Evrenin Dev Göçü: İki Galaksi Virgo Kümesi’ne Yaklaşıyor
Uçsuz bucaksız bir nötr hidrojen nehri, devasa Başak Kümesi’ne girmeye başlayan iki galaksiyi birbirine bağlıyor ve bu yapı, gökbilimcilerin Samanyolu’muzun yakınlardaki Macellan Bulutları ile ilişkisini daha iyi anlamalarına yardımcı oluyor.
NGC 4532 ve DDO 137 adlı iki galaksi, aslında saniyede 880 kilometre hızla Başak Kümesi’ne düşüyor ve bunu yaparken kümeyi çevreleyen uçsuz bucaksız bir gaz bulutunun içinden geçiyor. Galaksiler için bu, ön kenarlarını aşındıran, hidrojen gazını ısıtan ve koparan ve ardından 1,6 milyon ışık yılı uzunluğunda bir kuyruk oluşturan sıcak bir pekmezin içinde ilerlemek gibi.
Bu kuyruk daha önce Porto Riko’daki Arecibo radyo teleskobu tarafından tespit edilmişti. Şimdi, Avustralya Kare Kilometre Dizisi Yol Bulucu (ASKAP) radyo teleskobuyla iki galaksiyi hedefleyen gökbilimciler, iki galaksi arasında 185.000 ışık yılı boyunca uzanan devasa bir gaz köprüsünün yanı sıra, çiftin etrafında bulunan ve devasa kuyruğa bağlanan ek mahmuzlar ve hidrojen bulutları keşfettiler.
Batı Avustralya Üniversitesi Uluslararası Radyo Astronomi Araştırmaları Merkezi’nin merkezinden araştırmaya liderlik eden gökbilimci Lister Staveley-Smith’e göre, bu devasa yapılar iki olgunun sonucu.
Staveley-Smith yaptığı açıklamada, “Modellememiz, bu galaksiler arasında etki eden gelgit kuvvetlerinin, devasa Başak Galaksi Kümesi’ne yakınlıklarının yanı sıra, gözlemlediğimiz gaz dinamiklerinde önemli bir rol oynadığını gösterdi,” dedi.
1,6 milyon ışık yılı uzunluğundaki kuyruk, Dünya’dan 53 milyon ışık yılı uzaklıktaki galaksi çiftinin Başak Kümesi’ne doğru çekilmesiyle oluşan çarpma basıncı soyulmasının bir ürünü.
Staveley-Smith, “Galaksiler birbirleri etrafında dönerken ve Başak Kümesi’ni çevreleyen, Güneş’in yüzeyinden 200 kat daha sıcak olan sıcak gaz bulutuna doğru hareket ettikçe, galaksilerden gazı sıyıran ve ısıtan, ram basıncı olarak bilinen bir durum yaşadılar” dedi.
Galaksi çifti için, kümenin etrafında milyonlarca ışık yılı boyunca uzanan, serbest elektronlarla dolu, iyonize gazdan oluşan sıcak gaz bulutu, bir pekmez fıçısına yuvarlanıp, içeri düşen galaksilerin ön kenarındaki gazı aşındırıp yok etmeye başlamak gibidir.
Staveley-Smith, “Elektronların yoğunluğu ve galaksilerin sıcak gaz bulutuna düşme hızı, galaksilerden köprüye ve çevresindeki alanlara neden bu kadar çok gaz çekildiğini açıklamaya yeter,” dedi.
İki galaksi arasındaki köprünün farklı bir kökeni vardır. Burada, galaksiler arasındaki kütleçekimsel gelgitler birbirlerinden gaz çekerek köprüyü ve ilişkili çıkıntıları oluşturur. Çok daha yakınımızda, Büyük ve Küçük Macellan Bulutları arasında ve Samanyolu’na uzanan nötr hidrojen gazından oluşan Macellan Akıntısı şeklinde çok benzer bir olgu görüyoruz. Bu iki cüce gökada, Samanyolu’nun yörüngesinde sırasıyla 163.000 ve 200.000 ışık yılı uzaklıkta yer alır ve galaksimizin sıcak gaz halesinden çok da farklı olmayan, ancak çok daha küçük bir ölçekte, Başak Kümesi’nin sıcak gaz halesinden geçerler. Macellan Akıntısı içinde yıldızların oluştuğu gözlemlenir ve benzer köprülerin ve gelgit kuyruklarının, evrenin başka yerlerinde yıldız oluşumunun sıcak noktaları olduğu bilinmektedir.
Staveley-Smith, “Bu gaz köprülerini ve dinamiklerini anlamak, galaksilerin zaman içinde nasıl evrimleştiği, galaktik gazın nasıl yeniden dağıldığı ve galaksilerin yıldız oluşturup oluşturamayacağı çeşitli koşullar hakkında önemli bilgiler sağlar,” dedi. “Bu, evrendeki en büyük yapılar ve yaşam döngüleri hakkındaki daha geniş anlayışımıza katkıda bulunarak, onların engin karmaşıklıkları ve yıldız oluşum tarihleri hakkında daha fazla bilgi edinmemize yardımcı olur.”
Avustralya’daki Kare Kilometre Dizisi’nin öncüsü olan ASKAP radyo teleskop dizisi. (Görsel kaynağı: Alex Cherney/CSIRO.)
NGC 4532 ve DDO 137 gözlemleri, gökyüzündeki tüm galaksilerdeki nötr hidrojeni inceleyerek, kozmik kütleçekim ve basınç kuvvetlerinin bu gazı nasıl şekillendirdiğini ve yıldız oluşumunda nasıl bir rol oynadığını daha iyi anlamayı amaçlayan yeni bir araştırma olan Geniş Alan ASKAP L-Band Legacy Tüm Gökyüzü Araştırması (WALLABY) için yapılan pilot çalışmanın bir parçası olarak gerçekleştirildi.
Kaynak: https://www.space.com