Covid-19 Kadınların Atardamarlarında Kalıcı Etki Bırakıyor
Geniş çaplı uluslararası bir çalışma, Covid-19’un enfeksiyondan aylar sonra yaşlı kan damarları belirtileriyle bağlantılı olduğunu ve bu sinyalin kadınlarda en güçlü olduğunu bildiriyor. Analiz, yalnızca belirsiz bir yorgunluk veya beyin sisi hissine değil, vücudun en büyük atardamarlarının davranışında ölçülebilir bir değişikliğe işaret ediyor.
Çalışma, önceki enfeksiyonu, klinisyenlerin zaten nasıl ölçüp yöneteceğini bildiği daha yüksek bir risk profiliyle ilişkilendiriyor. Ayrıca, kalıcı Covid sonrası semptomları olan kişilerde merkezi atardamarların sağlığının kontrol edilmesi gerektiği argümanını güçlendiriyor.
Covid, atardamarların erken yaşlanmasına neden oluyor
Bilim insanı Bruno ve çalışma arkadaşları, “COVID-19, özellikle kadınlarda uzun vadede erken damar yaşlanmasıyla ilişkilidir” diye yazdı.
Ekip, Eylül 2020 ile Şubat 2022 arasında 16 ülkedeki 34 merkezden 2.390 kişiyi kaydetti. Katılımcılar, maruz kalanlar için enfeksiyondan yaklaşık altı ay sonra değerlendirildi.
Bireyler hiç enfekte olmamış, hastaneye yatırılmadan enfekte olmuş, genel servislerde yatan veya yoğun bakıma yatırılmış olarak gruplandırıldı . Bu tasarım, araştırmacıların net klinik tabakalar arasında arteriyel ölçümleri karşılaştırmasına olanak sağladı.
Vasküler yaşın ölçülmesi
Aort nabız dalga hızı (PWV), arteriyel sertliğin standart bir noninvaziv belirtecidir ve daha yüksek değerler, geleneksel risk faktörlerinin ötesinde kardiyovasküler olayları öngörür. Klinisyenler bunu kullanır çünkü daha hızlı basınç dalgaları, daha sert ve daha az uyumlu aortlar anlamına gelir.
Çalışmada, yaş ve kan basıncına dayalı referans aralıklarıyla, geçerli cihazlar kullanılarak bir basınç dalgasının karotisten femoral artere ne kadar hızlı hareket ettiği izlendi. Bu standardizasyon, farklı merkezlerin “beklenenden yüksek” olarak kabul edilen değerler konusunda ortak bir anlayışa sahip olmasını sağlamaya yardımcı olur.
SARS-CoV-2, hücrelere girmek için anjiyotensin dönüştürücü enzim 2’yi (ACE2) kullanır ve bu da vasküler etkiler için makul bir giriş noktası sağlar. Endotel hasarı, Covid-19 ve uzun süreli Covid’de belgelenmiş olup, biyolojiyi gözlemlenen sertlik sinyaliyle uyumlu hale getirmektedir.
Covid-19’un kadınların atardamarları üzerindeki etkileri
Yaş, sigara kullanımı veya tansiyon gibi faktörler hesaba katıldıktan sonra bile, Covid-19 geçiren kadınların atardamarlarının hiç enfekte olmamış kadınlara göre daha sert olduğu görüldü. Etki, hastalık ne kadar şiddetliyse o kadar güçlüydü.
Evde iyileşen kadınların atardamarları beklenenden yaklaşık yarım adım daha yaşlı görünüyordu. Hastaneye kaldırılanlarda biraz daha büyük bir değişim görülürken, yoğun bakıma alınan kadınlarda en büyük sıçrama görüldü.
Erkeklerde ise enfekte olmayan erkeklere göre aynı örüntü görülmedi.
Bakış açısını değiştirmek gerekirse, hafif vakalar geçiren kadınlarda görülen artış, kan damarlarına yaklaşık beş yıllık bir yıpranma eklenmesine benziyordu. En ağır vakalarda ise bu değişim yedi veya sekiz yıla yakındı. Bu tür bir değişim, uzun vadeli kalp sağlığı için gerçek bir fark yaratabilir.
Etkiler kadınlarda neden daha güçlü?
Kadınlar genellikle erkeklerden daha güçlü doğuştan ve adaptif bağışıklık tepkileri geliştirir ve bu farklılıklar Covid-19’un farklı sonuçlarıyla ilişkilendirilmiştir. Daha güçlü bir tepki erken dönemde yardımcı olabilir, ancak uzun süreli iltihaplanmayı da destekleyebilir.
ABD’de yapılan geniş kapsamlı bir kohort çalışması, diğer risk faktörlerinden bağımsız olarak, özellikle orta yaşta, kadın cinsiyetinin uzun süreli Covid riskinin daha yüksek olmasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Bu bulgu, kadınlarda kalıcı semptomlar ve arteriyel sertliğin birlikte seyrettiği yönündeki çalışmanın bulgusunu destekliyor.
Bu kesişen çizgiler neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz. Sadece klinisyenlerin kullanabileceği ve araştırmaların boşlukları doldurabileceği tutarlı bir hikayeye işaret eder.
12 ayda neler değişti?
Yaklaşık bir yıl sonra ikinci bir ziyaret için geri dönen katılımcılarda, PWV, daha önce enfeksiyon geçirenlerde sabitlendi, hatta azaldı; kontrol grubunda ise normal yaşlanmada beklendiği gibi yavaş yavaş arttı. Bu, sertlik sinyalinin bazı kısımlarının zamanla hafifleyebileceğini gösteriyor.
Bir başyazıda bu model “hızlandırılmış ancak kısmen geri döndürülebilir bir saat” olarak tanımlandı. Bu çerçeve, kesinliği abartmadan uzunlamasına verilere uyuyor.
İlk ziyarette aşılama, enfekte kadınlarda daha düşük PWV ile ilişkilendirilmiştir; bu, 12. ayda hala mevcut bir sinyaldir, ancak gözlemsel verilerde kafa karıştırıcı faktörlerin varlığı göz ardı edilemez. Bu bulgu, koruyucu bir vasküler etkiyi destekler, ancak tek başına kanıtlamaz.
Bunun günlük bakım için önemi nedir?
PWV hızlı ölçülür, tekrarlanabilir ve koruyucu kardiyolojide halihazırda kullanılır. Standart klinik verilerinin ötesinde sinyaller ekler, bu da semptomlar devam ederken rutin laboratuvar sonuçlarının iyi göründüğü durumlarda faydalı olmasını sağlar.
Özellikle orta yaşta, daha önce Covid enfeksiyonu geçirmiş ve semptomları devam eden kadınlar için damar muayenesi, daha sıkı kan basıncı kontrolü, lipit yönetimi ve egzersiz planlaması konusunda bilgi sağlayabilir. Ayrıca hastalara ve klinisyenlere zaman içinde takip edebilecekleri ortak ve objektif bir belirteç sunar.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Covid-19 Kadınların Atardamarlarında Kalıcı Etki Bırakıyor