Açık bir gece gökyüzüne bakarken, her yönden yıldızları görürsünüz. Neredeyse sizi kozmosun merkezindeymiş gibi hissettirir. Ama öyle değilse, evrenin merkezi nerede?
Evrenin aslında hiçbir merkezi yoktur. 13,7 milyar yıl önce Büyük Patlama’dan bu yana, evren genişliyor. Fakat ismine rağmen, Big Bang, patlamanın merkezi bir noktasından dışarı doğru patlayan bir patlama değildi. Evren son derece kompakt ve küçük başladı. Sonra evrendeki her nokta eşit olarak genişledi ve bu, bugün de devam ediyor. Ve böylece, herhangi bir kökeni olmaksızın, evrenin merkezi yoktur.
Bunu düşünmenin bir yolu, mükemmel küresel bir balonun yüzeyinde yaşayan iki boyutlu bir karınca hayal etmektir. Karınca’nın bakış açısından, yüzeydeki her yer aynı görünür. Ne kürenin yüzeyinde bir merkez, ne de bir kenarı vardır. Balonu şişirirseniz, karınca iki boyutlu evreninin genişlediğini görecektir. Yüzeye noktalar koyun ve tıpkı gerçek evrenimizdeki galaksiler gibi, birbirlerinden uzaklaşacaklardır.
Bu iki boyutlu evrendeki karınca için, balonun yüzeyine dik uzanan herhangi bir üçüncü boyutun – balonun merkezine doğru seyahat etmek gibi – fiziksel bir anlamı yoktur. Ohio Devlet Üniversitesi’nden bir astrofizikçi olan Barbara Ryden, “İleri ve geri gidebileceğini bilir. Sola ve sağa gidebilir” ; “Ama yukarı ve aşağı kavramları yok.” diyor.
Evrenimiz karıncanın 2D balon evreninin 3 boyutlu bir versiyonudur. Ancak, sınırlı bir yüzey alanına sahip olan balon benzetmesi, sınırlı bir evreni temsil ediyor – ki kozmologlar, hala bunun bize uygulanabileceğinden emin değiller. Büyük Patlama’dan bu yana ışığın ne kadar uzağa gitmiş olması ile sınırlanmışsa, kozmologların gözlemleri yalnızca kozmosun sonlu bir bakışını sunar; ancak tüm evren sonsuz olabilir. Eğer durum buysa, balonu sonsuza dek uzayan düz, genişleyen bir lastik çarşaf ile değiştirebilirsiniz. Ya da bir 3 boyutlu evren düşünmek istiyorsanız, sürekli genişleyen sonsuz kuru üzümlü keki hayal edin. Bu durumda kuru üzümler, birbirlerinden uzaklaşan galaksileri temsil eder. “Eğer evren sonsuz ise,” merkezi yoktur.
Evrenin düz veya kavisli olup olmadığı, kozmostaki toplam kütle ve enerjiye bağlıdır. Eğer evrenin kütle ve enerji yoğunluğu doğruysa – yani kritik yoğunlukta – o zaman evren bir çarşaf gibi düz olacak ve istikrarlı bir hızda genişleyecektir.
Ancak yoğunluk daha yüksekse, kozmos balon gibi kavisli olacaktır. Bu artan yoğunluğun ekstra çekimi, kozmik genişlemeyi yavaşlatacak, sonuçta bu büyümeyi durduracaktır. Bu arada, bu kritik yoğunluğun altında, kozmik genişleme daha da hızlanacaktır. Bu senaryoda, evren biraz bir eyer gibi bir şekle sahip negatif eğriliğe sahip olacaktır. Bununla birlikte, bir merkezi olmadan yine de sonsuz olurdu.
Şimdiye kadar, kozmik mikrodalga arkaplan radyasyonu, Büyük Patlama’dan sonraki arkaplan ışıması gibi teorik fikirler ve gözlemler dikkat çekici derecede düz bir evrene işaret ediyor. Ancak kozmologlar hala evrenin gerçekten düz olup olmadığından ya da eğriliğin o kadar geniş olduğundan emin değiller, çünkü evren sadece düz görünüyor – nasıl ki Dünya yüzeyinde düz hissediyormuşuz gibi.
Evrenin merkezi olmadığı – ve ek olarak, hiçbir kenarı olmadığı – kozmolojik ilke ile tutarlı olup, bu da evrendeki hiçbir yerin özel olmadığı fikridir. Gökada kümelerinin nasıl dağıldığına ve kozmik mikrodalga arkaplanının nasıl gözüktüğüne dair gözlemler, yeterince uzaklaştığınız zaman, her yerde aynı görünüme sahip bir kozmos ortaya çıkarır.
Tarih boyunca insanlar, evrenin merkezinde ya da yakınında olduğumuz yanılsamasına düşmüşlerdir – bu merkez Dünya, Güneş ve hatta Samanyolu galaksisiydi. Ama biz insanlar ne kadar özel olduğumuzu düşünürsek düşünelim bunun bir önemi yok; zira şimdiye kadar, Evren bize başka türlü gösterdi.
Çeviri : M.Mustafa Çiftçioğlu
Kaynak : https://www.livescience.com/62547-what-is-center-of-universe.html?utm_source=notification