Dünyadaki En Temiz Havanın Gizemi
Güney Okyanusu, dünyanın en temiz havasına sahip olmasıyla ünlüdür. Ancak nedeninin tam olarak ne olduğu uzun süre bir gizem olarak kalmıştır, ta ki şimdiye kadar.
Bu, sadece insan etkinliğinin eksikliğinden daha fazlasıdır. Evet, endüstriyel kimyasallar kullanan ve fosil yakıtlarını yakan daha az insan var. Ancak deniz spreyinden gelen tuz veya rüzgarın kaldırdığı toz gibi doğal ince partikül kaynakları da vardır.
Kökeninden bağımsız olarak, havada asılı kalan ince katı partiküller veya sıvı damlacıkları “aerosoller” olarak bilinir. Temiz havayı, doğal veya endüstriyel kaynaklar arasında ayrım yapmaksızın düşük aerosol seviyelerine sahip olarak kabul ederiz.
Son araştırmalarımız, bulutların ve yağmurun atmosferi temizlemede kritik bir rol oynadığını ortaya koydu.
Bulutların ve yağmurun rolünü anlamak Güney Okyanusu’ndaki aerosol seviyeleri bir dizi faktörden etkilenir. Bunlar arasında tuz spreyi miktarı ve hava sülfat partiküllerinin kaynağı olan fitoplankton adı verilen küçük bitki benzeri organizmaların mevsimsel büyümesi bulunur.
Daha az sülfat kış aylarında üretilir ve bu, Güney Okyanusu üzerindeki hava en temiz olduğu dönemdir.
Ancak bu hikaye tam olarak bu değil. Güney Okyanusu aynı zamanda dünyanın en bulutlu yeri. Başka hiçbir yerde olmayan kısa ömürlü, aralıklı yağışlar yaşar. Biz de havayı temizlemede bulutların ve yağmurun rolünü anlamak istedik.
Bu süreçleri anlamanın en büyük engeli, bu düşük gözlemlenen dünyanın bu kötü gözlemlenen bölgesinde bulutlar, yağış ve aerosollerin yüksek kaliteli gözlemlerinin eksikliği olmuştur.
Neyse ki, yeni nesil uydular, bulut görüntülerini eşi benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla incelememize olanak tanır hale geldi. Güney Okyanusu’nun geniş bir alanında farklı bulut desenlerini tanımak için bir bilgisayar programı geliştirdik.
Özellikle, bulut alanında belirgin petek şeklinde desenlere dikkat ediyorduk. Bu petek benzeri bulutlar, iklimi düzenlemede büyük bir rol oynadıkları için büyük ilgi çekmektedir.
Petek hücresi bulutla dolu veya “kapalı” olduğunda daha beyaz ve daha parlak olur, daha fazla güneş ışığını uzaya yansıtarak Dünya’yı serin tutmaya yardımcı olur.
Öte yandan, boş veya “açık” petek hücreleri daha fazla güneş ışığı içeri alır.
Bu incelikler, Dünya’nın iklimini modellemede hala bir hata kaynağıdır, çünkü doğru bir şekilde dahil edilmiyorlar. Açık ve kapalı hücrelerin dengesini doğru bir şekilde sağlamak önemlidir, aksi takdirde sonuçlar yanıltıcı olabilir.
Petek hücrelerinin açık veya kapalı olup olmadığı, üretebilecekleri yağış miktarıyla da ilgilidir.
Bu hücreler, uzaydan görülebilecek kadar büyüktür, çapları yaklaşık 40-60 km’dir. Bu nedenle onları uydu görüntüleri kullanarak inceleyebiliriz.
Araştırmamız, bu ayın Kennaook/Cape Grim, Tasmania’da bulut ve yağış deneyinin başlatılmasıyla özellikle zamanında yapılmıştır. Bu deney, bulutlar, yağmur ve güneş ışığı hakkında daha yüksek çözünürlüklü veri elde etmeyi amaçlamaktadır.
Himawari-8 yer sabit uydusundan alınan, çalışma alanını ve Güney Okyanusu üzerindeki kapalı ve açık bal peteği benzeri MCC bulutlarının (mezoscale cellular convection) bir örneğini gösteren gerçek renkli bir görüntü. (Tahereh Alinejadtabrizi / npj İklim ve Atmosfer Bilimi)
Aerosolleri gökyüzünden temizlemek
Petek bulutu modellerini Kennaook/Cape Grim gözlemevinden alınan aerosol ölçümleriyle ve ayrıca Meteoroloji Bürosu’nun yakındaki bir yağmur ölçerden aldığı yağış gözlemleriyle karşılaştırdık ve sonuçlarımız en temiz havaya sahip günlerin açık petek bulutunun varlığıyla ilişkili olduğunu gösterdi. Bunun sebebinin, bu bulutların aerosol partiküllerini havadan “yıkayan” tek tük ama yoğun yağmur sağanakları oluşturması olduğunu düşünüyoruz. Biraz sezgisel olsa da, açık hücrelerin daha fazla nem içerdiği ve bulutla dolu kabarık beyaz kapalı hücrelerden daha fazla yağmur ürettiği ortaya çıktı. Açık bal peteği bulutlarının kapalı olanlardan altı kat daha fazla yağmur ürettiğini bulduk. Yani uydu tarafından daha az bulutlu gibi görünen hava aslında aerosolleri yıkamak için en etkili yağmur sağanaklarını tetikliyor. Oysa daha bulutlu görünen dolu veya kapalı petek deseni daha az etkilidir. Bu, bulgularımızın en şaşırtıcı yönlerinden biriydi.
Boş peteklerin havanın en temiz olduğu kış aylarında çok daha yaygın olduğunu gördük.
Ayrıca bulut alanlarının bu şekilde görünmesini sağlayan şeyin ne olduğunu da bilmek istedik. Analizimiz, büyük ölçekli hava sistemlerinin bulut alanının şeklini kontrol ettiğini gösteriyor. Asi fırtınalar Güney Okyanusu boyunca ilerlerken, bu açık ve kapalı hücreleri üretirler.
Temiz hava ve daha iyi iklim modelleri
Araştırmamız, Güney Okyanusu’nun neden dünyanın en temiz havasına sahip olduğu bulmacasına yeni bir parça ekledi. İşin anahtarı yağışlar, özellikle de bu berrak, açık petek hücre tipi bulutlardan yağan yağmurlar. Güney Okyanusu üzerinden akan tüm havanın temizlenmesinden gerçekten sorumlu olduklarını ilk kez biz keşfettik.
Bu bal peteği desenleri kış aylarında hem Kuzey Atlantik hem de Kuzey Pasifik bölgelerinde de bulunur. Dolayısıyla çalışmamız, bu bulutların bu bölgelerdeki toz ve kirlilik gibi aerosolleri nasıl temizlediğini açıklamaya da yardımcı olacaktır. Ve bulgularımız iklim modellerinin geliştirilmesine yardımcı olarak daha doğru tahminler yapılmasını sağlayacak.
Yağmur, aerosolleri tıpkı bir çamaşır makinesinin çamaşırları temizlemesine benzer şekilde gökyüzünden temizler.
Soğuk hava dalgası geçtikten sonra hava temizlenir. Eğer Avustralya’nın güney kıyısında kışı geçiriyorsanız, Güney Okyanusu’ndan gelen bu temiz havanın faydalarını soluyabilirsiniz.
Kaynak: https://www.sciencealert.com/
Derleyen: Figen Berber
Dünyanın En Temiz Havasına Sahip 8 Şehir! Listede Türkiye’den de Bir Şehir Var