Gezegenin Kıtaları Alarm Veriyor: Hızlı Kuruma Süreci Başladı
Tüm dünyada tatlı su kayboluyor ve yeni bir analiz, bu suyun büyük bir kısmının okyanusa karıştığını ve kuruyan kıtaların, küresel deniz seviyelerindeki endişe verici artışa eriyen buzullardan daha fazla katkıda bulunduğunu ortaya koyuyor.
Hindistan’daki FLAME Üniversitesi’nden Dünya sistemleri bilimcisi Hrishikesh Chandanpurkar liderliğindeki araştırma ekibi, iklim değişikliği ve insan kaynaklı yeraltı suyu tükenmesi nedeniyle önümüzdeki çok daha kurak zamanlara hazırlanmak için acil eylem gerektiğini söylüyor.
NASA’nın Yerçekimi Kurtarma ve İklim Deneyi ve devam görevinden yirmi yılı aşkın uydu gözlemlerini kullanan araştırmacılar, karasal su depolamasının 2002’den bu yana nasıl ve neden değiştiğine dair bir tablo oluşturdu.
Yazarlar, “Kıtaların (Grönland ve Antarktika hariç tüm kara parçaları) benzeri görülmemiş oranlarda kuraklık yaşadığını ve kuraklık yaşayan kıta alanlarının her yıl Kaliforniya eyaletinin yaklaşık iki katı büyüklüğünde arttığını görüyoruz,” diye yazıyor.
İnsanlar, atmosferimizi değiştiren sera gazları yayarak ve su yollarını ve yağış alanlarını yönlendirerek Dünya’nın su döngüsünü büyük ölçüde bozdu. ‘Sulak’ alanlar giderek daha fazla ıslanırken, ‘kurak’ alanlar giderek daha fazla kuruyor olsa da, bu değişimler aynı hızda ilerlemiyor.
Ekip, “Kurak alanlar, ıslak alanların ıslandığından daha hızlı kuruyor,” diye yazıyor. “Aynı zamanda, kuraklık yaşayan alan artarken, ıslanan alan azaldı.”
Her ülke için ortalama alınan karasal su depolama eğilimleri (Şubat 2003 – Nisan 2024). (Chandanpurkar ve diğerleri, Sci. Adv., 2025)
Bu, karasal suyun genel olarak azaldığı ve dünya çapında yıkıcı etkilere sahip olduğu anlamına geliyor. Bu, göller ve nehirler gibi yüzeydeki tatlı su kaynaklarını ve ayrıca Dünya yüzeyinin derinliklerindeki akiferlerde depolanan yeraltı sularını da kapsıyor. İnsan nüfusunun çoğunluğu – %75’imiz – tatlı suyun giderek artan oranlarda kaybolduğu 101 ülkede yaşıyor.
Hepsi nereye gitti? Çoğunlukla okyanuslara. Kıtalardan o kadar çok tatlı su kayba uğruyor ki, artık deniz seviyesinin yükselmesine buz tabakalarından daha fazla katkıda bulunuyor.
Kıtasal kurumaya doğru bu net kayma, büyük ölçüde Kanada ve Rusya gibi yüksek enlemli bölgelerdeki (genellikle ‘kurak’ olarak düşünmediğimiz bölgeler) karasal su kaybından kaynaklanıyor ve yazarlar bunun bu bölgelerdeki eriyen buz ve permafrosttan kaynaklandığından şüpheleniyor.
Buzulları olmayan kıtalarda, karasal su kaynaklarının kaybının %68’i insan kaynaklı yeraltı suyu tükenmesine bağlanabilir. Orta Amerika ve Avrupa’da son dönemde yaşanan eşi benzeri görülmemiş aşırı kuraklıklar da bunda rol oynadı ve iklim kriziyle birlikte bu tür olayların daha sık ve şiddetli hale gelmesi bekleniyor.
2025, İngiltere’nin 132 yılın en kurak baharı ilan edildi. Bu rezervuar o kadar azaldı ki, eski bir katır köprüsü ortaya çıktı. (Christopher Furlong/Getty Images)
Artan fosil yakıt emisyonlarımız, bir zamanlar güvendiğimiz yağış düzenlerini değiştirdikçe, insanlar çaresizce yeraltı suyuna yöneliyor ve bu da tükendikleri oranda yenilenmeyen su kaynakları üzerinde daha fazla baskı yaratıyor.
Birçok kıtada, yeraltı suyunun aşırı kullanımının, ekinleri sulamak için bu su kaynağına bağımlı olan kurak tarım bölgelerine kadar uzandığı görülebilir: örneğin, dünya badem üretiminin %70’ini üreten Kaliforniya’nın Orta Vadisi ve Orta Asya’da artık tamamen kurumuş olan Aral Gölü yakınlarındaki pamuk üretimi.
Yazarlar, “Şu anda, yeraltı suyunun aşırı pompalanması, kurak bölgelerde karasal su depolama oranlarının azalmasına en büyük katkıda bulunan faktördür ve artan sıcaklık, kuraklaşma ve aşırı kuraklık olaylarının etkilerini önemli ölçüde artırmaktadır,” diye yazıyor.
“Dünyanın yeraltı suyu kaynaklarını korumak, ısınan bir dünyada ve artık kuruduğunu bildiğimiz kıtalarda çok önemli.”
Yeraltı suyunun sürdürülebilir kullanımını geliştirmeye yönelik bölgesel, ulusal ve uluslararası çabaların, bu değerli kaynağın önümüzdeki yıllarda korunmasına yardımcı olabileceğini umuyorlar.
Ekip, “İklim değişikliğini yavaşlatma çabaları sekteye uğrasa da, kıtasal kurumayı yavaşlatma çabalarının aynı etkiyi yaratması için hiçbir neden yok” diye yazıyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Tarih Öncesi Felaketin Perdesi Aralandı: Dünya Neden Bir Sera Gezegenine Dönüştü?