Genetikçiler İnsan Embriyosunun DNA’sını Düzenlemeyi Başardı, Ancak Hâlâ Yanıtlanmayı Bekleyen Sorular Var
Bilim insanı ekibi, insan embriyolarının DNA’sını değiştirmek için baz düzenleme yöntemini kullandı.
Bu teknoloji, eski CRISPR yönteminde olduğu gibi kromozom bozulması riskini en aza indirerek, üç temel genin son derece hassas bir şekilde düzeltilmesine olanak sağladı. Ancak bu gelişme, bilim camiasında hem büyük ilgi uyandırdı hem de ciddi etik tartışmalara yol açtı.
He Jiankui’nin Mirası. İnsan DNA’sının herhangi bir şekilde manipüle edilmesiyle ilgili tartışmalar, bilim insanlarını kaçınılmaz olarak 2018’deki olaylara geri götürüyor.
O yıl Çinli biyolog He Jiankui, embriyoları HIV’den korumak için ilk kez CRISPR-Cas9 aracını kullanarak gizlice embriyoları modifiye etmişti. Bu, Lulu ve Nana adlı ikizlerin doğumuyla sonuçlanmıştı.
Bilim insanının eylemleri uluslararası bir skandala ve gereksiz riskler aldığı için küresel bilim camiasından sert kınamalara yol açmıştı. Yasadışı tıbbi uygulama nedeniyle üç yıl hapis cezasına çarptırılmıştı, ancak son röportajlarında çalışmalarından derin gurur duyduğunu belirtmişti.
Columbia Üniversitesi’nden Dieter Egli liderliğindeki bir biyolog ekibi, insan embriyonik hücrelerinde DNA’yı hassas bir şekilde değiştirme üzerine yaptıkları başarılı bir deneyin sonuçlarını yayınladı.
Bilim insanları, DNA ipliklerinin her ikisini de kesmeden tek nükleotidlerin son derece hassas bir şekilde değiştirilmesini sağlayan, son teknoloji ürünü bir baz düzenleme tekniği kullandılar.
Çalışmaları sırasında araştırmacılar, kötü kolesterol seviyelerini düzenleyen PCSK9 genini başarıyla devre dışı bıraktılar ve fetal hemoglobin üretimiyle ilişkili HBG1 ve HBG2 genlerine koruyucu mutasyonlar eklediler. Bu değişiklikler, gelecekteki insanları kalp krizi, felç ve ciddi kan hastalıklarından koruma potansiyeline sahiptir.
Daha önce standart CRISPR-Cas9 aracı kullanılarak embriyoların değiştirilmesi girişimleri genellikle düzenlenmiş kromozomların kaybıyla sonuçlanmış ve bu da teknolojiyi klinik kullanım için uygunsuz hale getirmiştir.
Yeni yaklaşım, genetik manipülasyonda daha fazla güvenlik ve öngörülebilirlik yönünde kavramsal bir değişimi temsil etmektedir.
Ancak yazarlar, teknolojinin klinik uygulaması hakkında konuşmak için henüz çok erken olduğunu kabul ediyorlar. Deneyler sırasında, istenen değişikliklerin embriyonun sadece bazı hücrelerinde sabitlendiği ve genetik aracı iletmek için kullanılan RNA moleküllerinin hücre bölünmesini geçici olarak engellediği bir mozaik etkisi gözlemlendi.
Çalışmanın lideri Dieter Egli, gerçekçi ve temkinli bir yaklaşım sergiliyor. Teknolojinin mevcut durumunu değerlendirirken şunları söyledi : “Bu baz düzenleyiciler embriyoya zarar verebilir. Öyleyse, tam olarak anlamadığınız bir teknolojiyi neden kullanıyorsunuz? Mevcut haliyle kullanamazsınız. Bu gün gibi açık.”
Etik Tartışmalar ve Ticari Gelecek
Yayın, biyoetik ve teknolojinin potansiyel kötüye kullanımı hakkında hararetli bir tartışmaya yol açtı. Birçok uzman, bu tekniğin, varlıklı ailelerin gelecekteki çocuklarının niteliklerini artırmaya yönelik hizmetler sunan ticari laboratuvarların kurulması için bir başlangıç noktası haline gelebileceğinden endişe duyduğunu dile getirdi.
Eleştirmenler, mevcut tüp bebek ve genetik tarama yöntemlerinin, DNA koduna doğrudan müdahale etmeden sağlıklı embriyoların seçilmesine zaten olanak sağladığını, bu nedenle gen düzenlemesinin terapötik gerekliliğinin tartışmalı kaldığını belirtiyorlar. Ayrıca, bu tür her adımın tehlikeli manipülasyonları kamuoyunda normalleştireceği korkusu da var.
Bununla birlikte, çalışmanın savunucuları, bir yetişkinde milyarlarca hasarlı hücreyi tedavi etmeye çalışmak yerine, genin yalnızca bir savunmasız kopyasının bulunduğu en erken gelişim aşamasında mutasyonları düzeltmenin mantığını vurguluyorlar.
İşletmeler şimdiden bu teknolojiye ilgi gösteriyor. Egli, kapsamlı embriyo genetik modelleme hizmetleri sunan Nucleus Genomics şirketiyle iş birliği yapıyor. Girişim şirketinin yönetimi, DNA düzenlemeyi, ebeveynlerin sağlıklı yavruların doğumunu sağlamak için bilinçli seçimler yapmalarını sağlamaya yönelik mantıklı bir adım olarak görüyor.
Aynı zamanda uzmanlar, boy veya zeka gibi karmaşık özelliklerin değiştirilmesinin, yüzlerce gene aynı anda bağlı olmaları nedeniyle teknik olarak hala imkansız olduğunu kabul ediyor. Bu nedenle, öngörülebilir gelecekte, bu teknoloji ciddi kalıtsal hastalıkların önlenmesi için niş bir çözüm olarak kalacaktır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Genetikçiler İnsan Embriyosunun DNA’sını Düzenlemeyi Başardı, Ancak Hâlâ Yanıtlanmayı Bekleyen Sorular Var
Sınır Tanımayan Hücreler: Kanserin En Sinsi Proteini Bağışıklık Sistemini Nasıl Kör Ediyor?