Hafızanın Ötesinde: Beynin Ekstra Katmanı Frontotemporal Demansa İlişkin Önemli Bilgiler Sunuyor
İnsan Beynindeki “Ekstra Kat” Erken Bunamayı Yıllarca Geciktirebilir
Bu yılın başlarında aktör Bruce Willis’in ailesi 68 yaşındaki Bruce’a frontotemporal demans teşhisi konulduğunu duyurana kadar çok az kişi frontotemporal demansı duymuştu.
Frontotemporal demans nadir görülen bir hastalıktır ve demanslı her 20 kişiden yalnızca birini etkiler. Belirtiler genellikle 50’li yaşların sonlarında ortaya çıkar ve ilk olarak davranış, kişilik ve dil becerilerini etkiler. Diğer demansların aksine, hafıza kaybı hastalığın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkar.
Frontotemporal demans teşhisi konan kişiler genellikle teşhisten sonraki sekiz yıl içinde ölürler. Frontotemporal demansın nedeni büyük ölçüde bilinmemekle birlikte, vakaların yaklaşık %30’u kalıtsaldır. Bu aynı zamanda hastalığın ilerlemesini yavaşlatacak herhangi bir tedavi veya iyileştirme olmadığı anlamına da gelmektedir.
Bununla birlikte, Lund Üniversitesi’ndeki meslektaşlarımla birlikte yayınladığım yeni bir çalışma, frontotemporal demansın başlangıcı ve ilerlemesinin altında yatan mekanizmaları anlamaya bizi bir adım daha yaklaştırabilir. Beynin görünümünün hastalığa karşı direncini etkileyebileceğini keşfettik.
Beynin Kıvrımları
Hamilelik sırasında, fetal beyin rahimde büyürken ve kafatası içinde genişlerken karakteristik kıvrımlar oluşturur. Bu beyin kıvrımları daha sonraki bilişsel işlevlerde önemli bir rol oynar.
Erken fetal gelişim sırasında oluşan kıvrımlar tüm bireylerde beynin her iki tarafında bulunur. Bununla birlikte, gelişimin ilerleyen dönemlerinde oluşan kıvrımlar da vardır. Buna parahipokampal sulkus denir ve her bireyde mevcut değildir. Bu sulkus beynin sadece bir tarafında mevcut olabileceği gibi her iki tarafında da mevcut olabilir.
Parahipokampal sulkus, varlığı ya da yokluğu bilişsel performansta önemli farklılıklara neden olan ilginç bir sulkustur. Örneğin, çalışmalar ekstraparietal sulkusu sağ tarafta değil de sol tarafta olan kişilerin üstün bilişsel yeteneklere sahip olduğunu göstermiştir.
Lund Üniversitesi’ndeki bir araştırma ekibi, Amerika Birleşik Devletleri ve Amsterdam’daki araştırma ekipleriyle birlikte beynin bunamadaki bu rolünü incelemeye başlamıştır.
Araştırma ekibi, parafrontal sulkusun rolünü gerçekten anlamak için, korpus kallozumun aynı bölgesinde beyin hasarının meydana geldiği bir demans türüne odaklanmaya karar verdi. Bu çalışma için seçilen demans türü frontotemporal demanstır. Frontotemporal demans, öncelikle frontal lobları, özellikle de singulat sulkus çevresindeki merkezi alanı etkileyen erken başlangıçlı bir demans türüdür.
Ekibimiz frontotemporal demans tanısı konmuş 186 bireyin MRI beyin görüntülerini inceledi. Genetik bir nedeni olan frontotemporal demansı olan hastalar hariç tutulmuştur. Sonuçlar, deneklerin yaklaşık %57’sinin beyninin sağ tarafında bir parahipokampal sulkus olduğunu gösterdi.
Beynin sağ tarafında bu ekstra kıvrıma sahip deneklerde demans semptomlarının ortalama iki buçuk yıl sonra başladığı tespit edilmiştir. Bu, ekstraparietal sulkusun semptomların başlangıcını geciktirdiği anlamına gelebilir. Bu sonuçlar istatistiksel olarak anlamlıdır ve şansa ya da diğer faktörlere bağlı olmadıklarını göstermektedir.
Semptomlardaki bu 2,5 yıllık gecikme çok fazla görünmeyebilir, ancak hastalığın kötü prognozu ve semptomlarının şiddeti göz önüne alındığında, hastalar ve yakınları için çok anlamlı bir süredir.
Bilişsel Rezerv
Bununla birlikte, bu ekstra serebral loba sahip olan hastalarda semptomların başlangıcı daha erken olmuş ve semptomların başlangıcından sonra hayatta kalma süresi olmayanlara göre daha kısa olmuştur. Başka bir deyişle, semptomların geç başlamasına rağmen, bu ekstra serebral loba sahip olan ve olmayan hastalar benzer yaşlarda ölmüştür.
Bir faktörün semptomları geciktirirken daha sonra hızlandırması kulağa garip gelse de, bu paradoks nörobilimde “serebral rezerv” olarak bilinen bir ilkenin önemli bir özelliğidir. Serebral rezerv, belirtiler ortaya çıkmadan önce hastalığa karşı direnç sağlayan beyin yapısıdır. Kritik nokta, hastalığın bu savunma mekanizmalarının üstesinden geldiği ve hastanın semptomlar geliştirdiği noktadır. Bu kritik noktadan sonra, beyin rezerv kapasitesi daha yüksek olan kişiler, beyin rezerv kapasitesi daha düşük olanlara göre daha hızlı kötüleşir.
Örneğin, yüksek eğitimli kişiler daha yüksek beyin rezerv kapasitesine sahiptir ve bu nedenle Alzheimer hastalığına daha geç yakalanırlar. Çalışmamız, parahipokampal sulkusun da benzer bir prensiple işlediğini, insanları önce semptomlardan koruduğunu ve semptomlar başladıktan sonra hızla ilerlediğini göstermektedir.
Çalışmamız, frontotemporal demans hastalarında semptomların başlamasını geciktiren beyindeki koruyucu yapıları tanımlayan ilk çalışmadır. Bu koruyucu yapıları korumanın yollarını bulmak, semptomları ve hastalığı kontrol altına alacak tedavilerin geliştirilmesini sağlayabilir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Hafızanın Ötesinde: Beynin Ekstra Katmanı Frontotemporal Demansa İlişkin Önemli Bilgiler Sunuyor
Bilimde Çığır Açan Makale: Montaj Teorisi Evrim ve Fiziği Birleştiriyor!
Hafızanın Ötesinde: Beynin Ekstra Katmanı Frontotemporal Demansa İlişkin Önemli Bilgiler Sunuyor