Etowah’da Kakao DNA’sı Bulundu: İnsanlar 900 Yıl Önce Çikolata İçmiş
Antik Kakao DNA Keşfi Tarihi Yeniden Yazıyor: Çikolata Kuzey Amerika’ya Yüzyıllar Önce mi Geldi?
Çikolata, Kuzey Amerika’ya bilim insanlarının daha önce düşündüğünden çok daha erken mi ulaştı? PLOS One’da yayımlanan çığır açıcı bir çalışma bu soruya kesin bir “evet” yanıtı veriyor.
Araştırmacılar, Georgia’daki Etowah bölgesinde ortaya çıkarılan çömlek parçalarının içine gömülü halde, Theobroma cacao’nun – yani çikolatanın kaynağı olan bitkinin – antik DNA’sını tespit etti. Bu kanıt, Doğu Ormanlık Bölgesi’nde kakao tüketiminin zaman çizelgesini kabaca iki yüzyıl geriye çekiyor.
Peki, bu keşif neden bu kadar önemli? Çünkü Mississippian kültürünün insanları yaklaşık bin yıl önce çikolatanın tadını çıkarıyordu. Bu dönem, New Mexico’daki Chaco Kanyonu’nun en parlak zamanıyla tam olarak örtüşüyor. Orada da atalardan kalma Pueblo halkı kakao içeceği tüketiyordu.
Sonuç olarak, arkeologlar geniş bir ticaret ağının egzotik malları Güneydoğu’ya taşıdığından güçlü bir şekilde şüpheleniyor.
Etowah Kızılderili Höyükleri’ndeki Şölen Çukurlarına Bağlanan Çikolata: Antik Kakao Kalıntıları Nerede Bulundu?
Etowah bölgesi, günümüzde Cartersville, Georgia yakınlarındaki Etowah Kızılderili Höyükleri Tarihi Sit Alanı olarak biliniyor.
Elli dört dönümlük bir alanı kaplayan bu yer, Etowah Nehri boyunca uzanıyor. Altı adet toprak höyük, bir köy ve geniş meydanlar içeriyor. On dördüncü yüzyıldaki zirve döneminde Etowah, önemli bir Mississippian merkeziydi.
Ancak yeni kanıtlar, topluluğun ilk platform höyüğünü inşa etmeye başladığı on birinci ve on ikinci yüzyıllara tarihleniyor. İşçiler höyük için toprak kazarken geride “ödünç çukurları” (borrow pits) bıraktı. Bu çukurlar daha sonra toplu şölenlerden kalan atıklarla doldu.
Arkeologlar bin dokuz yüz ellili yıllarda bu çukurları kazarken çömlek parçaları buldu. Yakın zamana kadar müzelerde saklanan, Etowah Kompleks Damgalı (Etowah Complicated Stamped) olarak sınıflandırılan iki kap, kakao DNA’sı veren kalıntıları barındırıyordu.
Bu kalıntılar, bin yıl öncesine ait bir ziyafetin sessiz tanıkları.
Arkeogenomik Yöntem Siyah İçecek Sorununu Nasıl Çözdü? Kimyasal Yöntemler Neden Yetersiz Kaldı?
Etowah’da çikolata tespit etmeye yönelik önceki girişimler neden başarısız oldu?
İki bin on yedi yılında araştırmacılar, otuz bir çömlek parçası üzerinde kütle spektrometrisi kullandı. Kafein ve teobromin buldular. Ancak törensel “Siyah İçecek” (Black Drink) adı verilen içeceği demlemek için kullanılan yerel bir bitki olan yaupon çobanpüskülü de aynı kimyasal belirteçleri içeriyor.
Kimya tek başına kakaoyu yaupon çayından ayırt edemedi. İşte bu noktada arkeogenomik devreye girdi. Güney Carolina Üniversitesi’nden arkeolog Adam King ve Fransa’daki CIRAD araştırma enstitüsünden genetikçilerin liderliğindeki yeni çalışma, çömlek kalıntılarında hapsolmuş DNA’yı diziledi.
