Denizlerdeki İlk Felaket: Nesli Tükenen Java Stingaree, İklim Krizinin Kurbanı Oldu!
Şok Edici Uyandırma Çağrısı: İlk Deniz Balığının Neslinin İnsanlar Nedeniyle Tükendiği İlan Edildi.
Java Stingaree’leri, insan faaliyetleri sonucunda nesli tükendiği ilan edilen ilk deniz balığıdır.
Bu endişe verici haber, Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) geçen hafta yayınladığı Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi’nin son güncellemesiyle ve COP28’de sunulan tatlı su balıkları üzerindeki iklim etkilerinin arttığına dair raporlarla birlikte yayınlandı.
Bilinen tüm tatlı su balığı türlerinin şok edici bir çeyreği şu anda yok olma riski altında ve yüzde 20’si doğrudan iklim değişikliğinden etkileniyor.
IUCN SSC Tatlısu Balıkları Uzmanlık Grubu Eş Başkanı Kathy Hughes, “Tatlısu balıkları dünyada bilinen balık türlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor; tatlısu ekosistemlerinin su habitatının yalnızca yüzde 1’ini oluşturduğu düşünüldüğünde bu akıl almaz bir çeşitlilik” diyor.
“Bu çeşitli türler, ekosistemin ayrılmaz bir parçası ve dayanıklılığı için hayati önem taşıyor. Bu, tatlı su ekosistemlerine bel bağlayan milyarlarca insan ve balıkçılığa bel bağlayan milyonlarca insan için çok önemlidir.”
Suda yaşayan türlerin yok oluşu tam da bilim insanlarının öngördüğü gibi ilerliyor.
Avustralya’nın taşra nehirlerinin kıyılarından, ABD göllerinin kıyılarına ve Tayland sahillerine kadar dünya genelinde toplu balık ölümleri artıyor. Bunlar aşırı hava olaylarının ardından doğal olarak gerçekleşse de, biz onların suyundan çok fazla aldık, çok fazla kirletici ekledik ve bu aşırı hava olaylarını artırdık.
Sadece 2023 yılında etkilenen bireysel hayvanların sayısını anlamak zor.
WWF Avrupa Politika Ofisi Kıdemli Su Politikası Sorumlusu Claire Baffert, “Bu, karar vericilerimiz için büyük ölçekli doğa restorasyonunun daha fazla bekleyemeyeceği konusunda bir başka uyandırma çağrısıdır” diyor.
“Bu yok olma krizini uzakta tutmak için AB kurumları, somon ve diğer göçmen balıklar için hayati önem taşıyan 25.000 kilometrelik serbest akışlı nehirleri restore etme hedefini içeren ve uzun zamandır beklenen Doğa Restorasyon Yasasını kabul etmelidir.”
Denizde ise Charles Darwin Üniversitesi koruma biyoloğu Julia Constance tarafından Java Stingaree (Urolophus javanicus) üzerine bir değerlendirme yapıldı.
Yemek tabağı büyüklüğündeki bu eşsiz vatoz, 1862 yılında Cakarta’daki bir balık pazarından toplanan tek bir örnekten biliniyordu (resimde). Pazarların kapsamlı bir şekilde izlenmesine ve araştırma çabalarına rağmen o zamandan beri bu türe dair bir ipucu bulunamamıştır.
Constance, “Yoğun ve genellikle düzenlenmemiş balıkçılık muhtemelen Java Stingaree popülasyonunun tükenmesine neden olan en büyük tehdittir, ve Java Denizi’ndeki kıyı balık avları 1870’lerde zaten azalmıştır” diyor.
“Java’nın kuzey kıyısı, özellikle de türün görüldüğü bilinen Cakarta Körfezi de yoğun bir şekilde sanayileşmiş ve uzun vadeli habitat kaybı ve bozulması yaşanmıştır. Bu etkiler ne yazık ki bu türün yok olmasına neden olacak kadar şiddetliydi.”
Kırmızı Liste, nesli kritik derecede tehlike altında olan en az 120 deniz balığını içermektedir. Stingaree gibi, Tazmanya’nın Maugean pateni (Zearaja maugeana) de dahil olmak üzere, bunların çoğu doğrudan kirlilikten muzdariptir. Endüstriyel ölçekli çiftçilikten (ironik bir şekilde Atlantik somonu) kaynaklanan akıntı, bu milyon yıllık canlı fosilin 1.000’den az bireye düşmesine yardımcı oldu.
Bu uygulamalardan yararlanan endüstriler, bu konuda şeffaf olmamakla suçlanıyor. Dünyanın dört bir yanındaki bu gibi sayısız durum, çok sayıda balık türü ve Dünya’daki yaşamın büyük bir kısmı için böylesine tehlikeli bir geleceğe yol açan şeydir.
Kırmızı Liste şu anda 44.000’den fazla türün var olma sınırında olduğunu kaydetmektedir. Bu, değerlendirdikleri türlerin neredeyse yüzde 30’una tekabül ediyor.
Eğer hepimizin paylaştığı çevreye öncelik vermeye başlamazsak, bunu çok daha fazla yok oluş takip edecektir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Denizlerdeki İlk Felaket: Nesli Tükenen Java Stingaree, İklim Krizinin Kurbanı Oldu!