Alman hamam böceğinin yaşayan en yakın akrabasının muhtemelen halen Güney Asya’da bulunan Asya hamam böceği Blattella asahinai olduğunu buldular. Blattella germanica türü muhtemelen yaklaşık 2.100 yıl önce ondan ayrılmıştır.
Dünya çapında “otostop”
Yaklaşık 1200 yıl önce B. germanica, İslam Emevi ve Abbasi halifeliklerinin ticari ve askeri nakliyeleri ile Orta Doğu’ya taşınmıştır.
Ayrıca yaklaşık 390 yıl önce, Avrupa’nın bölgeyi sömürgeleştirmesi ve Hollanda ve İngiliz Doğu Hindistan Şirketleri gibi uluslararası ticaret şirketlerinin ortaya çıkmasıyla Güney Asya’dan doğuya doğru yayılmaya başlamıştır.
Yaklaşık bir yüzyıl sonra Alman hamam böceği Avrupa’ya ulaşmış ve oradan da tüm dünyaya yayılmıştır.
İsviçre’deki Lozan Üniversitesi’nde istilacı türler araştırmacısı olan ve çalışmaya dahil olmayan Cleo Bertelsmeier, araştırmacıların genetik verileri tarihsel olaylarla nasıl eşleştirdiklerini görmenin ilginç olduğunu söylüyor.
Alman hamam böceğinin yayılışını anlamak için genom bilimi kullanmak önemli çünkü “bu zaten oldukça eski bir istila, o kadar çoğaldılar ki genetik olmadan hamam böceğinin bir Avrupa türü olmadığını bilemezsiniz” diyor.
Viyana Üniversitesi’nden ekolog Franz Essl, hamam böceklerinin evrimsel başarılarını olağanüstü uyum yeteneklerine borçlu olduklarını söylüyor.
İnsanlar tarafından işgal edilen nişler gibi oldukça değiştirilmiş ortamlara kolayca adapte olurlar; kısa bir üreme döngüsüne sahiptirler; alışkanlıklarını kolayca değiştirirler ve yeni yerlere “otostop” çekip orada kök salabilirler.
“Bu, hamam böceklerinin insan yapımı bir dünyaya uyum sağlamasına olanak tanıyan ideal bir nitelikler kombinasyonudur.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Hamam Böcekleri Dünyayı Nasıl Fethetti?
Doğanın Gizemi Çözüldü: Büyük Burunlu Maymunlar Neden Böyle Görünüyor?