Dünya’nın Derinliklerindeki Gizem: Everest’ten 100 Kat Büyük İki Dağ Bulundu
Edmund Hillary ve Tenzing Norgay’ın 1953 yılında Everest Dağı’nın zirvesine ilk kez ulaşmalarından bu yana, dünyanın en yüksek zirvesini fethetmek gezegendeki hemen her ciddi dağcının hedefi olmuştur.
Ancak bilim insanlarının keşfettiğine göre bu ünlü zirve, Everest’in 8.800 metrelik zirvesinden 100 kat daha uzun olan iki gizli dağın yanında sönük kalıyor.
Yaklaşık 620 mil (1.000 km) yüksekliğe ulaşan bu kıta büyüklüğündeki kaya ‘adaları’ gezegenimizde bulunan diğer her şeyi gölgede bırakıyor.
Ancak kafası karışık maceraperestler rahat olabilir.
Utrecht Üniversitesi’nden bilim insanları bu devasa zirvelerin gezegenimizin yüzeyinde bulunmadığını ortaya çıkardı.
Bunun yerine ayaklarımızın yaklaşık 1,200 mil (2,000 km) altında gömülüdürler.
Araştırmacılar dağların en az yarım milyar yaşında olduğunu, ancak dört milyar yıl önce Dünya’nın oluşumuna kadar uzanabileceğini tahmin ediyor.
Baş araştırmacı Dr. Arwen Deuss şöyle diyor: “Kimse bunların ne olduğunu ve geçici bir fenomen mi yoksa milyonlarca hatta belki de milyarlarca yıldır orada mı durduklarını bilmiyor.
Scientists have discovered two hidden mountains more than 100 times larger than Mount Everest (pictured)
Bu dağlar (kırmızı) Dünya’nın altında, çekirdek ile manto arasındaki sınırda, Afrika ve Pasifik Okyanusu’nun altında gizlidir.
Dünya üç katmandan oluşur – kabuk, manto ve daha sonra ‘iç’ ve ‘dış’ olarak ayrılan çekirdek. Bu dağlar, dış çekirdeğin manto ile buluştuğu bölgede bulunmaktadır.
Bu iki devasa yapı, Dünya’nın çekirdeği ile manto arasındaki sınırda, kabuğun altındaki yarı katı alanda, Afrika ve Pasifik Okyanusu’nun altında yer almaktadır.
Etraflarında, dalma-batma adı verilen bir süreçle yüzeyden aşağıya doğru itilen batık tektonik plakalardan oluşan bir ‘mezarlık’ bulunmaktadır.
Yeni bir çalışmada araştırmacılar, adaların Dünya’nın kabuğunu çevreleyen levhalardan çok daha sıcak ve milyonlarca yıl daha yaşlı olduğunu buldular.
Bilim insanları on yıllardır Dünya’nın mantosunun derinliklerinde gizlenmiş muazzam yapılar olduğunu biliyorlar.
Bu, depremlerden kaynaklanan sismik şok dalgalarının gezegenin iç kısımlarına yayılma şekli sayesinde mümkün olmaktadır.
Güçlü bir deprem meydana geldiğinde, Dünya’yı bir çan gibi çalarak gezegenin bir tarafından diğer tarafına dalgalar gönderir.
Ancak bu dalgalar yoğun ya da sıcak bir şeyin içinden geçtiğinde yavaşlar, zayıflar ya da tamamen yansır.
Böylece bilim insanları gezegenin diğer tarafına ulaşan ‘tonu’ dikkatle dinleyerek, altında ne yattığına dair bir resim oluşturabiliyorlar.
Dağlara Büyük Düşük Sismik Hız İlleri (LLSVPs) denir çünkü geçen sismik dalgaları yavaşlatırlar. Kabuk parçalarının çekirdeğe doğru battığı ‘levha mezarlığı’ adı verilen bir bölgede yer alırlar. Bu levhalar daha soğuk olduğundan, dalgalar içlerinden çok daha hızlı geçer.
Yıllar içinde yapılan çalışmalar, mantoda şok dalgalarının dramatik bir şekilde yavaşladığı ve Büyük Düşük Sismik Hız İlleri (LLSVPs) olarak adlandırılan iki muazzam bölge olduğunu ortaya çıkardı.
Dr Deuss şöyle diyor: “Dalgalar yavaşlıyor çünkü LLSVP’ler sıcak, tıpkı sıcak havada soğuk havadaki kadar hızlı koşamayacağınız gibi.
Dalgalar çok daha sıcak bir bölgeden geçtiklerinde, yollarını bulabilmek için çok daha fazla enerji harcamaları gerekiyor.
