Görme Kaybına Devrim: Balık Genlerinin Yardımıyla İnsan Gözü Yeniden Görecek
Balık benzeri genetik programlar insan retina hücrelerini nöronlara dönüştürür.
Retinal nöronların travma veya hastalık yoluyla kaybı, insanlarda geri dönüşü olmayan bir süreç olan görme bozukluğu ve körlüğe yol açar. İlginç bir şekilde, balık gibi bazı hayvanlar, ‘Müller glia’ adı verilen başka bir retinal hücre türünü nöronlara dönüştürerek retinal nöronları yeniden oluşturma yeteneğine sahiptir.
Ancak Profesör Thomas Le, Profesör Juliette Vorschlegel ve Washington Üniversitesi’ndeki meslektaşları tarafından yapılan yeni araştırma Stem Cell Reports dergisinde yayımlandı. İnsan Müller glia’ları laboratuvarda kimliklerini değiştirebilir ve görme kaybını tedavi etmek için yeni sinir hücrelerinin kaynağı haline gelebilir.
Washington Üniversitesi’nden Profesör Thomas Rae, “Genel olarak, çalışmamız insan Müller glia’sının yeni nöronlar üreten hücrelere yeniden programlanabileceği ilkesini ortaya koyuyor” dedi. Bu, hastalık veya travma nedeniyle nöronlarını kaybeden insanların retinasını onarmak için tamamen yeni yollar açıyor’ dedi.
Müller glia, fotoreseptör hücrelerin ve diğer retinal nöronların düzgün çalışmasına yardımcı olan retinanın destek hücreleridir. Balıklar ve kuşlar gibi bazı türlerde Müller glia, yaralanma üzerine olgunlaşmamış retina hücrelerine dönüşür ve daha sonra yeni retina nöronları üretir.
Bunun aksine, memeli retinasındaki Müller glia yaralanmaya yanıt olarak yeni nöronlar oluşturmaz, bunun yerine yara oluşumuna ve iltihaplanmaya yanıt verir. Bu davranışsal farklılık, yaralanma sonrasında balık ve memeli Müller glia’larında aktive olan genetik programlardaki farklılıklara dayanmaktadır.
Önceki çalışmalar, balık benzeri bir genetik programı yapay olarak aktive ederek fare Müller glia’larını retina nöronlarına dönüştürmenin mümkün olduğunu göstermiştir. Ancak aynı yöntemin insan Müller glia’larını nöronlara dönüştürmek için kullanılıp kullanılamayacağı bilinmiyordu.
Bu soruyu yanıtlamak için araştırmacılar, insan Müller glia’sını laboratuvarda genetik olarak değiştirdi ve balıklarda doğal olarak meydana geldiği gibi nöronlara özgü bir genetik programı devreye soktu. Gerçekten de, genetiği değiştirilmiş hücreler bir hafta içinde olgunlaşmamış retinal nöronlara benzer nöron benzeri özellikler kazandı.
Bu bulgular, insan Müller glial hücrelerinin nöronlara dönüştürülebileceğini ve gelecekte hastaların retinasında yeni nöronların üretilmesi için bir kaynak olabileceğini göstermektedir. Bu çalışmadaki Müller glia hücreleri olgunlaşmamış Müller glia hücrelerinden türetilmiştir ve benzer yaklaşımların yetişkin insan Müller glia hücrelerini nöronlara dönüştürüp dönüştüremeyeceği ve ne kadar etkili olacağı henüz net değildir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Görme Kaybına Devrim: Balık Genlerinin Yardımıyla İnsan Gözü Yeniden Görecek