Ekip, toprak bakterilerinden ve diğer bitkilerden gelen kontaminasyonu filtreledi. Nihayetinde, Theobroma cacao’ya özgü düzinelerce küçük genetik parça tespit etti. Üstelik bu parçalar, gerçekten antik DNA’ya özgü klasik hasar desenleri gösteriyordu. Bu, modern kontaminasyonu kesin olarak dışladı. Soru şu: Bu yöntem gelecekte başka antik yiyeceklerin izini sürmek için de kullanılabilir mi?
Bir Güç Tadı: Elit Statü Sembolü Olarak Kakao ve Uzun Mesafe Ticaretinin Sırları
Kakao çekirdekleri Etowah’a ulaşmak için ne kadar yol kat etmiş olabilir? Theobroma cacao kesinlikle tropikal bölgelerde yetişir. Çekirdeklerin Orta veya Güney Amerika’dan yüzlerce hatta binlerce kilometre yolculuk etmesi gerekiyordu.
Ön genetik karşılaştırma araştırmacıları şaşırttı: İki çekirdek, Güney Amerika’nın Amazon bölgesindeki çeşitlere en yakın akrabalık gösteriyordu. Ancak bilim insanları, kesin kaynağı belirlemek için daha fazla veriye ihtiyaç olduğu konusunda uyarıyor.
Peki, elitler neden bu kadar uzun mesafeli ticarete yatırım yapsın? Kakao muhtemelen kutsal toprak işlerinin inşasıyla ilişkili şölenler gibi özel günlere ayrılmıştı. Arkeologlar bu etkinlikleri toplumsal yenilenme törenleri olarak sınıflandırır.
Mayalar, kakaoyu hem para birimi hem de törensel yiyecek olarak kullandı. Benzer şekilde, Chaco’daki elitler özel olarak tasarlanmış kavanozlardan çikolata içiyordu. Etowah’da da liderler muhtemelen bu içeceği statülerini yükseltmek ve ittifaklar kurmak için kullandı. Bu, bize antik dünyada gücün ve ritüelin nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor.
Antik Değişim Ağlarının Haritasını Yeniden Çizmek: Kolomb Öncesi Ticaret Ne Kadar Gelişmişti?
Bu keşif, Kolomb öncesi ticaret anlayışımız için ne anlama geliyor? Birden fazla gıdadan elde edilen antik DNA, “Siyah İçecek” hakkındaki uzun süredir devam eden bir bilmeceyi çözmeye yardımcı oldu.
Kimyasal yöntemler tek başlarına sonuçsuz kaldı. Şimdi araştırmacılar, Mississippian dünyasındaki insanların, çikolatayı kuzeye getiren geleneklere katıldığını doğruluyor.
Sonuç olarak, Avrupalıların Güneydoğu’ya gelişinden çok önce kapsamlı ticaret ağları mevcuttu. Mallar ve fikirler, Doğu Ormanlık Bölgesi’ndeki höyük inşa eden toplumlar ile tropikal bölgelerde yaşayan insanlar arasında akış halindeydi.
Gelecek araştırmalar, kakaonun kökenini ve antik güneydoğu Amerika Birleşik Devletleri’ne ulaştığı rotaları daha iyi belirlemek için kakao ile ilişkili ek arkeolojik kalıntıları inceleyecek. Belki de bu rotalar, bugün bildiğimizden çok daha karmaşık ve genişti.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Etowah’da Kakao DNA’sı Bulundu: İnsanlar 900 Yıl Önce Çikolata İçmiş
Çekya’da Gizemli Bir Ritüel Kompleksi Keşfedildi: Stonehenge’den 1000 Yıl Önce İnşa Edilmiş
Çekya’da Gizemli Bir Ritüel Kompleksi Keşfedildi: Stonehenge’den 1000 Yıl Önce İnşa Edilmiş
Etowah’da Kakao DNA’sı Bulundu: İnsanlar 900 Yıl Önce Çikolata İçmiş