Araştırmanın eş yazarı Dr. Sujania Talavera-Soza şunları söylüyor: “Tıpkı dışarıda hava sıcakken koşuya çıktığınızda sadece yavaşlamakla kalmaz, aynı zamanda soğuk havaya kıyasla daha fazla yorulursunuz.
Bu da sıcak LLSVP’lerden geçen bir dalganın tonunun diğer alanlara göre hem uyumsuz hem de daha sessiz olmasını bekleyeceğiniz anlamına geliyor ki bilim insanları buna sönümleme diyor.
Ancak araştırmacılar verileri incelediklerinde çok farklı bir tabloyla karşılaşınca şaşırdılar.
Dr. Talavera-Soza, “Beklentilerimizin aksine, LLSVP’lerde çok az sönümleme bulduk, bu da tonların orada çok yüksek çıkmasına neden oldu” diyor.
Ancak, tonların çok yumuşak çıktığı soğuk döşeme mezarlığında çok fazla sönümleme bulduk.
Bilim insanları depremlerden gelen şok dalgalarını gezegenin iç kısmının bir görüntüsünü oluşturmak için kullandılar. Dalgaların LLSVP’lerden yavaşça geçtiğini, ancak bekledikleri kadar sessiz veya sönümlenmiş olmadığını buldular. Bu da LLSVP’lerin hem çok sıcak olduğunu hem de milyarlarca yılda oluşmuş olması gereken büyük bir tanecik yapısına sahip olduğunu gösteriyor.
Kabuktan gelen kaya parçaları çekirdeğe doğru batarken sıkı bir yapıya dönüştükleri için çok fazla sönümlemeye neden olurlar.
Bu durum, dağların çevrelerindeki levhalardan çok daha büyük tanelerden oluştuğunu, çünkü bunların geçen sismik dalgalardan çok fazla enerji emmeyeceğini göstermektedir.
Dr Talavera-Soza, “Bu mineral taneleri bir gecede büyümüyor, bu da tek bir anlama gelebilir: LLSVP’ler çevredeki levha mezarlıklarından çok çok daha yaşlı” diyor.
Araştırmacılar, en düşük ihtimalle bu yeraltı dağlarının en az yarım milyar yaşında olduğunu tahmin ediyor.
Ancak çok daha eski olabilirler, hatta potansiyel olarak Dünya’nın oluşumuna kadar uzanabilirler.
Bu durum, mantonun sürekli bir hareket halinde olduğu yönündeki geleneksel düşünceye ters düşmektedir.
Manto aslında sıvı olmasa da, son derece uzun zaman dilimlerinde bir sıvı gibi hareket eder.
Daha önce, mantonun bu nedenle akan akımlar tarafından ‘iyice karıştırılacağı’ düşünülüyordu.
Bazı bilim insanları LLSVP’lerin Mars büyüklüğündeki Theia adlı bir gezegenin 4,5 milyar yıl önce Dünya ile çarpışması sonucu oluştuğunu düşünüyor. Theia’nın bir kısmı Ay’a dönüşürken, geri kalanı Dünya’nın içine batarak bu yapıları oluşturdu.
Ancak bu yapıların milyarlarca yıllık olması, manto konveksiyonu ile hareket ettirilmediklerini veya bozulmadıklarını, yani mantonun iyi karışmadığını göstermektedir.
Son zamanlarda bilim insanları LLSVP’lerin milyarlarca yıl önce Dünya’ya çarpan eski bir gezegenin kalıntıları olabileceğini öne sürdüler.
Bazı araştırmacılar Ay’ın, Mars büyüklüğündeki Theia adlı bir gezegenin Dünya ile çarpışarak her iki gezegenin erimiş parçalarını yörüngeye düşürmesiyle oluştuğunu iddia etmektedir.
Ay, Theia’nın tahmin edilen kütlesinden çok daha küçük olduğundan, bu durum gezegenin geri kalanının nereye gittiği sorusunu akla getiriyor.
California Teknoloji Enstitüsü’nden araştırmacılar LLSVP’lerin Theia çarpışmasının kalıntıları olabileceğini öne sürdüler.
Bir dizi simülasyon gerçekleştiren araştırmacılar, Dünya’nın kütlesinin yaklaşık yüzde 2’si kadar önemli miktarda ‘Theian’ malzemesinin antik Dünya gezegeninin alt mantosuna girmiş olabileceğini tespit etti.
Bu da bu bölgelerin neden çevredeki levha mezarlığından çok daha yoğun, sıcak ve yaşlı göründüğünü açıklıyor.
Kaynak: https://www.dailymail.co.uk
Everest Dağı Neden Büyüyor? Anormal Yüksekliğinin Ardındaki Gerçek