Evrenin Derinliklerinden Gelen Tuhaf Radyo Halkası
Evren bizi artık şaşırtamadığında üzücü olacak, ancak bugün o gün değil. Güney Afrika’nın MeerKAT radyo teleskobu, galaksinin merkezine yakın bir yerde soluk bir halka tespit etti – ancak bunun ne olduğu ve nereden geldiği keşfedebileceğimiz gizemler.
2020’de, Avustralya Kare Kilometre Dizisi Pathfinder Teleskobu’nu (ASKAP) kullanan gökbilimciler, Garip Radyo Çemberleri (ORC’ler) adını verdikleri garip nesneler buldular. Daha önce hiç fark edilmemişlerdi çünkü çok büyüklerdi – gökyüzünün o kadar büyük alanlarını hafifçe kaplıyorlardı ki, küçük görüş alanlarına sahip teleskoplar tarafından fark edilmiyorlardı.
İlk bakışta, MeerKAT’ın yeni keşfi J1802–3353, bulucuların Kýklos (Yunancada daire) adını verdiği, benzer ancak daha soluk görünüyor. ORC’lerde olduğu gibi, alışılmadık şekilde dairesel ve görünüşe göre radyo dışı dalga boylarında görünmüyor. Ancak, ORC’ler yalnızca galaksilerin çevresinde bulunmuştur ve neredeyse kesinlikle Samanyolu’nun yüz milyonlarca ışık yılı ötesinde yer almaktadır.
Öte yandan Kýklos, Samanyolu düzleminden sadece 6 derece uzaklıktadır ve ilişkili olduğu görünen uzak bir galaksisi yoktur. İnsan standartlarına göre muazzam olmasına rağmen, muhtemelen bir ORC’den binlerce kat daha küçük ve daha yakındır ve muhtemelen kendi galaktik merkezimize oldukça yakındır. Bunlardan daha fazlasını keşfedersek, belki de sınıfa goblinler demeliyiz.
Ancak, nerede olduğu konusunda haklı olduğumuzu varsaysak bile, Kýklos’un ne olduğunu bildiğimiz anlamına gelmez. Şimdiye kadar gerçekten bildiğimiz tek şey, bir derecenin bir dakikasından biraz daha geniş, neredeyse dairesel, soluk bir halka olarak göründüğü, büyükçe bir ay kraterinin görünen boyutu. Ancak milyonlarca kat daha uzakta olduğu varsayıldığında, Kýklos muhtemelen en azından birkaç ışık yılı genişliğindedir. Benzer bir yönde parlak mavi bir yıldız var, ancak çok daha yakın veya daha uzak olabilir. Çeşitli diğer nesneler ilişkilendirilebilir, ancak aynı zamanda gökyüzünün aynı bölümünde, açıklanamayan bazı kızılötesi kaynaklar da dahil olmak üzere, tesadüfen bulunabilir.
Bir dizi frekansta gözlem yapabilen MeerKAT bile, sadece bazılarında Kýklos’u tespit eder.
İnce küresel kabuklar, dış kenarları daha yoğun göründüğü için uzuv parlaklaşması olarak bilinen bir etki gösterir çünkü daha fazla malzeme görüyoruz. Kýklos’un keşfedicileri, bir disk değil, bir halka görmemizin nedeninin bu olduğundan şüpheleniyorlar. Kümelenme, eşit olarak işgal edilmeyen uzaya doğru genişlemesinin ürünü olabilir.
Birkaç yıllık şaşkınlıktan sonra, bazı gökbilimciler ORC’lerin, yıldız patlaması galaksilerinden gelen sayısız süpernovanın neredeyse aynı anda uzaya gaz püskürtmesinin ürünü olduğu sonucuna vardılar. Bu sorunun çözüldüğünü ilan etmek için muhtemelen henüz çok erken. Kýklos’u bildiren makalede belirtildiği gibi; “Bu yapıların kökeni belirsizliğini koruyor ve tartışma konusu olmaya devam ediyor.”
ORC’lerin kimliği, Kýklos’u açıklamaya yardımcı olmayabilir. Galaksimizde tek bir süpernova kalıntısının neye benzediğini biliyoruz – bunlardan bolca gördük. Bunlar genellikle optik teleskoplarla kolayca görülebildiği gibi, astronomik standartlara göre bize çok yakın olmadıkları sürece çoğunlukla çok daha küçüktürler.
Kýklos’un keşfini anlatan makalede bir dizi olası açıklama yer alıyor, ancak çoğu bildiklerimizle pek uyuşmuyor gibi görünüyor. Yazarların sunabileceği en makul cevap, Kýklos’un çok büyük bir yıldızdan, büyük ihtimalle Wolf-Rayets olarak bilinen ve birçok astronomik tuhaflıktan şüphelenilen nadir kategoriden kaynaklanan kütle kaybının ürünü olduğudur.
Daha önce bahsedilen parlak yıldız olan HD 164455 muhtemelen çok küçük ve yakındır. Üç uzak yıldız daha adaydır, ancak bu aşamada hiçbiri hakkında veya Kýklos’un ne kadar uzakta olduğu hakkında yeterince bilgimiz yok, emin olmak için.
Belki de tüm bunların en dikkat çekici yönü, ASKAPF gibi MeerKAT’ın da esas olarak Avustralya ve Güney Afrika’da inşa edilecek Kare Kilometre Dizileri (SKA’lar) için bir deneme çalışması olarak tasarlanmış olmasıdır. Sadece inşa edilmeden önce dev teleskopların tasarımını ve özelliklerini test etmeye yardımcı olmak yerine, ikisi hiç beklemediğimiz nesne sınıflarını ortaya çıkardı. Gökbilimcilerin SKA’ların kendilerinin ortaya çıkaracağı şey konusunda neden bu kadar heyecanlı olduklarını anlamak zor değil.
Kýklos ne olursa olsun, son zamanlardaki güneş fırtınalarının neden olduğu Dünya’nın yeni halkasıyla ilgili değil, ancak evrenin bu günlerde onlara büyük önem verdiği hissediliyor.
Kaynak: https://www.iflscience.com