Dünyanın En Tehlikeli Hayvanını Tahmin Edebilir misiniz?
Hâlâ bazı güçlü yırtıcıların bulunduğu bir dünyada, en ölümcül hayvanın büyük beyaz köpekbalığı, boz ayı ya da benzeri bir yaratık olduğunu düşünebilirsiniz. Bugünlerde nadir görülen büyük bir hayvan saldırısının medyada ne kadar ilgi çektiği göz önüne alındığında, böyle düşündüğünüz için kesinlikle affedilirsiniz. Ancak, dünyanın en ölümcül hayvanı beklediğiniz gibi değildir. Ne vahşi ne de güçlüdür, ancak yine de her yıl yüz binlerce kişinin ölümünden sorumludur.
Bu katilin hikayesine dalmadan önce, ne kadar tehditkar olduğunu göstermek için bazı ayrıntıları açıklığa kavuşturmalıyız. Okyanus yırtıcılarının kültürel zihnimizdeki popülerliğine rağmen, köpekbalıkları dünya genelinde her yıl ortalama 10 kişiyi öldürmektedir (2023 yılında bu sayı biraz artmıştır). Düşen hindistan cevizleriyle (her yıl yaklaşık 150 kişi ölüyor) kıyaslandığında, köpekbalıkları yarattıkları korkuya gerçekten değmiyor.
Peki ya ayılar? Kuzey Amerika’da kırlarda dolaşan yaklaşık 750.000 siyah ayı var. Her yıl ortalama kaç kişiyi öldürüyorlar? Bir, bir kişi.
Ölümcül karşılaşmalar söz konusu olduğunda, inekler bile ayıları ve köpekbalıklarını geride bırakıyor, çünkü sadece ABD’de yılda 20-22 arasında insan öldürüyorlar.
Tamam, büyük ve vahşi olmak yeterli değil gibi görünüyor, peki ya zehirli ya da zehirli olanlar? Dünya çapında pek çok korkuya konu olan örümcekler, özellikle 20. yüzyılda panzehirlerin geliştirilmesinden bu yana, oldukça az sayıda ölümcül ısırıktan sorumludur. Ancak aynı şey yılan ısırıkları için söylenemez. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yılan ısırıklarını “ihmal edilen tropikal hastalık” olarak kabul etmektedir, zira her yıl dünya genelinde yaklaşık 140.000 kişi bu hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
Bu rakamın trajik doğasına rağmen, gerçekten de dünyanın en büyük katili ile rekabet bile edemiyor. Her yıl 700.000 ila 2,5 milyon insan bu yaratık yüzünden hayatını kaybetmektedir. Nedir bu yaratık? Pek de mütevazı olmayan sivrisinek.
Sivrisinekler çeşitli hastalıkların vektörleridir, en ölümcül olanı ise her yıl yaklaşık 600.000 kişinin ölümüne neden olan sıtmadır. 200 milyon vaka ise insanların günlerce iş göremez hale gelmesine neden olmaktadır. Hastalık çoğunlukla tropikal ve subtropikal bölgelerde yaşayan insanları etkilemektedir. En yüksek bulaşma oranlarına sahip ülkelerde, en savunmasız olanlar bağışıklık geliştirmemiş küçük çocuklar ve kendi bağışıklıkları hamilelik nedeniyle değişmiş olan hamile kadınlardır.
Hastalığı önlemek ve tedavi etmek için çeşitli müdahale yöntemlerinin giderek daha fazla kullanılabilir hale gelmesine rağmen, sıtma bireyler, aileler, toplumlar ve tüm uluslar üzerinde ağır bir maliyet oluşturmaya devam etmektedir.
Son yıllarda sıtma, bu hastalığa daha az aşina olan ülkelerde yaşayan insanlar için daha büyük bir risk haline gelmeye başlamıştır. ABD’de endemik olmamasına rağmen, insanlar endemik olduğu ülkeleri ziyaret ettikçe hastalık daha fazla sayıda ithal edilmektedir. Güney Fransa’da da benzer bir durum söz konusudur ve burada da sıtma tek tük görülmeye başlanmıştır.
Sivrisinekler tarafından bulaştırılan tek hastalık sıtma değildir. Viral bir enfeksiyon olan dang humması da tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygındır ve ABD’nin bazı bölgelerinde endemiktir. Her ne kadar sıtma kadar şiddetli olmasa da, çoğu insan zamanla iyileşir, ancak yine de bunu yaşayanlar için son derece rahatsız edicidir.
Batı Nil virüsü de dahil olmak üzere sivrisineklerden bulaşan başka hastalıklar da vardır; bu virüs nadiren ölümcül olsa da nörolojik hastalığa neden olabilir (vakaların yaklaşık yüzde 1’inde) ve öldürebilir. Şu anda bu enfeksiyon için özel bir tedavi bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, küçük boyutlarına rağmen sivrisinek gerçekten de dünya çapında endişe verici bir katildir ve iklim değişikliği devam ettikçe, daha önce etkilenmemiş bölgelere yayılabilir.
Dünya genelinde insan sağlığı üzerindeki etkilerini sınırlandırmayı amaçlayan bir dizi girişim bulunmaktadır ve birçoğu oldukça etkili olsa da, onlara karşı mücadele bir süre daha devam edecektir.
Kaynak: https://www.iflscience.com